د طالبانو تر واک لاندې د چاپیریال ساتنې ادارې مشر مطیع الحق خالص وايي چې سږ کال به په ټول هېواد کې شاوخوا ۱۰ مېلیونه نیالګي کېنول شي. نوموړي زیاته کړې چې د تېر کال د پلان سره سم شاوخوا ۱۷ مېلیونه نیالګي کرل شوي وو.
خالص د سې شنبې په ورځ (د کب ۱۹مه) له ټولو هېوادوالو غوښتي چې د نیالګیو په کېنولو او ساتنه کې برخه واخلي.
د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت وايي، د دایمي مېشتېدنې کمېټې تر دې دمه په نهو ولایتونو کې راستنو شوو کډوالو کورنیو ته ۶۶۴۴ استوګنیزې نمرې وېشلې دي او ټاکل شوې ده چې دا بهیر نورو ولایتونو ته هم وغځول شي.
دغه وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې د یاد وزارت په مشرۍ د دایمي مېشتېدنې کمېټې د راستنو شوو کډوالو د دایمي استوګنې په موخه په نهو ولایتونو کې زرګونه استوګنیزې نمرې وېشلې دي.
د معلوماتو له مخې، په دغو نمراتو کې ۲۱۵۸ په کندهار، ۱۲۰۳ په ننګرهار، ۸۴۵ په لغمان، ۱۱۵۹ په کندز، ۵۰۶ په کونړ، ۱۱۴ په بامیان، ۴۸۴ په بلخ، ۱۰۰ په سمنګان او ۷۵ نمرې په میدان وردګ ولایت کې وېشل شوې دي.
وزارت زیاتوي چې د راستنېدونکو کډوالو د دایمي مېشتېدو لپاره د استوګنیزو نمراتو د وېش لړۍ روانه ده او پلان لري چې دا بهیر نورو ولایتونو ته هم وغځوي.
د خبرپاڼې له مخې، په دغو نویو ښارګوټو کې د عامه خدمتونو د برابرولو چارې هم پیل شوې دي، چې پکې د سړکونو جوړول، د ښوونځیو، جوماتونو، کلینیکونو او نورو اړینو تاسیساتو رامنځته کول شامل دي، څو راستنې شوې کورنۍ وکولای شي په مناسب چاپېریال کې دایمي استوګنه وکړي.
وزارت وايي، د استوګنیزو نمراتو وېش به د راستنو شوو کډوالو د ژوند په ښه کېدو کې مهم رول ولوبوي او هغوی ته به د سرپناه ترڅنګ د باثباته ژوند زمینه برابره کړي.
د همت په نامه د افغان مېرمنو غورځنګ په برازیل کې د برازیلۍ مېرمنو سره په ګډه، د افغان مېرمنو د ازاد ژوند په موخه د نړیوال ملاتړ غوښتنه کړې. د غورځنګ غړو ټینګار کړی چې افغان ښځې باید د زدهکړې، کار او بشري حقونو برابر فرصت ولري او د جنسیتي توپیر پر ضد مبارزه دې نړیوال ملاتړ ومومي.
د همت غورځنګ په اعلامیه کې راغلي، په دې مراسمو کې د ښځو د حقونو فعالانې، د پوهنتونونو او ښوونځیو استادانې او د برازیل عام ولس ګډون وکړ او د افغان ښځو ملاتړ یې اعلان کړ.
اعلامیه کې راغلي:«ښځې د انسانیت ستنې او د ټولنې د عزت، پوهاوي او پرمختګ سرچینه ده. دوی باید د سیاست او نورو اهدافو د وسیلې پر ځای د برابر او کرامت لرونکي وګړي په توګه وپيژندل شي.»
غورځنګ د نړیوالو بنسټونو، د برازیل حکومت او نړیوالې ټولنې څخه غوښتنه کړې چې د افغان ښځو د حقونو دفاع وکړي، د جنسیتي توپیر پېژندنه ومني او د ښځو له اساسي حقوقو څخه ملاتړ وکړي.
همداراز په اعلامیه کې ویل شوي چې «همت» غورځنګ د مارچ ۸، ۲۰۲۶ ورځ د ښځو د مدني مبارزې، عدالت او برابري لپاره د ژمنې ورځ بولي او یادونه یې کړې چې افغان ښځې هیڅکله د ظلم پر وړاندې خاموشې نه پاتې کېږي.
د افغانستان د رسنیو د ملاتړ سازمان (AMSO) ژوره اندېښنه څرګنده کړې چې په پاکستان کې یوه افغان ښځینه خبریاله د خپلې کورنۍ له دوو نورو غړو سره په زندان کې ساتل کېږي او ټینګار یې کړی چې دا عمل د بشري کرامت خلاف او د نړیوالو قوانینو سرغړونه ده.
د افغانستان رسنیو د ملاتړ سازمان په اعلامیه کې ویلي چې د افغان کډوالو، په ځانګړې توګه د افغان خبریالانو روان وضعیت په پاکستان کې خورا اندېښمن دی. په اعلامیه کې راغلي چې د نړیوالو قوانینو سره سره افغانان په پاکستان کې د مجرمانو په څېر چلند سره مخ دي.
امسو زیاته کړې چې د پولیسو لهخوا د افغانانو نیول او د کمپونو پر ځای زندانونو ته د هغوی لېږدول غیرانساني اقدامات دي. د سازمان په وینا، تر ټولو بوږنوونکې پېښه دا ده چې یوه افغان خبریاله د خپلې کورنۍ له دوو نورو ښځینه غړو سره درې ورځې مخکې د اسلاماباد په یو زندان کې بندي شوې ده. د امنیتي دلایلو له مخې د نوموړې خبریالې هویت نهدی افشا شوی، خو تر دې مخکې هم یوه بله افغان خبریاله ورته برخلیک سره مخ شوې وه.
سازمان ټینګار کړی چې دا خبریاله او لسګونه نور مسلکي کادرونه د خپل هېواد د ناوړه امنیتي وضعیت او د ژوند د ګواښونو له امله پاکستان ته پناه وړې ده، او پوښتنه کوي: «ایا د خپل ژوند د ژغورنې لپاره هجرت کول جرم دی؟»
امسو له پاکستاني حکومت غوښتي چې نیول شوې خبریاله او د هغې کورنۍ سملاسي خوشې کړي او د افغان خبریالانو پر وړاندې ځورونې پای ته ورسوي. همداراز، سازمان له ملګرو ملتونو او د خبریالانو د خوندیتوب نړیوالو بنسټونو غواړي چې د پناهغوښتونکو د حقونو د ساتنې لپاره پاکستاني حکومت باندې فشار راوړي.
اعلامیه پای کې له نړیوالې ټولنې، اروپا، امریکا او نورو هېوادونو کې مېشتو افغان خبریالانو، رسنیو او د رسنیو فعالانو غوښتنه کوي چې د بېعدالتۍ او بندي شویو خبریالانو ستونزې راپورته کړي او د عدالت غږ پورته کړي.
کابل کې باوري سرچینو تایید کړې چې د پاکستان درې کسیزه پلاوی د طالبانو سره په خبرو بوخت دی، خو پاکستاني چارواکو د رسمي سفر او د پلاوي د ماموریت په اړه هېڅ معلومات نه دي ورکړي. بل پلو طالبانو ټینګار کړی چې یوازې د صادقانه نیت په صورت کې به د خبرو میز ته کېني.
رسنیو ته سرچینو تایید کړې چې پاکستاني پلاوی، چې پکې مولوي فضل الرحمن خلیل، مولوي عبدالله شاه مظهر او مولوي ساجد عثمان شامل دي، په کابل کې د طالبانو له استازو سره خبرې کوي.
پاکستاني چارواکو د سمدستي پوښتنو ځواب نه دی ورکړی چې ایا دا پلاوی په رسمي ماموریت افغانستان ته تللی؟ او ددې ترڅنګ د ماموریت محتوا هم نه ده افشا شوې.
د طالبانو نشراتي ادارې المرصاد هم په ایکس تایید کړې چې، د پاکستان پوځ او ادارې د افغانستان د وضعیت له مخې د خبرو اترو غوښتنه کړې ده.
المرصاد ټینګار کړی چې طالبان د خپلې خاورې او خلکو د دفاع ترڅنګ د خبرو دروازې پرانستې ساتلي، خو یوازې هغه وخت به د مذاکراتو میز ته کېني چې د پاکستاني پلاوي نیت صادقانه وي او هڅه د کمزوریو پټولو یا وخت ضایع کولو لپاره نه وي.
په پاکستان کې د افغانستان پخواني سفیر نجیبالله عليخېل ویلي، چې د دوحیې تړون د افغانستان سیاسي حل نه بلکې موخه یې د بهرنیو عسکرو وتل و. نوموړي زیاته کړې چې په دوحه کې د مذاکراتو له بهیر، توافق او هم عسکرو د وتلو د نېټې اعلان، د ناټو د غړو هېوادو څخه پټ ساتل شوي و.
علي خېل د سې شنبې په ورځ (د کب ۱۹مه) پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې په دوحه کې د امریکا او طالبانو له تړون څخه واشنګټن یوازې غوښتل «د یوې بې موخې جګړې څخه چې بریا یې ناشونې» وه ووځي. د نوموړي په خبره له افغانستان نه د بهرنیو پوځیانو دا ډول وتل د کوم منظم پلان له مخې نه و، بلکه د ناکامۍ او ماتې په مانا وه.
هغه زیاته کړې: «کله چې د دوحې تړون ته اشاره کېږي او د افغانستان د مسایلو لپاره یې اړین بولي، صرف د وخت ضایع کول دي.»
علي خېل اندېښنه ښودلې، چې په ایران کې خطرناکه جګړه ییز وضعیت او د پاکستان سره کړکېچ د افغانستان په اقتصادي، امنیتي شرايطو، بشري ناورین او د افغان کډوالو پر ژوند به مستقیم اغېز ولري.