ملا ترابي له سویسي پلاوي سره د بشري او اقلیمي پروژو پر پیاوړتیا غږېدلی

د ازبک رسنیو د رپوټونو له مخې، دواړو لوریو په دې انلاین ناسته کې د سیمه‌ییز امنیت پر مهمو موضوعاتو خبرې کړې دي او په ځانګړي ډول یې د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر وضعیت تمرکز کړی دی.

په غونډه کې همدارنګه د افغانستان اړوند مسایلو په برخه کې د ازبکستان او اروپایي ټولنې ترمنځ د همکارۍ د لا پراختیا پر فرصتونو هم بحث شوی دی.

د غونډې ګډونوالو د سیمه‌ییز امنیت او همکارۍ په برخه کې د منظمو او رغنده خبرو د دوام لپاره خپله ګډه لېوالتیا څرګنده کړې ده.

دواړو لوریو همدارنګه موافقه کړې چې د سیمې د روان وضعیت په اړه د نظرونو د تبادلې لپاره به منظمې سلا مشورې او اړیکې روانې وساتي.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ شخړې له شاوخوا ۱۱ ورځو راهیسې روانې دي او ددواړو خواوو ترمنځ که څه لویې شخړې کمې شوې، خو پر کرښه د هاوان او توپ د مرمیو ډزې روانې دي.

ددغو شخړو له امله په لسګونو زره خلک له سرحدي ولسوالیو نه بېځایه شوي دي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د معلوماتو له مخې، په دې لیدنه کې وزیر نورالدین عزیزي وویل چې په افغانستان کې د پانګونې لپاره امن او مناسب چاپېریال برابر شوی دی.

هغه له چینايي پانګوالو وغوښتل چې د افغانستان په بېلابېلو اقتصادي سکتورونو کې له شته فرصتونو د دواړو هېوادونو په نفع ګټه واخلي او پانګونه وکړي.

نوموړي همدارنګه چین ته د افغانستان د صادراتو پر زیاتوالي ټینګار وکړ او ویې ویل چې په ځانګړي ډول د پنبې، انارو، ځڼغوزیو، قیمتي او نیمه قیمتي ډبرو او نورو صادراتي توکو لپاره دې لا ډېرې اسانتیاوې برابرې شي. هغه د دواړو هېوادونو ترمنځ د ګمرکي، ترانزیټي او ترانسپورتي اسانتیاوو د زیاتېدو غوښتنه هم کړې ده.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د معلوماتو له مخې، د چین ځانګړي استازي ویلي، چې د چین سوداګر او پانګوال د افغانستان په بازار کې د حضور لپاره لېوالتیا لري.

هغه په وینا، د چین په ستراتیژۍ کې افغانستان داسې هېواد بلل کېږي چې د پانګونې په برخه کې ډېر نوي او نه کارول شوي اقتصادي فرصتونه لري.

هغه زیاته کړې ده، چې د دواړو هېوادونو د اړوندو ادارو همکاري د خصوصي سکتور د ملاتړ او د اقتصادي اړیکو د پراختیا لپاره مهمه ده.

دا پرېکړه د مارچ پر۶مه د ازبکستان د قانوني اسنادو په رسمي وېبپاڼه کې خپره شوې ده.

د دې هوکړې بنسټ د ۲۰۲۵ کال د جون په ۱۰مه د تاشکند د پانګونې نړیوال فورم په ترڅ کې کېښودل شو. هغه مهال د ازبکستان د پانګونې، صنعت او سوداګرۍ وزیر عزیز قدرتوف او د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي پر تړون لاسلیکونه کړي وو.

د تړون له مخې به د ۱۴ ډوله توکو لپاره ګمرکي تعرفې لغوه شي. سربېره پر دې، د افغانستان د کرنیزو محصولاتو لپاره به د نباتي روغتیا جواز ترلاسه کولو بهیر هم اسانه شي. همدارنګه به د صادروونکو شرکتونو لپاره د ملاتړ میکانېزمونه پراخ شي.

د تړون د عملي کولو مسوولیت د ازبکستان د پانګونې، صنعت او سوداګرۍ وزارت او د ګمرک کمېټې ته سپارل شوی، په داسې حال کې چې د ټول بهیر څارنه به د وزیرانو کابینه کوي.

د ازبکستان د بهرنیو چارو وزارت ته دنده ورکړل شوې چې افغان لوري ته د تړون د عملي کېدو رسمي خبر ورکړي.

تېره میاشت د ازبکستان د صدراعظم مرستیال جمشېد خواجه‌یف او د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي د ویډیويي غونډې له لارې خبرې وکړې. په دې خبرو کې د ترجیحي سوداګرۍ د رژیم د پلي کېدو نېټه، د ګډې پانګونې پروژې او د صنعتي همکارۍ پراخوالی وڅېړل شول.

ټاکل شوې چې د دواړو هېوادونو د سوداګرو ګډ کاروباري فورم د روژې میاشتې له پای وروسته په کابل ښار کې ترسره شي.

دا تړون د مارچ پر۴مه د تاجکستان د پارلمان په غونډه کې وڅېړل شو او تصویب شو. د چارواکو په وینا، د پروژې اساسي هدف د تاجکستان د سرحدي ځواکونو د مادي او تخنیکي امکاناتو پیاوړي کول دي.

د اسیا پلس د رپوټ له مخې، د تاجکستان د ملي امنیت دولتي کمیټې د مرستیال مرادعلي رجب‌زاده په وینا، پروژه به په درې پړاوونو کې عملي شي او د دویم پړاو د پلي کېدو لپاره اړوند تبادله شوي لیکونه لا دمخه لاسلیک شوي دي.

د تاجکستان د پارلمان د قانون، دفاع او امنیت د کمېټې غړي بهریدین ضیايي ویلي چې چین به د پروژې د څېړنې او ډیزاین چارې ترسره کړي او اړین تجهیزات او ودانیز توکي به هم برابر کړي.

همدارنګه به چین انجینران تاجکستان ته ولېږي، تخنیکي تجهیزات به نصب او تنظیم کړي او دفترونو او استوګنځایونو ته به فرنیچر او کمپیوټرونه برابر کړي.

د پروژې په چوکاټ کې به سړکونه، د اوبو رسولو او فاضله اوبو شبکې، برېښنا او نور اړین زیربنايي خدمات هم جوړ شي.

چارواکي وايي، د چین له لوري د دې پروژې مالي تمویل به هغه وخت پیل شي چې په چین کې اړوند داخلي قانوني مراحل بشپړ شي.

د تاجکستان د ملي امنیت د دولتي کمیټې د معلوماتو له مخې، د دې پروژې په لومړي پړاو کې چې په ۲۰۱۷ او ۲۰۱۸ کلونو کې پلی شو، د چین په مالي مرسته د افغانستان پولې ته نږدې ۱۲ سرحدي تاسیسات جوړ شوي وو.

له دې مخکې داسې راپورونه خپاره شوي وو چې ګواکې چین غواړي د تاجکستان په بدخشان سیمه کې پوځي اډه جوړه کړي. دغه موضوع په ۲۰۲۱ کال کې د تاجکستان په پارلمان کې هم مطرح شوې وه.

خو وروسته د تاجکستان د کورنیو چارو وزارت دا ادعاوې رد کړې او ویې ویل چې د تاجکستان په خاوره کې د چین د پوځي اډې د جوړېدو په اړه راپورونه ناسم دي.

د تاجکستان او افغانستان پر پوله په دې وروستیو کې څو پېښو دوشنبه او بیجنګ له افغان خاورې د ګواښونو له اړخه اندېښمن کړي دي.

ښاغلي فطرت د چهارشنبې په ورځ (د کب ۲۰مه) رسنیو ته په لېږلي غږیز پیغام کې ویلي، چې پاکستان د پکتیا د ډنډ پټان ولسوالۍ په کوټ کلي کې د ملکي خلکو کورونه په نښته کړي چې له کبله یې ۳ کسه وژل شوي او ۳ نور ټپیان دي.

د هغه په وینا؛ د خوست په ځاځي میدان ولسوالۍ کې پر ۷ کلیو د ملکي خلکو پر کورونو د پاکستان توغندي او هاوانونه لګېدلي، چې له کبله یې ۲ کسه ټپيان شوي‌ دي.

د طالبانو مرستیال ویاند وايي، چې د پکتیکا په برمل او د نورستان په کامدېش ولسوالیو کې هم د ملکي کسانو کورونه په نښته شوي دي. د نوموړي په خبره؛ تر بریدونو مخکې خلک له کورونو وتلي وو.