روسیه: په افغانستان او سیمه کې د ملګرو ملتونو د نشه‌يي توکو ضد پروګرام ملاتړ کوو

ایمل ولي خان په خیبر ولسوالۍ او مردان ولسوالۍ کې د وسله والو جنګیالیو د تلاشیو په تړاو د ویډیوګانو له خپرېدو وروسته، د پنجشنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې وویل، چې « که د پاکستان حکومت وغواړي د انګورو یوه دانه هم پر پوله نه شي را تېرېدای، نو دغه ترهګر له کومې لارې دې ځای ته را رسیږي».

د عوامي نشنل پارټۍ مشر د خیبر پښتونخوا د اوسني وضعیت مسوولیت د واکمن ګوند بللی، چې دده په وینا، د وسله والو د ځای پرځای کولو لپاره یې پت تړون کړی و.

ایمل ولي خان ویلي، چې د وسله والو ښکاره ګرځېدل د امنیتي پالیسۍ د ناسم تطبیق پایله ده.

خان ویلي چې دا وضعیت ډېر اندېښمنوونکی دی او د حکومت او دولتي ادارو پر فعالیت هم لویه پوښتنه راپورته کوي. هغه زیاته کړې چې وسله وال په رڼا ورځ پر سړکونو او لویو لارو ګرځي او له خلکو پوښتنې کوي، چې دا د دولتي نظام او پالیسۍ بشپړ ناکامي ښيي.

ایمل ولي خان ټینګار کړی چې د دې ډول پېښو دوام د خلکو امنیت ته لوی خطر دی او غوښتنه یې کړې چې حکومت دې سملاسي ګامونه واخلي، د امنیتي ځواکونو حضور دې زیات کړي او د سیمې خلک دې د ترهګرۍ له ګواښه خوندي کړي.

د یادې محکمې له‌خوا د پنجشنبې په ورځ د کب۲۱مه، په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې دغه سزاوې د شنبې، یکشنبې، سې شنبې او پنجشنبې په ورځو کې د هېواد په څو ولایتونو کې تطبیق شوې دي.

د خبرپاڼې له مخې،د شنبې په ورځ یو کس په نیمروز، څلور په ارزګان او یو په بلخ کې، د یکشنبې په ورځ په کابل کې ۱۸ او په غور کې ۶ کسان، د سې شنبې په ورځ دوه کسان په زابل او درې په بدخشان کې او د پنجشنبې په ورځ شپږ کسان په بلخ کې کې په بدني سزاوو محکوم شوي دي.

د طالبانو ستره محکمه وایي، چې یاد کسان په غلاوو او هغه څه چې دوی یې «اخلاقي فساد» بولي، تورن وو.

طالبان په داسې حال کې بدني سزاوې عملي کوي، چې د بشري حقونو نړیوال بنسټونه او د ملګرو ملتونو ادارې دا ډول سزاوې د نړیوالو بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې بولي او له طالبانو یې د بندولو غوښتنه کړې ده. خو طالبانو تر اوسه د دغو نیوکو پر وړاندې خپل دریځ نه دی بدل کړی او ټینګار کوي چې دا سزاوې د هغوی د قضايي نظام برخه ده.

نوموړي د پنجشنبې په ورځ، د کب۲۱مه، له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل چې دوه اړخیزه سوداګري اوس په ټپه درېدلې ده.

د هغه په وینا، په تېرو څه باندې څلورو میاشتو کې له افغانستان سره د سوداګرۍ د درېدلو له امله پاکستان هره میاشت شاوخوا ۲۰۰میلیونه ډالره زیان کړی دی. هغه زیاته کړه چې دغه وضعیت په پاکستان کې د سوداګرو او خلکو غبرګونونه هم را پارولي دي.

خان جان الکوزي ټینګار وکړ چې افغانستان له چین، ازبکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرغیزستان او روسیې سره د بدیلو هېوادونو په توګه خپلې سوداګرۍ ته دوام ور کړی، خو که له پاکستان سره لارې همداسې تړلې پاتې شي او په ایران کې جګړه وغځیږي، نو دا به د افغانستان ستونزې لا زیاتې کړي.

خان جان الکوزي وویل: «پاکستان زموږ تر ټولو نږدې شریک و. پاکستان موږ ته او موږ پاکستان ته اړتیا لرو. دا هېواد له سوداګریز پلوه، په ځانګړي ډول د صادراتو لپاره، زموږ لپاره ډېر ښه بازار و. خو د دواړو هېوادونو ترمنځ د کړکېچ او د سوداګرۍ د درېدلو له امله موږ اړ شوو چې پر بدیلو لارو تمرکز وکړو».

د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزې لارې د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر له ۱۲مې راهیسې پر ډیورنډ کرښه د جګړو او وروسته هوايي بریدونو له امله بندې دي.

پاکستاني چارواکوله افغانستان سره د اړیکو عادي کېدل د وسله والو د پټنځایونو په له منځه وړو پورې مشروط کړي، خو طالبان د پاکستان ادعاوې ردوي او وايي، چې د ټي ټي پي او نورو وسله والو ډلو ستونزه د پاکستان داخلي مساله ده.

په پاکستان کې د چین سفیر جیانګ زایدونګ د تیرې میاشتې په پای کې له لومړي وزیر شهباز شریف سره په ناسته کې د شي جین‌پینګ پیغام شریک کړی، چې د جګړې د پای ته رسولو غوښتنه پکې شوې وه.

په وروستیو ورځو کې نه پاکستان او نه هم افغان طالبانو د هوایي بریدونو راپور ورکړی، خو ورځنۍ نښتې لاهم روانې دي.

چین ویلي چې له دواړو هېوادونو سره د جګړې د پای ته رسولو لپاره په اړیکه کې دی، خو د شهباز شریف ویاند مشرف زیدي، چې مخکې یې ویلي و له طالبانو سره به خبرې ونه شي، د بیجینګ د هڅو په اړه پوښتنو ته ځواب نه دی ورکړی.

پاکستاني امنیتي چارواکو ویلي چې پوځي عملیات به تر هغه دوام وکړي چې مطلوب اهداف ترلاسه شي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت او پوځ د رویټرز د نظر پوښتنو ته ځواب نه دی ویلی.

اسلام‌اباد د فبرورۍ پر ۲۶مه د افغانستان پر خاوره هوايي بریدونه پیل کړل او ادعا یې وکړه چې طالبان وسله والو ته خوندي ځای ورکوي، خو کابل دا تور رد کړی او وايي چې په پاکستان کې ترهګري داخلي ستونزه ده.

چینایي هڅې په داسې حال کې کېږي چې قطر، سعودي عربستان او ترکیه، چې د تېرو نښتو پر مهال یې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د خبرو کوربه توب کړی و، اوس د منځني ختیځ جګړې برخه شوي دي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت رویټرز ته ویلي: «د افغانستان لپاره د چین ځانګړی استازی اوس د دواړو هېوادونو ترمنځ د منځګړیتوب لپاره سفر کوي او په دواړو هېوادونو کې چینایي سفارتونه له اړوندو اړخونو سره نږدې اړیکې ساتي».

چین زیاته کړې: «تر ټولو بیړنی کار دا دی چې جګړه پراخه نه شي او دواړه هېوادونه ژر تر ژره د خبرو میز ته راستانه شي».

د چین د بهرنیو چارو وزارت زیاته کړې چې د چین وزیر وانګ یي د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار سره د جګړې په اړه ټیلیفوني خبرې کړې دي.

په کابل کې د چین سفیر ژاو شینګ او ځانګړي استازي یوی ژیاویونګ د دې اونۍ په لړ کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي سره ولیدل.

طالبانو او پاکستان ویلي چې په جګړه کې یې یو بل ته درانه تاوانونه رسولي او سلګونه مخالف سرتېري یې وژلي، خو دغه ادعاوې په اسنادو نه دي تایید شوې.

بیجینګ، چې د پاکستان اوږدمهاله متحد دی، په دواړو هېوادونو کې په کانونو او نورو برخو کې سترې پانګونې کړې دي.

د طالبانو د هرات مقام مطبوعاتي دفتر پر اېکس‌پاڼه لیکلي چې د یاد ولایت والي مولانا اسلام‌جار ویلي چې دا ډول پروژې د کارموندنې زیاتوالي، د خلکو د اقتصادي وضعیت د ښه کېدو او د راستنېدونکو کډوالو د اقتصادي پیاوړتیا په برخه کې مهم رول لري.

په افغانستان کې د یوناما مرستیال اندریکا راتواته هم په خپلو خبرو کې ویلي چې د دوی اداره به د راستنېدونکو کډوالو د ملاتړ لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي.

د یادونې وړ ده چې په تېر یو کال کې نږدې ۲،۸ میلیونه افغان کډوال له ایران او پاکستان څخه هېواد ته راستانه شوي دي، چې له ۲۰ سلنې څخه زیات یې د هرات ښار په مرکز او د انجیل او ګذرې ولسوالیو کې مېشت شوي دي.