د ټرمپ استازی: له هغو کسانو سره اړیکې نه ساتو چې امریکایان نیسي

د افغانستان یاد پخواني لوی څارنوال له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له‌خوا د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د هغه هېوادونو په نوملړ کې د شاملولو له امله چې د غېر عادلانه توقیفونو ملاتړ کوي ویلي، چې د امریکا یاد اقدام د طالبانو پر وړاندې جدي نه‌شي ګڼل کېدای، ځکه دا پرېکړه د امریکا د خپلو کورنیو پالیسیو په چوکاټ کې شوې ده.

حمیدي زیاته کړې: «دا یو جدي فشار نه دی، بلکې د امریکا د کورنیو سیاستونو او یا د بندیانو د کورنیو له لوري د فشارونو یوه پایله ده؛ نو ځکه ورته جدي اقدام نشو ویلای. لومړی دا چې د غېرقانوني نیونو نوملړ یوه نوې پدیده ده چې د ولسمشر ټرمپ د فرمان پر بنسټ د ۲۰۲۵ کال په نومبر میاشت کې رامنځته شوه. ایران تېره میاشت (د فبرورۍ پر ۲۸مه) او افغانستان هم د مارچ په میاشت کې په دغه نوملړ کې شامل شول. دا تازه دوه هېوادونه دي چې په دې نوملړ کې ځای پر ځای شوي دي».

نوموړي ویلي، چې طالبانو له ۲۰۰۵ کال راهیسې د نورو هېوادونو د وګړو په غېرقانوني نیولو پیل وکړ، چې موخه یې پر یادو هېوادونو فشار راوړل، د پیسو ترلاسه کول او د خپلو بندیانو خوشې کول وو.

حمیدي زیاته کړې: «طالبان ادعا کوي چې پر افغانستان واکمن دي، خو د یوې غېرمسوولې ډلې په توګه چې هېڅ قانون ته درناوی نه لري، خپل دغه سیاست ته یې دوام ورکړی دی. هغوی ډېر ګټه خوړونکي شوي دي؛ هغه امتیازونه چې نورو هېوادونو د خپلو وګړو د خوشې کېدو په بدل کې ورکول، ډېر د شرم وړ وو».

نوموړي ویلي، چې د امریکايي وګړو د یرغمل کېدو له امله د طالبانو پر وړاندې د امریکا اقدامونه تر ډېره سیاسي او اقتصادي دي او دا ډول بندیزونه د امریکا د داخلي قوانینو له‌مخې لګول کېږي.

حمیدي زیاته کړې: «د امریکا حکومت کولای شي پر بشري مرستو، صادراتو او اشخاصو بندیزونه ولګوي او په عین حال کې افغانستان ته د خپلو وګړو پر سفرونو محدودیتونه وضع کړي. خو زما په اند، له دې ورهاخوا د جدي اقداماتو ترسره کېدل د تمې وړ نه دي او نه هم امریکا اوسمهال د نورو پرېکنده ګامونو د اخیستو وړتیا لري. په هر صورت، دا په افغان سیاست کې د امریکا یوه نوې تګلاره ګڼل کېدای شي».

د تېر جمهوري نظام یاد پخواني چارواکي ویلي، طالبان چې په کومه اندازه د افغانانو پر وړاندې مېړانه لري، خو د نورو هېوادونو پر وړاندې دغه ډول مېړانه نه لري او د امریکا هر ډول اقدام به د دې لامل شي، چې طالبان به بلاخره امریکايي وګړي خوشې کړي.

دا په داسې حال کې ده چې د افغانستان د ملکي هوايي چلند د پخواني رییس محمود شاه حبیبي د برخلیک پر سر د طالبانو او امریکا ترمنځ لویه لانجه روانه ده. نوموړی د ۲۰۲۲ کال له اګست میاشتې راهیسې د طالبانو له لوري په یرغمل نیول شوی دی، خو طالبانو د هغه د نیول کېدو په اړه هر ډول ادعا رد کړې او وايي، چې د دوی په زندانونو کې په دغه نوم هېڅ امریکايي وګړی شتون نه‌شته.

ټرمپ زیاته کړې، که څه هم طالبانو دی نه خوښاوه، خو که به یې ترې څه غوښتل، هغوی به یې خبره منله.

ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ د خپلو پلویانو یوې غونډې ته په وینا کې د امریکا د پخواني ولسمشر جو بایډن پر ادارې سختې نیوکې وکړې او ویې ویل، چې د افغانستان پېښو د امریکا نوم ته زیان ورساوه.

ټرمپ وویل: «د دې پر ځای چې په درناوي او ځواک سره ووځي، هغوی وتښتېدل. په رښتیا هم د داسې کار لپاره هېڅ دلیل نه و. موږ هلته موجود وو او ما ویلي وو چې له افغانستان څخه به په ځواک او عزت سره وځو. د طالبانو زه نه وم خوښ، خو هر څه چې ما غوښتل هغوی به ترسره کول».

د امریکا ولسمشر زیاته کړه، چې د بایډن حکومت ټول پوځي تجهیزات په افغانستان کې پرېښودل. هغه وویل: «ما ټینګار کړی و چې هره یوه پوځي وسیله باید له ځانه سره راوباسو، خو هغوی ویل چې د الوتکو پرېښودل ارزانه پرېوځي».

ټرمپ په دوام کې وویل: «ما ورسره مخالفت وکړ، ځکه یوه نوې جنګي الوتکه شاوخوا ۱۵۰ میلیونه ډالره ارزښت لري او یوازې د تېلو په اچولو سره له هغه ځایه اېستل کېدای شي، خو هغوی بیا هم پر دې ټینګار کاوه چې الوتکې دې هلته پرېښودل شي».

د امریکا د پخوانۍ ځانګړې پلټونکې ادارې د اټکل له‌مخې، د شاوخوا ۷ میلیارده ډالرو پوځي تجهیزات له متحدو ایالتونو څخه په افغانستان کې پاتې شوي دي. دا هغه وسایل دي چې د امریکا حکومت د کلونو په اوږدو کې د افغانستان پوځ ته د مرستې په توګه ورکړي وو. خو ټرمپ باور لري چې دا وسایل باید بېرته له هغه پوځ څخه ترلاسه شوي وای چې د طالبانو له بریدونو سره مخ شوی وو او د امریکا ملاتړ یې درلود.

ډونالډ ټرمپ تل په افغانستان کې د وسلو او پوځي تجهیزاتو پر پرېښودلو خپله نارضایتي څرګنده کړې ده.

په دې وروستیو کې پاکستان د کابل، بګرام او د څو نورو ولایتونو په ځینو پخوانیو امریکايي پوځي اډو هوايي بریدونه کړي دي. طالبان ادعا کوي، چې دا بریدونه د امریکا په اشاره یا امر ترسره شوي، خو امریکايي چارواکو تر اوسه پورې په دې اړه کوم رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ د چهارشنبې په ورځ (د کب ۲۰مه) پر خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي، چې په هرات ولایت کې یې د راستنېدونکو کډوالو لپاره د غالۍ اوبدلو لوی مرکز پرانېستی دی. یاد مرکز د اسلامي پراختیايي بانک په مالي مرسته جوړ شوی دی.

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالي کمېشنرۍ د غالۍ اوبدلو یاد مرکز په لوېدیځ زون کې د غالۍ اوبدلو تر ټولو لوی مرکز بللی دی او وايي، په لومړي پړاو کې په‌کې ۴۰۰ راستنو شویو کډوالو ته چې ډېری یې ښځې دي د کار زمینه برابره شوې ده.

یاد سازمان ټینګار کړی، چې له ایران څخه د دوو میلیونو افغانانو له راستنېدو وروسته، د هغوی لپاره د دایمي کاري فرصتونو رامنځته کول د یاد سازمان له لومړیتوبونو څخه دي.

هغه له پاکستان سره د احتمالي جګړې په اړه وویل، چې دوی د طالبانو د مشر امر ته په تمه دي، څو جهاد پیل کړي. دهنوي ټینګار وکړ، چې د دې ډلې غړي له پاکستان سره جګړې ته لېواله دي او دا جګړه به «د قیامت تر ورځې» دوام وکړي.

هم‌مهاله په تخار کې د طالبانو د ټولګټو رییس امیرمحمد خدیفه وایي، چې طالبانو شل کاله د امریکا او لوېدیځو هېوادونو پر وړاندې جګړه کړې ده او پاکستان د هغوی پرتله «هېڅ هم نه دی». هغه زیاته کړه: «موږ له جګړې نه وېرېږو، جګړه زموږ لپاره د لوبې په شان ده. موږ دا خبره ثابته کړې ده».

دا څرګندونې داسې مهال کېږي، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ ترینګلتیا زیاته شوې ده. په همدې لړ کې ځینې ملايان او د دې ډلې ته نږدې څېرې د پاکستان پر وړاندې د «جهاد» خبره کوي.

دوی د پاکستان حکومت پر لوېدیځ پورې تړلی بولي او وايي، چې د دې هېواد پر وړاندې جهاد «فرض» دی.

د رغتیا نړۍوال سازمان ویلي، چې د جګړې له پیل راهیسې په ایران څه باندې ۱۳۰۰ کسان وژل شوي او ۹۰۰۰ نور ټپیان شوي دي.

یاد سازمان ویلی، چې په لبنان کې هم ۵۷۰ کسان وژل شوي او تر ۱۴۰۰ پورې نور ټپیان شوي دي.

یاد سازمان ویلي، چې په ایران او لبنان کې پر یو شمېر روغتیايي مرکزونو بریدونو او د ورغتیايي کارکوونکو وژنه هم تایید شوې ده، چې له امله یې ګڼ شمېر روغتیايي کارکوونکي وژل شوي او ټولنې له اړینو خدماتو بې‌برخې شوې دي.

یاد سازمان ټینګار کوي چې روغتیايي بنسټونه او ناروغان باید د نړۍوالو قوانینو له مخې تل خوندي وي.

د روغتیا نړۍوال سازمان همدارنګه ویلي، چې د هوايي حریم د محدودیتونو له‌امله په دوبۍ کې د روغتیا نړۍال سازمان لوژستیکي مرکز څخه د طبي توکو لېږد سخت اغېزمن کړی دی.

د یاد راپور له‌مخې، د بېړنیو مرستو له ۵۰ څخه ډېرې غوښتنې چې ټاکل شوې وه، ۱،۵ میلیونو خلکو ته ورسېږي ځنډېدلې دي؛ په دغو ځانګړو شویو جوپو کې د افغانستان، لبنان او غزې لپاره ځانګړي شوي طبي اکمالات هم شامل دي.