ایمل ولي خان: د پاکستان حکومت که وغواړي د انګورو یوه دانه هم پر پوله نه شي را تېرېدای

د یادې محکمې له‌خوا د پنجشنبې په ورځ د کب۲۱مه، په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې دغه سزاوې د شنبې، یکشنبې، سې شنبې او پنجشنبې په ورځو کې د هېواد په څو ولایتونو کې تطبیق شوې دي.

د خبرپاڼې له مخې،د شنبې په ورځ یو کس په نیمروز، څلور په ارزګان او یو په بلخ کې، د یکشنبې په ورځ په کابل کې ۱۸ او په غور کې ۶ کسان، د سې شنبې په ورځ دوه کسان په زابل او درې په بدخشان کې او د پنجشنبې په ورځ شپږ کسان په بلخ کې کې په بدني سزاوو محکوم شوي دي.

د طالبانو ستره محکمه وایي، چې یاد کسان په غلاوو او هغه څه چې دوی یې «اخلاقي فساد» بولي، تورن وو.

طالبان په داسې حال کې بدني سزاوې عملي کوي، چې د بشري حقونو نړیوال بنسټونه او د ملګرو ملتونو ادارې دا ډول سزاوې د نړیوالو بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې بولي او له طالبانو یې د بندولو غوښتنه کړې ده. خو طالبانو تر اوسه د دغو نیوکو پر وړاندې خپل دریځ نه دی بدل کړی او ټینګار کوي چې دا سزاوې د هغوی د قضايي نظام برخه ده.

نوموړي د پنجشنبې په ورځ، د کب۲۱مه، له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل چې دوه اړخیزه سوداګري اوس په ټپه درېدلې ده.

د هغه په وینا، په تېرو څه باندې څلورو میاشتو کې له افغانستان سره د سوداګرۍ د درېدلو له امله پاکستان هره میاشت شاوخوا ۲۰۰میلیونه ډالره زیان کړی دی. هغه زیاته کړه چې دغه وضعیت په پاکستان کې د سوداګرو او خلکو غبرګونونه هم را پارولي دي.

خان جان الکوزي ټینګار وکړ چې افغانستان له چین، ازبکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرغیزستان او روسیې سره د بدیلو هېوادونو په توګه خپلې سوداګرۍ ته دوام ور کړی، خو که له پاکستان سره لارې همداسې تړلې پاتې شي او په ایران کې جګړه وغځیږي، نو دا به د افغانستان ستونزې لا زیاتې کړي.

خان جان الکوزي وویل: «پاکستان زموږ تر ټولو نږدې شریک و. پاکستان موږ ته او موږ پاکستان ته اړتیا لرو. دا هېواد له سوداګریز پلوه، په ځانګړي ډول د صادراتو لپاره، زموږ لپاره ډېر ښه بازار و. خو د دواړو هېوادونو ترمنځ د کړکېچ او د سوداګرۍ د درېدلو له امله موږ اړ شوو چې پر بدیلو لارو تمرکز وکړو».

د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزې لارې د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر له ۱۲مې راهیسې پر ډیورنډ کرښه د جګړو او وروسته هوايي بریدونو له امله بندې دي.

پاکستاني چارواکوله افغانستان سره د اړیکو عادي کېدل د وسله والو د پټنځایونو په له منځه وړو پورې مشروط کړي، خو طالبان د پاکستان ادعاوې ردوي او وايي، چې د ټي ټي پي او نورو وسله والو ډلو ستونزه د پاکستان داخلي مساله ده.

په پاکستان کې د چین سفیر جیانګ زایدونګ د تیرې میاشتې په پای کې له لومړي وزیر شهباز شریف سره په ناسته کې د شي جین‌پینګ پیغام شریک کړی، چې د جګړې د پای ته رسولو غوښتنه پکې شوې وه.

په وروستیو ورځو کې نه پاکستان او نه هم افغان طالبانو د هوایي بریدونو راپور ورکړی، خو ورځنۍ نښتې لاهم روانې دي.

چین ویلي چې له دواړو هېوادونو سره د جګړې د پای ته رسولو لپاره په اړیکه کې دی، خو د شهباز شریف ویاند مشرف زیدي، چې مخکې یې ویلي و له طالبانو سره به خبرې ونه شي، د بیجینګ د هڅو په اړه پوښتنو ته ځواب نه دی ورکړی.

پاکستاني امنیتي چارواکو ویلي چې پوځي عملیات به تر هغه دوام وکړي چې مطلوب اهداف ترلاسه شي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت او پوځ د رویټرز د نظر پوښتنو ته ځواب نه دی ویلی.

اسلام‌اباد د فبرورۍ پر ۲۶مه د افغانستان پر خاوره هوايي بریدونه پیل کړل او ادعا یې وکړه چې طالبان وسله والو ته خوندي ځای ورکوي، خو کابل دا تور رد کړی او وايي چې په پاکستان کې ترهګري داخلي ستونزه ده.

چینایي هڅې په داسې حال کې کېږي چې قطر، سعودي عربستان او ترکیه، چې د تېرو نښتو پر مهال یې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د خبرو کوربه توب کړی و، اوس د منځني ختیځ جګړې برخه شوي دي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت رویټرز ته ویلي: «د افغانستان لپاره د چین ځانګړی استازی اوس د دواړو هېوادونو ترمنځ د منځګړیتوب لپاره سفر کوي او په دواړو هېوادونو کې چینایي سفارتونه له اړوندو اړخونو سره نږدې اړیکې ساتي».

چین زیاته کړې: «تر ټولو بیړنی کار دا دی چې جګړه پراخه نه شي او دواړه هېوادونه ژر تر ژره د خبرو میز ته راستانه شي».

د چین د بهرنیو چارو وزارت زیاته کړې چې د چین وزیر وانګ یي د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار سره د جګړې په اړه ټیلیفوني خبرې کړې دي.

په کابل کې د چین سفیر ژاو شینګ او ځانګړي استازي یوی ژیاویونګ د دې اونۍ په لړ کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي سره ولیدل.

طالبانو او پاکستان ویلي چې په جګړه کې یې یو بل ته درانه تاوانونه رسولي او سلګونه مخالف سرتېري یې وژلي، خو دغه ادعاوې په اسنادو نه دي تایید شوې.

بیجینګ، چې د پاکستان اوږدمهاله متحد دی، په دواړو هېوادونو کې په کانونو او نورو برخو کې سترې پانګونې کړې دي.

د طالبانو په ولکه کې له ارګ څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په غونډه کې ددې ډلې د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیالۍ ته هم لارښوونه شوې چې د ځینو وارداتي توکو د «شفافیت، کمیت او کیفیت» د ارزونې لپاره له سوداګرو سره غونډې وکړي.

دا پرېکړه داسې مهال کېږي چې د هېواد یو شمېر اوسېدونکي، په ځانګړي ډول په کابل، ننګرهار او هرات ولایتونو کې، په سړکونو د «یوه کیلۍ» او ښي لوري سټیرنګ لرونکو موټرو د ډېرېدو په اړه اندېښنه څرګندوي.

دوی وایي، د دغو موټرو لپاره د لنډمهالو اسنادو وېش له امله د کابل او ځینو نورو ولایتونو په سړکونو کې ترافیکي ګڼه ګوڼه بې ساري زیاته شوې ده.

د خلکو په وینا، د دغو موټرو زیاتوالی د ترافیکي پېښو د ډېرېدو لامل هم ګرځي.

د افغانستان اماني صندوق د پنجشنبې په ورځ (د کب ۲۱مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې واک ته د طالبانو له‌ رسېدو وروسته یې د هغو ښځو ملاتړ کړی چې د خپلو ټولنو د بدلون پلان لري.

له بل پلوه په سویس کې د افغانستان اماني صندوق غړي انوارالحق احدي په لړم میاشت کې افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې دغه صندوق تراوسه پورې له نیم مېلیارد ډالرو څخه ډېره ګټه ترلاسه کړې ده.

هغه زیاته کړې وه، د دغه صندوق نغدي کچه چې پخوا درې نیم مېلیارد ډالره وه؛ اوس څلور مېلیارد او شل مېلیونه ډالرو ته لوړه شوې ده. د افغانستان اماني صندوق تر دې وړاندې اعلان کړی و، تر ۲۰۲۵کال پورې به په افغانستان کې له یو مېلیون خلکو سره مرسته وکړي چې نیمایي برخه به یې ښځې وي.