ایرلینډ: نړیواله ټولنه دې د افغان ښځو لپاره عدالت یقیني کړي

د افغانستان د ژغورنې ملي مقاومت عالي شورا د جمعې په ورځ، د کب ۲۲مه، د عبدالعلي مزاري د وژل کېدو د ۳۱م تلین په مناسبت یوه مجازي غونډه جوړه کړې وه.

په دې غونډه کې سیاسي څېرې او د پخواني حکومت چارواکي، له هغې ډلې محمد محقق، احمد مسعود، سرور دانش او نورې شخصیتونه ګډون درلود.

سرور دانش د طالبانو او پاکستان تر منځ د روانو شخړو په اړه وویل چې طالبان د افغانستان په دننه کې د سولې او ثبات د تامین وړتیا نه لري او د دې ډلې کړنې د ګاونډیو هېوادونو سره د کړکېچ سبب شوي او ملکي وګړو ته یې مرګ ژوبله اړولې ده.

دانش له طالبانو وغوښتل چې سمدستي د ترهګرو ډلو ملاتړ بند کړي او د سیمې هېوادونو سره ښې اړیکې رامنځته کړي. هغه زیاته کړه چې له طالبانو سره هر ډول تعامل او د دې ډلې په رسمیت پېژندل قانوني مشروعیت نه لري.

مسعود د جمعې په ورځ د عبدالعلي مزاري د وژل کېدو د ۳۱مې کلیزې په مناسبت وویل چې طالبان د القاعده، تحریک طالبان پاکستان، جیش‌العدل، انصارالله او نورو ډلو لپاره پناه ځای برابر کړی او افغانستان یې د امنیتي او جیوپولیتیکي لوبو ډګر ګرځولی دی.

هغه زیاته کړه د پاکستان د حملو په وړاندې د خلکو د راټولولو هڅې، پرته له داخلي او نړیوال مشروعیت څخه، د هېواد د دفاع سبب نه شي کېدای. احمد مسعود ټینګار وکړ چې هر ډول ازادي باید د افغانانو په لاس ترلاسه شي او هر ډول معامله له خلکو سره له مشورې پرته ناسمه ده.

مسعود له سیاسي مشرانو وغوښتل چې له دې فرصت څخه د افغانستان د ازادۍ لپاره په همغږۍ او یو لاس ګټه واخلي. هغه همدارنګه د منځني ختیځ د جګړو د اقتصادي اغېزو په اړه اندېښنه څرګنده کړه او وې ویل چې د لومړنیو توکو بیې ورځ تر بلې لوړېږي او خلک په ناهیلۍ کې ژوند کوي.

ښاغلي خُرم په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې د امریکا ښکاره او احتمالاً پټو تشویقونو، د ملگرو ملتونو انفعالی وضعیت او د افغانستان انزوا پاکستان ته دا جرات ورکړی چې حتی په کابل باندې بمباري وکړي.

نوموړي ویلي، چې د طالبانو حکومت په یوازې دومره ستر مسایل نشي حل کولی او نه دومره ستر مسوولیت په غاړه اخیستی شي.

خُرم طالبانو ته د مشورې په ډول ویلي، چې نن یې ورځ ده، مونږ لویه جرگه لرو چې اصولاً په همداسې شرایطو کې رابلل کیږي او د سپارښتنو په رڼا کې یې لوي تصامیم نیول کیږي.

له تېرو پنځه لس ورځې راهسې د طالبانو او پاکستان ترمنځ جګړې او د پاکستان له لوري پر افغانستان هوايي بریدونه ادامه لري.

د ناروې کډوالو شورا د جمعې په ورځ (د کب ۲۲مه) په یوه راپور کې ویلي، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ په لومړیو اتو ورځو کې ۵۶ ملکي وګړي وژل شوي او ۱۲۹ نور ټپيان شوي‌ دي.

د افغانستان لپاره د ناروې کډوالو شورا مشر جاکوپو کاریډي ویلي: «افغانستان له یو کړکېچ وروسته اوس له بل سره مخ دی او تر ټولو درنه بیه یې ملکي خلک پرې کوي. د جګړې ټولې خواوې باید نړۍوال بشري قانون مراعت کړي او د ملکي خلکو او ملکي تاسیساتو د خونديتوب ډاډ ترلاسه کړي».

نوموړي زیاته کړه: «هغه کورنۍ چې مخکې هم له کړاو سره مخ وو، اوس له خپلو کورونو اېستل شوې دي. زرګونه خلکو په لنډمهاله پنډغالو او د سیمې د خلکو په کورونو کې پناه اخیستې ده. ځینې نور اړ اېستل شوي، داسې خراب کورونه په کرایه ونیسي چې د لګښت توان یې نه‌لري. دوی پاکو اوبو، روغتیايي خدمتونو او زده‌کړو ته هم لاسرسی نه‌لري».

نوموړي‌ ویلي، چې بېړنۍ مالي مرستې ته اړتیا لري؛ څو وکولای شي له دغه کورنیو سره خپلې مرستې پراخې کړي. یادې شورا زیاته کړې، چې په دغه جګړه کې ۸۲۶ کورونه زیانمن شوي او یا هم په بشپړه توګه له‌منځه تللي‌ دي او له ۲۵زره ډېر کسان چې شپږ میاشتې مخکې په کونړ کې د زلزلې له امله بې‌ځایه شوي وو؛ یو وار بیا د خپلو مېنو پرېښودو له ګواښ سره مخ دي.

نوموړې شورا ویلي، چې ۱۴زره او ۵۰۰ نور کسان د دویم ځل لپاره د بې‌ځایه کېدو له ګواښ سره مخ دي.

د هغه په وینا؛ دا مهال په منځنۍ کچه هره ورځ له ۴۰۰ زیات بار وړونکي موټر له افغانستان نه ایران ته او شاوخوا ۳۸۰ بار وړونکي موټر بیا له ایران نه افغانستان ته راځي. نوموړي زیاته کړه، چې په سیمه کې روان کړکېچ پر سوداګرۍ کوم اغېز نه‌دی کړی.

هغه ویلي، که څه هم له پاکستان سره سوداګري په ټپه درېدلې؛ خو بیاهم د افغان سوداګرو واردات څو برابره زیات شوي دي. د هغه په خبره؛ «پخوا سوداګریز توکي د کراچۍ، ګوادر، پېښور، سپین بولدک او غلام خان بندرونو له لارې افغانستان ته راتلل؛ خو اوس د ایران بندر عباس او چابهار له لارې، همدارنګه په ایران کې د افغان سوداګرو د ذخیروي کانتینرونو او له اندونیزیا، کینیا، چین، هند او سینګاپور هېوادونو څخه راتلونکو توکو انتقال د شیخ ابونصر فراهي بندر له لارې هېواد ته کېږي».

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې د شیخ ابونصر فراهي بندر له لارې هره ورځ یوازې له ۲۲۰ تر ۲۵۰ بار وړونکو موټرو تګ‌راتګ کاوه.