ریچارډ بینېټ: طالبانو د افغانستان قضایي نظام بدل کړی دی

ښاغلي خُرم په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې د امریکا ښکاره او احتمالاً پټو تشویقونو، د ملگرو ملتونو انفعالی وضعیت او د افغانستان انزوا پاکستان ته دا جرات ورکړی چې حتی په کابل باندې بمباري وکړي.

نوموړي ویلي، چې د طالبانو حکومت په یوازې دومره ستر مسایل نشي حل کولی او نه دومره ستر مسوولیت په غاړه اخیستی شي.

خُرم طالبانو ته د مشورې په ډول ویلي، چې نن یې ورځ ده، مونږ لویه جرگه لرو چې اصولاً په همداسې شرایطو کې رابلل کیږي او د سپارښتنو په رڼا کې یې لوي تصامیم نیول کیږي.

له تېرو پنځه لس ورځې راهسې د طالبانو او پاکستان ترمنځ جګړې او د پاکستان له لوري پر افغانستان هوايي بریدونه ادامه لري.

د ناروې کډوالو شورا د جمعې په ورځ (د کب ۲۲مه) په یوه راپور کې ویلي، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ په لومړیو اتو ورځو کې ۵۶ ملکي وګړي وژل شوي او ۱۲۹ نور ټپيان شوي‌ دي.

د افغانستان لپاره د ناروې کډوالو شورا مشر جاکوپو کاریډي ویلي: «افغانستان له یو کړکېچ وروسته اوس له بل سره مخ دی او تر ټولو درنه بیه یې ملکي خلک پرې کوي. د جګړې ټولې خواوې باید نړۍوال بشري قانون مراعت کړي او د ملکي خلکو او ملکي تاسیساتو د خونديتوب ډاډ ترلاسه کړي».

نوموړي زیاته کړه: «هغه کورنۍ چې مخکې هم له کړاو سره مخ وو، اوس له خپلو کورونو اېستل شوې دي. زرګونه خلکو په لنډمهاله پنډغالو او د سیمې د خلکو په کورونو کې پناه اخیستې ده. ځینې نور اړ اېستل شوي، داسې خراب کورونه په کرایه ونیسي چې د لګښت توان یې نه‌لري. دوی پاکو اوبو، روغتیايي خدمتونو او زده‌کړو ته هم لاسرسی نه‌لري».

نوموړي‌ ویلي، چې بېړنۍ مالي مرستې ته اړتیا لري؛ څو وکولای شي له دغه کورنیو سره خپلې مرستې پراخې کړي. یادې شورا زیاته کړې، چې په دغه جګړه کې ۸۲۶ کورونه زیانمن شوي او یا هم په بشپړه توګه له‌منځه تللي‌ دي او له ۲۵زره ډېر کسان چې شپږ میاشتې مخکې په کونړ کې د زلزلې له امله بې‌ځایه شوي وو؛ یو وار بیا د خپلو مېنو پرېښودو له ګواښ سره مخ دي.

نوموړې شورا ویلي، چې ۱۴زره او ۵۰۰ نور کسان د دویم ځل لپاره د بې‌ځایه کېدو له ګواښ سره مخ دي.

د هغه په وینا؛ دا مهال په منځنۍ کچه هره ورځ له ۴۰۰ زیات بار وړونکي موټر له افغانستان نه ایران ته او شاوخوا ۳۸۰ بار وړونکي موټر بیا له ایران نه افغانستان ته راځي. نوموړي زیاته کړه، چې په سیمه کې روان کړکېچ پر سوداګرۍ کوم اغېز نه‌دی کړی.

هغه ویلي، که څه هم له پاکستان سره سوداګري په ټپه درېدلې؛ خو بیاهم د افغان سوداګرو واردات څو برابره زیات شوي دي. د هغه په خبره؛ «پخوا سوداګریز توکي د کراچۍ، ګوادر، پېښور، سپین بولدک او غلام خان بندرونو له لارې افغانستان ته راتلل؛ خو اوس د ایران بندر عباس او چابهار له لارې، همدارنګه په ایران کې د افغان سوداګرو د ذخیروي کانتینرونو او له اندونیزیا، کینیا، چین، هند او سینګاپور هېوادونو څخه راتلونکو توکو انتقال د شیخ ابونصر فراهي بندر له لارې هېواد ته کېږي».

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې د شیخ ابونصر فراهي بندر له لارې هره ورځ یوازې له ۲۲۰ تر ۲۵۰ بار وړونکو موټرو تګ‌راتګ کاوه.

د دغه وزارت په خبرپاڼه کې راغلي:« په بریدونو کې د کوهاټ پوځي قلعه ووېشتل شوه او همدارنګه یادې قلعې ته څېرمه په دوه کیلومترۍ کې د ډیورنډ کرښې د جګړې د قوماندې مرکز او د پوځي قلعې د قوماندان دفتر هم په دقیق ډول په نښه شول».

خبرپاڼه زیاتوي:« په دغه بریدونو کې د یادې کلا تاسیسات، د قوماندې مرکز، ډيپوګان او د عسکرو د هستوګنې ځایونه له‌منځه وړل شوي، چې درانه ځالي او مالي زیانونه یې اړولي دي».

بل لوري بیا د پاکستان خراسان ډایري ورځپاڼې د ځایي چارواکو په حواله لیکلي، د کوهاټ پوځي قرارګاه ته نږدې دوه بې‌پيلوټه الوتکې یې نسکوره کړې چې یوې چاودنه کړې او دوه کسه یې ټپيان کړي دي.

یاد کمېسیون په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې له دې ډلې د نيمروز د ورېښمو پله لارې ۵، د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۴۱ او د کندهار د سپين بولدک له لارې ۲۹ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، تېره اونۍ ۲۱ افغان کډوال چې د پاکستان په زندانونو کې بندیان وو؛ له زندانه تر خوشې کېدو وروسته بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ د وروستیو نښتو له امله په پاکستان کې د افغان کډوالو پرضد عملیات چټک شوي دي. راپورونه ښیي، چې په اسلام‌اباد او نورو لویو او وړو ښارونو کې هره ورځ افغانان نیول کېږي او د ډيورنډ کرښې د تړل کېدو له امله د جبري ستنولو پرځای زندانونو ته لېږدول کېږي.