د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت وایي چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې په خوست، نورستان، کونړ او پکتیکا ولایتونو کې د پاکستان په بریدونو کې ۴ ملکي کسان وژل شوي او ۹ نور ټپيان دي. نوموړي ویلي چې په بریدونو کې د ملکي کسانو کورونه په نښه شوي.
فطرت د دوشنبې په ورځ د (د کب ۲۵مه) په یو خبرپاڼه کې ویلي چې پاکستاني پوځ د هاوان مرمۍ او توپونو پر مټ د ملکي کسانو کورونه په نښته کړي. هغه زیاته کړې چې د پاکستان په برید کې تېره شپه د خوست په سپېرې، ځاځي میدان، ګربز او علیشېرو- تریزیو ولسوالیو کې درې ماشومان او یوه ښځه وژل شوي او ۴ ښځې، دوه ماشومان او درې نارینه نور ټپيان شوي دي. د هغه په خبره چې د عامو خلکو یو شمېر کورونه هم تخریب شوي دي.
فطرت وايي د کونړ د ناړۍ ولسوالۍ د بریکوټ په سیمه کې د پاکستان په هاوان مرمۍ برید کې یو کور سوځېدلی او د پکتیکا ولایت په شکین او برمل ولسوالیو کې هم د ملکي کسانو هغه کورنه چې تخلیه شوي و په نښه شوي دي.
طالبانو ویلي چې پاکستان د پکتیکا په شکین ولسوالۍ ۴۳ د هاوان مرمۍ توغولي چې ځاني تلفات نه لري.
د ملګرو ملتونو د هستوګنې اداره (UN-Habitat) وایي د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) سره په ګډه یې پروژه پیل کړې چې له مخې به یې په افغانستان کې د داخلي بېځایه شوو او له نورو هېوادونو راستنېدونکو لپاره د کور، ځمکې او ملکیت حقونه خوندي کړي.
د یو این هبیتات له خوا په خپره شوې اعلامیه کې راغلۍ، افغانستان له اوږدې جګړې وروسته د بېځایه شوو کورنیو او راستنېدونکو د ستونزو سره مخ دی. شاوخوا ۶ میلیونه داخلي بېځایه شوي خلک په هېواد کې ژوند کوي، پداسې حال کې چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې ۶۰۰،۰۰۰ تر ۱.۵ میلیونه کسان په جبري ډول افغانستان ته راستنه شوي دي.
په اعلامیه کې راغلي، په غیر رسمي مېشت ځایونو کې د دې خلکو ژوند له ګڼو خطرونو سره مخ دی، چې د ځمکې او ملکیت د حقونو له نشتوالي، د کورونو او بنسټیزو خدماتو په کمښت، او د اقلیمي پېښو لکه سېلابونو او وچکالیو اغېز لاندې دی. ښځې په ځانګړي ډول زیانمنې کېږي، ځکه د کورنیو دندې او ماشومانو پالنه د اقلیمي ستونزو په وخت کې زیاتیږي.
اعلامیه همدا راز راغلي، د IOM او UN-Habitat ګډه پروژه د جلالاباد او هرات شپږ غیر رسمي مېشتو سیمو ته ځانګړې شوې، چې د داخلي بېځایه شوو او د پاکستان او ایران څخه راستنېدونکو خلکو مهم مرکزونه ګڼل کېږي. پروژه دد ځمکې د مالیکیت حقونود امنیت، اقلیمي زغم او د جنسیت برابرۍ مسایل په یوځای حلولو تمرکز لري او هڅه کوي د ښځینه او نارینه وګړو لپاره د اقلیم-زغم لرونکي کورونو او ټولنې بنسټونه جوړ کړي.
د UN-Habitat مسؤلینو ویلي چې دا هڅې د اوږدمهاله بیا ځای پر ځای کولو، ټولنیز ثبات او د اقلیم پر وړاندې مقاومت لپاره حیاتي دي، ځکه د کور، ځمکې او ملکیت حقونو خونديتوب د راستنېدونکو او بېځایه شوو خلکو د سوکاله ژوند لومړنی شرط دی.
ډیموکراټ سناتور کریس کونز د امریکا د کډوالۍ ادارې په توقیف کې د مړ شوي افغان کډوال د دوسیې د څېړنې غوښتنه کړې. د امریکا د کډوالۍ ادارې ویلي ۴۱ افغان محمد نذیر پکتیاوال د دغې ادارې په بندخونه کې د یوې ورځې له تېرولو وروسته د ټېکزاس د دالاس ښار په پارکلنډ روغتون کې مړ شوی دی.
سناتور کریس کونز ویلي چې نذیر پکتیاوال د امریکایي سرتیرو ترڅنګ په افغانستان کې جګړه کړې او امریکا ته د خوندیتوب د ژمنې سره راغلی و. نوموړي د یادې قضیې د څېړنې او حساب ورکولو غوښتنه کړې او زیاته کړې: «د هغه د نیولو او مړینې په اړه باید خپلواکه څېړنه وشي او د ناوړه چلند لپاره حساب ورکول اړین دي.»
د جمهوري نظام پر مهال د افغانستان د ولسي جرګې غړې فوزیه کوفي هم یاده پېښه خواشنونکې یاده کړې او زیاته کړې یې ده چې کډوالي جرم نه دی.
هغې په ایکس لیکلي: «کډوالې جرم نه دی. هیڅوک د خپل کور پریښودو پریکړه نه کوي مګر هغه مهال چې پاتې کېدل وروستي حد ته ورسیږي.»
د امریکا د کډوالۍ او ګمرکونو ادارې د یکشنبې په ورځ (د کب ۲۴مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دمګړی د هغه د مړینې په اړه څېړنې روانې دي.
په خبرپاڼه کې راغلي: «پکتیاوال یوه پېژندل شوې جرمي مخینه درلوده؛ هغه د ۲۰۲۵ کال د سپټمبر په ۱۶مه د ځايي چارواکو لهخوا د خوراکي توکو د مرستې په پروګرام کې د درغلۍ په تور چې یو جنایت بلل کېږي، نیول شوی وو. وروسته بیا د ۲۰۲۵ کال د نومبر په لومړۍ نېټه د غلا په تور د دویم ځل لپاره هم ونیول شو».
خبرپاڼه زیاتوي، محمد نذیر پکتیاوال د مارچ په ۱۳مه (جمعه د کب ۲۲مه) په موخهییزو عملیاتو کې ونیول شو او په وینا یې، د نیولو او لومړنیو څېړنو پر مهال هغه د کومې پخوانۍ ناروغۍ راپور نهوو ورکړی.
تر دې مخکې د افغان اېواک په نوم د افغانانو د بیامېشتېدنې د همغږۍ سازمان مشر شاون وان ډیور ویلي وو، محمد نذیر پکتیاوال په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو ترڅنګ جګړه کړې وه او شپږ اولادونه یې لرل.
د امریکا د کډوالۍ او ګمرکونو اداره وايي، دغه ۴۱ افغان محمد نذیر پکتیاوال نومېده او د دغې ادارې په بندخونه کې د یوې ورځې له تېرولو وروسته د مارچ په ۱۴مه (شنبه) د ټېکزاس د دالاس ښار په پارکلنډ روغتون کې وفات شوی دی. دغې ادارې یاد افغان د جرمي مخینې لرونکی ناقانونه کډوال بللی دی.
دغې ادارې د یکشنبې په ورځ (د کب ۲۴مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دمګړی د هغه د مړینې په اړه څېړنې روانې دي.
په خبرپاڼه کې راغلي: «پکتیاوال یوه پېژندل شوې جرمي مخینه درلوده؛ هغه د ۲۰۲۵ کال د سپټمبر په ۱۶مه د ځايي چارواکو لهخوا د خوراکي توکو د مرستې په پروګرام کې د درغلۍ په تور چې یو جنایت بلل کېږي، نیول شوی وو. وروسته بیا د ۲۰۲۵ کال د نومبر په لومړۍ نېټه د غلا په تور د دویم ځل لپاره هم ونیول شو».
خبرپاڼه زیاتوي، محمد نذیر پکتیاوال د مارچ په ۱۳مه (جمعه د کب ۲۲مه) په موخهییزو عملیاتو کې ونیول شو او په وینا یې، د نیولو او لومړنیو څېړنو پر مهال هغه د کومې پخوانۍ ناروغۍ راپور نهوو ورکړی.
د امریکا د کډوالۍ او ګمرکونو اداره وايي: «د مارچ د ۱۳مې په ناوخته ماښام (جمعه د کب ۲۲مه) پکتیاوال په داسې حال کې چې د دالاس په دفتر کې د انتظار په خونه کې وو، د ساه لنډۍ او د سینې له درده شکایت وکړ. د کډوالۍ ادارې سمدستي بېړني طبي خدمتونه وغوښتل او هغه یې پارکلنډ روغتون ته ولېږداوه. د بېړنۍ خونې ډاکټر سپارښتنه وکړه، چې هغه باید د څارنې لپاره په روغتون کې پاتې شي».
د یادې ادارې د مسوولینو په وینا، د مارچ د ۱۴مې په سهار وختي (شنبه د کب ۲۳مه) کله چې پکتیاوال د سهار چای ته ناست وو، ډاکټران متوجه شول چې د هغه ژبه پړسېدلې ده او سمدستي یې تر درملنې لاندې ونیوو، خو څو ساعته وروسته بیا مړ اعلان شو.
د یادې ادارې د معلوماتو لهمخې، محمد نذیر پکتیاوال د ۲۰۲۱ کال د اګسټ په ۲۱مه د واشنګټن ډلس نړۍوال هوایي ډګر له لارې متحده ایالات ته داخل شوی وو او په مشروط ډول (پېرول) ورته د پاتې کېدو اجازه ورکړل شوې وه، چې دغه موده یې د ۲۰۲۵ کال د اګسټ په ۲۰مه پای ته رسېدلې وه.
تر دې مخکې د افغان اېواک په نوم د افغانانو د بیامېشتېدنې د همغږۍ سازمان مشر شاون وان ډیور ویلي وو، محمد نذیر پکتیاوال په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو ترڅنګ جګړه کړې وه او شپږ اولادونه یې لرل.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د بندیزنو کمیټې په دې وروستیو کې د طالبانو د هغو لوړپوړو غړو او چارواکو نوملړ خپور کړی، چې د دغې کمیټې لهخوا له بندیزونو سره مخ دي. په دې نوملړ کې د ملا محمد حسن اخوند، عبدالغني برادر او سراجالدین حقاني نومونه هم شامل دي.
د یاد نوي نوملړ لهمخې، د طالبانو ۲۲ چارواکي د امنیت شورا د سفر بندیز، د شتمینو کنګل کېدو او د وسلو د تحریم لاندې دي.
د امنیت شورا د بندیزونو کمیټې د کب پر ۱۹مه دا نوملړ تازه کړی، چې لهمخې یې د طالبانو د ادارې ډېری وزیران او لوړپوړي چارواکي پهکې شامل دي.
په یاد نوملړ کې د طالبانو رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند، د رییس الوزرا اقتصادي مرستیال عبدالغني برادر، اداري مریستیال عبدالسلام حنفي، د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي، د کورنیو چارو وزیر سراجالدین حقاني، د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزیر عبدالکبیر، د کرنې او مالدارۍ وزیر عبدالطیف منصور، د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزیر محمد فاضل مظلوم، د لوړو زدهکړو پخوانی وزیر عبدالباقي حقاني، د اقتصاد وزیر دین محمد حنیف، د اطلاعاتو او کلتور وزارت د ګرځندوی معین قدرتالله جمال، د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې رییس نورالدین ترابي، د ټولګټو چارو وزیر محمد عیسی اخوند، د ښار جوړولو وزیر نجیبالله حقاني، د حج او اوقافو وزیر نورمحمد ثاقب، د استخباراتو رییس عبدالحق وثیق او د میدان ورګ والي خیرالله خیرخواه نومونه شامل دي.
د یاد طالب چارواکو او وزیرانو سربېره، حمیدالله اخوند، عزیزالرحمان، ګل اغا اسحاقزی، مالک نوري او احمدضیا چې د یادې ډلې غړي دي هم د امنیت شورا د بندیزونو په نوملړ کې شامل دي.
د امنیت شورا د بندیزونو کمیټې د طالبانو یاد چارواکي د ملګرو ملتونو د ۱۹۸۸ پرېکړهلیک لهمخې په خپل تحریمي نوملړ کې شامل کړي دي. په دغه نوملړ کې شامل کسان یوازې د امنیت شورا د رسمي اجازې په صورت کې د ملګرو ملتونو غړو هېوادونو ته سفر کولی شي.
دا بندیزونه پر هغو کسانو لګول کېږي، چې په تاوتریخوالي کې لاس لري، وسلې چمتو کوي، کسان جذبوي یا د هغوی د فعالیتونو ملاتړ کوي چې د افغانستان سوله او ثبات ګواښي.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د سلواغې پر ۲۳مه پر طالبانو د بندیزونو د څارنې ډلې ماموریت د یوه بل کال لپاره هم وغځاوه.
طالبانو پر افغانستان د خپلې څه باندې څلور کلنې واکمنۍ پرمهال بار بار د یادو بندیزونو د لرې کېدو غوښتنه کړې، خو په افغان خاوره کې د ترهګرو ډلو فعالیت، د ښځو پر وړاندې تبعیض او د پراخ بنسټه حکومت نشتوالی د دې لامل شو چې امنیت شورا پر یادې ډلې بندیزونو ته دوام ورکړي.
د پاکستان حکومت د اپوزیسیون مشر او دوو ګوندونو پر افغانستان د پاکستان په بریدونو کې ولسي وګړو ته د اوښتې مرګژوبلې په تړاو د اندېښنې څرګندولو سربېره د روانې شخړې د سمدستي پای ته رسېدو غوښتنه کړې ده. دوی ویلي، پاکستان باید په سیمه کې د سترو قدرتونو د تاوتریخوالي پروژې ختمې کړي.
د پاکستان حکومت د اپوزیسیون مشر محمود خان اڅکزي، د پښتونخوا نشنل عوامي ګوند مشر او د پارلمان غړی خوشحال خان کاکړ او د ملي ډيموکراټيک غورځنګ مشر مُحسن داوړ د یکشنبې په شپه (د کب ۲۴مه) د یوې ګډې اعلامیې په خپرولو سره پر افغانستان د پاکستان د هوايي بمباریو له امله د ښځو او ماشومانو په ګډون د ولسي وګړو د مرګژوبلې پر زیاتېدو ژوره اندېښنه ښودلې ده.
دوی له دواړو خواوو غوښتي، چې روانه وسلهواله شخړه سمدستي ودروي او زیاته کړې یې ده: «موږ دا تاوتریخوالی یوه نااعلان شوې جګړه ګڼو چې د ډیورنډ کرښې دواړو خواوو ته مېشت پښتانه په نامتناسب ډول ځپي. دا په ژوره توګه د اندېښنې وړ ده، چې د دې جګړې ۹۹ سلنه قربانیان پښتانه دي».
یادو پښتنو سیاستوالو خبرداری ورکړی، که پاکستان د افغانستان په اړه په خپله پالیسۍ کې ژور بدلون رانهولي، نو روانه جګړه به لا ډېر ولسي وګړي وځپي او همداراز یې په لویو پرېکړو کې د پاکستان د پارلمان پر څنډې کېدو هم نیوکې کړې دي.
دوی ویلي: «د افغانستان په اړه د پاکستان په پالیسۍ کې له روښانه بدلون پرته، د دې جګړې دوام به د ملکي وګړو ژوند نور هم له خطر سره مخ کړي. موږ همدارنګه په اندېښنې سره یادونه کوو چې پارلمان په هغو پرېکړو کې له پامه غورځول شوی چې د سیمې د خلکو لپاره ناوړه پایلې لري».
دغو سیاستوالو په یاده اعلامیه کې روښانه کړې، چې ترهګري د سیمې محصول نهدی، بلکې دغه «ویجاړوونکي ځواکونه» له ۱۹۸۰ لسیزې راهیسې د میلیاردونو ډالرو د لګولو له لارې په سیاسي چاپېریال کې داخل شوي دي.
اعلامیه کاږي: «موږ غواړو دا روښانه کړو چې له لسیزو راهیسې افراطیت او ترهګري چې بېشمېره بېګناه انسانان یې وژلي، د سیمې د اصلي ټولنې محصول نهدي. کافي شواهد شته، چې دغه ویجاړونکي ځواکونه زموږ په سیاسي جوړښت کې د هغو میلیاردونو ډالرو له لارې داخل شوي چې له ۱۹۸۰یمې لسیزې راهیسې د تاوتریخوالي د بنسټونو په جوړولو او ساتلو کې لګول شوي دي».
د دوی په باور، له لسیزو راهیسې پښتانه دا غوښتنه لري چې پاکستان دې د تش په نامه «مخکښ کرښې دولت» رول پای ته ورسوي، په سیمه کې دې د سترو قدرتونو د تاوتریخوالي پروژې ختمې کړي او د پاکستان او افغانستان ترمنځ دې د سولې، ښه ګاونډیتوب او همکارۍ اړیکې پیل شي.
دغو سیاستوالو پر ایران د امریکا او اسراییل د بریدونو په تړاو اندېښنه څرګنده کړې او هغه یې «امپریالیستي یرغل» بللی او د سمدستي درېدو غوښتنه یې کړې ده او همداراز یې خبرداری ورکړی، چې دا نه یوازې د سیمې د خلکو ژوند او شتمنۍ له منځه وړي، بلکې نړۍواله سوله هم ګواښي.