پاکستان د طالبانو سره د خبرو د بیا پیل غوښتنه رد کړه

د بښنې نړیوال سازمان د جنوبي اسیا دفتر د خبرپانې له مخې، د طالبانو حکومت لخوا په افغانستان کې د ښځو او نجونو حقونه د کلونو راهیسې په تدریجي ډول کمزوري شوي او اوس د یوې نوې جنايي مقرره له لارې دغه فشار لا زیاتېږي. دغه اداره ټینګار کوي چې دا مقرره د ښځو او نجونو د عدالت، مساوات او شخصي خپلواکۍ پر وړاندې ستر محدودیتونه رامنځته کوي.

د بشري حقونو مدافعین د طالبانو له حکومت غوښتنه کوي چې دا «ظالمانه او جابره مقرره» ژر تر ژره لغوه کړي او د افغان ښځو حقونو ته د درناوي تضمین وکړي. په خبرپاڼه کې راغلي: «د افغان ښځو د حقونو لپاره باید د نړۍ په کچه غږ پورته شي.»

د یادونې وړ ده چې د طالبانو په واکمنۍ کې د ښځو د حقونو کمښت یوه دوامداره ستونزه ده، چې له تعلیمي، کاري او ټولنیزو حقونو نیولې د قضایي خپلواکۍ محدودیتونو پورې ټولې برخې رانغاړي. اوس د نوې مقررې سره دا محدودیتونه نور هم جدي بڼه غوره کړې.

د طالبانو مشر ملا هبت‌الله اخندزاده د کوچني اختر په مناسبت په خپل تازه پیغام کې افغانانو او د نړۍ مسلمانانو ته د اختر مبارکي ورکړې او د روژې د عبادتونو، تقوا، صدقې، اسلامي نظام د ساتنې او د خلکو ترمنځ د یووالي پر اهمیت یې ټینګار کړی دی.

نوموړي په پیغام کې د اسلامي امارت تر واک لاندې د امنیت د ښه کېدو یادونه کړې او له خلکو یې غوښتي چې د دوی د نظام د ټینګښت لپاره د مسولینو ملاتړ وکړي او د اختلافاتو څخه ځان وساتي.

خو په دې پېغام کې، د طالبانو او پاکستان ترمنځ پوځي کړکېچ چې په وروستیو اونیو کې د پام وړ زیات شوی دی هیڅ یادونه نده شوې.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ د په ډيورنډ کرښه جګړو او هوايي بریدونو لړۍ روانه ده چې په کې د ملکي وګړو د مرګ‌ژوبلې راپورونه هم خپاره شوي دي.

په دغه جګړو کې سلګونه ملکي کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې، او په زرګونو کسان بې کوره شوي دي.

په ځینو سیمو کې د پاکستاني هوايي بریدونو او توپچي ډزو له امله د کورونو د ویجاړېدو او د خلکو د بې‌ځایه کېدو راپورونه هم ورکړل شوي دي. د طالبانو په وینا د کابل په ګډون په ځینو ولایتونو لکه پکتیکا، خوست، کونړ او ننګرهار کې لسګونه ملکیان وژل شوي او لسګونه نور ټپیان شوي دي.

نړیوالو رسنیو هم راپور ورکړی چې وروستیو بریدونو کې د کابل او نورو سیمو استوګنیزې سیمې هم زیانمنې شوې دي او لږ تر لږه څو ملکیان وژل شوي او ګڼ نور ټپیان شوي دي.

سره له دې، د طالبانو مشر په خپل اختریز پیغام کې نه یوازې د دغو هوايي بریدونو، په ډيورنډ کرښې جګړو او ملکي مرګ‌ژوبلې یادونه نه ده کړې، بلکې تر دې دمه یې د پاکستان سره د روان کړکېچ او جګړې په اړه هم کوم څرګند رسمي دریځ نه دی وړاندې کړی.

کارپوهان وايي چې د طالبانو د مشر چوپتیا ښايي د دې لپاره وي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ کړکېچ لا زیات سیاسي او پوځي حساسیت لري او د جګړې تر څنګ د ډیپلوماټیکو هڅو احتمال هم روان دی.

په اختریز پیغام کې ملا هبت‌الله اخندزاده یوازې په عمومي ډول له نورو هېوادونو غوښتي چې د افغانستان د خلکو ارزښتونو ته درناوی وکړي او د هېواد په کورنیو چارو کې مداخله ونه کړي، خو د کوم ځانګړي هېواد نوم یې نه دی اخیستی.

په داسې حال کې چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د وروستیو کلونو تر ټولو شدید پوځي کړکېچ بلل کېږي، د طالبانو د مشر په تازه پیغام کې د دغې موضوع نه یادونه د سیاسي او رسنیزو بحثونو سبب ګرځېدلې ده.

فطرت د دوشنبې په ورځ د (د کب ۲۵مه) په یو خبرپاڼه کې ویلي چې پاکستاني پوځ د هاوان مرمۍ او توپونو پر مټ د ملکي کسانو کورونه په نښته کړي. هغه زیاته کړې چې د پاکستان په برید کې تېره شپه د خوست په سپېرې، ځاځي‌ میدان، ګربز او علیشېرو- تریزیو ولسوالیو کې درې ماشومان او یوه ښځه وژل شوي او ‍۴ ښځې، دوه ماشومان او درې نارینه نور ټپيان شوي دي. د هغه په خبره چې د عامو خلکو یو شمېر کورونه هم تخریب شوي دي.

فطرت وايي د کونړ د ناړۍ ولسوالۍ د بریکوټ په سیمه کې د پاکستان په هاوان مرمۍ برید کې یو کور سوځېدلی او د پکتیکا ولایت په شکین او برمل ولسوالیو کې هم د ملکي کسانو هغه کورنه چې تخلیه شوي و په نښه شوي دي.

طالبانو ویلي چې پاکستان د پکتیکا په شکین ولسوالۍ ۴۳ د هاوان مرمۍ توغولي چې ځاني تلفات نه لري.

د یو این هبیتات له خوا په خپره شوې اعلامیه کې راغلۍ، افغانستان له اوږدې جګړې وروسته د بېځایه شوو کورنیو او راستنېدونکو د ستونزو سره مخ دی. شاوخوا ۶ میلیونه داخلي بېځایه شوي خلک په هېواد کې ژوند کوي، پداسې حال کې چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې ۶۰۰،۰۰۰ تر ۱.۵ میلیونه کسان په جبري ډول افغانستان ته راستنه شوي دي.

په اعلامیه کې راغلي، په غیر رسمي مېشت ځایونو کې د دې خلکو ژوند له ګڼو خطرونو سره مخ دی، چې د ځمکې او ملکیت د حقونو له نشتوالي، د کورونو او بنسټیزو خدماتو په کمښت، او د اقلیمي پېښو لکه سېلابونو او وچکالیو اغېز لاندې دی. ښځې په ځانګړي ډول زیانمنې کېږي، ځکه د کورنیو دندې او ماشومانو پالنه د اقلیمي ستونزو په وخت کې زیاتیږي.

اعلامیه همدا راز راغلي، د IOM او UN-Habitat ګډه پروژه د جلال‌اباد او هرات شپږ غیر رسمي مېشتو سیمو ته ځانګړې شوې، چې د داخلي بېځایه شوو او د پاکستان او ایران څخه راستنېدونکو خلکو مهم مرکزونه ګڼل کېږي. پروژه دد ځمکې د مالیکیت حقونود امنیت، اقلیمي زغم او د جنسیت برابرۍ مسایل په یوځای حلولو تمرکز لري او هڅه کوي د ښځینه او نارینه وګړو لپاره د اقلیم-زغم لرونکي کورونو او ټولنې بنسټونه جوړ کړي.

د UN-Habitat مسؤلینو ویلي چې دا هڅې د اوږدمهاله بیا ځای پر ځای کولو، ټولنیز ثبات او د اقلیم پر وړاندې مقاومت لپاره حیاتي دي، ځکه د کور، ځمکې او ملکیت حقونو خونديتوب د راستنېدونکو او بېځایه شوو خلکو د سوکاله ژوند لومړنی شرط دی.

سناتور کریس کونز ویلي چې نذیر پکتیاوال د امریکایي سرتیرو ترڅنګ په افغانستان کې جګړه کړې او امریکا ته د خوندیتوب د ژمنې سره راغلی و. نوموړي د یادې قضیې د څېړنې او حساب ورکولو غوښتنه کړې او زیاته کړې: «د هغه د نیولو او مړینې په اړه باید خپلواکه څېړنه وشي او د ناوړه چلند لپاره حساب ورکول اړین دي.»

د جمهوري نظام پر مهال د افغانستان د ولسي جرګې غړې فوزیه کوفي هم یاده پېښه خواشنونکې یاده کړې او زیاته کړې یې ده چې کډوالي جرم نه دی.

هغې په ایکس لیکلي: «کډوالې جرم نه دی. هیڅوک د خپل کور پریښودو پریکړه نه کوي مګر هغه مهال چې پاتې کېدل وروستي حد ته ورسیږي.»

د امریکا د کډوالۍ او ګمرکونو ادارې د یکشنبې په ورځ (د کب ۲۴مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دمګړی د هغه د مړینې په اړه څېړنې روانې دي.

په خبرپاڼه کې راغلي: «پکتیاوال یوه پېژندل شوې جرمي مخینه درلوده؛ هغه د ۲۰۲۵ کال د سپټمبر په ۱۶مه د ځايي چارواکو له‌خوا د خوراکي توکو د مرستې په پروګرام کې د درغلۍ په تور چې یو جنایت بلل کېږي، نیول شوی وو. وروسته بیا د ۲۰۲۵ کال د نومبر په لومړۍ نېټه د غلا په تور د دویم ځل لپاره هم ونیول شو».

خبرپاڼه زیاتوي، محمد نذیر پکتیاوال د مارچ په ۱۳مه (جمعه د کب ۲۲مه) په موخه‌ییزو عملیاتو کې ونیول شو او په وینا یې، د نیولو او لومړنیو څېړنو پر مهال هغه د کومې پخوانۍ ناروغۍ راپور نه‌وو ورکړی.

تر دې مخکې د افغان اېواک په نوم د افغانانو د بیامېشتېدنې د همغږۍ سازمان مشر شاون وان ډیور ویلي وو، محمد نذیر پکتیاوال په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو ترڅنګ جګړه کړې وه او شپږ اولادونه یې لرل.