مریم سلیمانخېل: پر افغانستان د پاکستان په وروستیو بریدونو کې ملکي وګړي په نښه شوي دي
د ولسي جرګې پخوانۍ غړې مریم سلیمانخېل د اروپا پارلمان ته په خپلې وینا کې پر افغانستان د پاکستان وروستي هوايي بریدونه او د طالبانو تر واک لاندې د بشري حقونو ناوړه وضعیت په کلکو ټکو وغندل. د نوموړې په وینا، پاکستان د ترهګرو په نوم افغان ناروغان او ډاکټران په نښه کړي دي.
نوموړې په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر روغتون د پاکستان وروستي برید ته په اشارې سره وویل، چې دغه برید پر ناروغانو شوی او له امله یې ۴۰۰ کسان وژل شوي او تر ۲۵۰ ډېر نور ټپیان دي.
مریم سلیمانخېل وایي: «په دغه برید کې وژل شوي کسان جنګیالي نه وو، بلکې هغوی ناروغان، ډاکټران او د هغوی کورنۍ وې. دا هغه خلک وو چې له کلونو جګړو وروسته یې هڅه کوله خپل ژوند بېرته ورغوي. یو ځل بیا قربانیان ترهګر نه، بلکې ملکیان وو. پاکستان ادعا کوي چې له ترهګرو سره جګړه کوي، خو له خاورو او کنډوالو څخه چې کوم جسدونه را اېستل کېږي، هغه ټول د افغان ملکي وګړو دي».
نوموړې د خپلې وینا په دوام پر نجونو، ښځو او د ټولنې پر عامو وګړو د طالبانو سختو بندیزونو ته په اشارې زیاته کړه، چې په ټول هېواد کې یو بشپړ نسل تر دوامداره رواني صدمې لاندې ژوند کوي.
د مریم سلیمانخېل په خبره: «هغه نجونې چې یو وخت به یې کتابونه لېږدول، اوس له یوه نامعلوم برخلیک سره مخ دي. کورنۍ د سزا او څارنې په دوامداره وېره کې ژوند کوي. طالبانو د ۲۰۲۱ کال راهیسې د ښځو او نجونو د حقونو او ازادیو د محدودولو لپاره تر ۸۰ ډېر فرمانونه صادر کړي دي».
نوموړې پر نړۍوالې ټولنې غږ کړی، چې نړۍ باید له طالبانو وروسته دورې لپاره چمتووالی پیل کړي او د افغانستان راتلونکی باید پر مشروعیت، پراخ ګډون او د حقونو پر خوندیتوب ولاړ وي.
نوموړې ویلي، چې له څه باندې ۴۰ کلونو راهیسې له افغانستان سره د جیوپولیټیکې ستراتیژۍ د شطرنج د تختې په څېر چلند شوی، خو افغانستان د شطرنج تخته نه، بلکې د انسانانو یو ملت دی او نړۍ باید د افغانستان د ازادۍ غوښتونکي ملت ترڅنګ ودرېږي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
