د ولسي جرګې پخوانۍ غړې مریم سلیمانخېل د اروپا پارلمان ته په خپلې وینا کې پر افغانستان د پاکستان وروستي هوايي بریدونه او د طالبانو تر واک لاندې د بشري حقونو ناوړه وضعیت په کلکو ټکو وغندل. د نوموړې په وینا، پاکستان د ترهګرو په نوم افغان ناروغان او ډاکټران په نښه کړي دي.
نوموړې په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر روغتون د پاکستان وروستي برید ته په اشارې سره وویل، چې دغه برید پر ناروغانو شوی او له امله یې ۴۰۰ کسان وژل شوي او تر ۲۵۰ ډېر نور ټپیان دي.
مریم سلیمانخېل وایي: «په دغه برید کې وژل شوي کسان جنګیالي نه وو، بلکې هغوی ناروغان، ډاکټران او د هغوی کورنۍ وې. دا هغه خلک وو چې له کلونو جګړو وروسته یې هڅه کوله خپل ژوند بېرته ورغوي. یو ځل بیا قربانیان ترهګر نه، بلکې ملکیان وو. پاکستان ادعا کوي چې له ترهګرو سره جګړه کوي، خو له خاورو او کنډوالو څخه چې کوم جسدونه را اېستل کېږي، هغه ټول د افغان ملکي وګړو دي».
نوموړې د خپلې وینا په دوام پر نجونو، ښځو او د ټولنې پر عامو وګړو د طالبانو سختو بندیزونو ته په اشارې زیاته کړه، چې په ټول هېواد کې یو بشپړ نسل تر دوامداره رواني صدمې لاندې ژوند کوي.
د مریم سلیمانخېل په خبره: «هغه نجونې چې یو وخت به یې کتابونه لېږدول، اوس له یوه نامعلوم برخلیک سره مخ دي. کورنۍ د سزا او څارنې په دوامداره وېره کې ژوند کوي. طالبانو د ۲۰۲۱ کال راهیسې د ښځو او نجونو د حقونو او ازادیو د محدودولو لپاره تر ۸۰ ډېر فرمانونه صادر کړي دي».
نوموړې پر نړۍوالې ټولنې غږ کړی، چې نړۍ باید له طالبانو وروسته دورې لپاره چمتووالی پیل کړي او د افغانستان راتلونکی باید پر مشروعیت، پراخ ګډون او د حقونو پر خوندیتوب ولاړ وي.
نوموړې ویلي، چې له څه باندې ۴۰ کلونو راهیسې له افغانستان سره د جیوپولیټیکې ستراتیژۍ د شطرنج د تختې په څېر چلند شوی، خو افغانستان د شطرنج تخته نه، بلکې د انسانانو یو ملت دی او نړۍ باید د افغانستان د ازادۍ غوښتونکي ملت ترڅنګ ودرېږي.
هغه وویل چې د دوشنبې په ورځ یې ولیدل چې یوه الوتکه بم غورځوي. کله چې بېرته مرکز ته ورغی، هر څه ویجاړ شوي وو. د هغه په وینا: «له هر لوري چیغې وې، ټپیان او مړي هر ځای پراته وو... موږ له کنډوالو څلور کسان ژوندي را وایستل، خو نور ټول مړه شوي وو او جسدونه د پېژندلو نه وو.»
د طالبانو حکومت ویلي چې په دې برید کې له ۴۰۰ زیات کسان وژل شوي او ۲۶۵ نور ټپیان دي.
پاکستان دا ادعا ردوي چې د بیا رغونې مرکز یې په نښه کړی، خو خپلواکو سرچینو او شاهدانو تایید کړې چې مرکز په نښه شوی دی.
نظر محمد رویټرز ته وویل، چې که له دې مرکز څخه ووځي، ښايي بېرته نشې ته مخه کړي. هغه وویل: «موږ دلته مبارزه وکړه او ژوندی پاتې شوو، خو اوس نه پوهېږم چې بیا به څنګه ځان وژغورو.»
کارپوهان وایي چې په افغانستان کې د روږدو ستونزه پراخه ده. د اټکل له مخې، د شاوخوا ۴۰ میلیونه نفوس له ډلې نږدې ۱۵ سلنه خلک له نشې سره مخ دي. بېوزلي، بېکاري او ټولنیزې ستونزې د دې وضعیت مهم عوامل بلل کېږي.
سره له دې چې طالبانو په ۲۰۲۲ کال کې د نشهيي بوټو کرکيله بنده کړه او د کوکنارو کښت ډېر کم شوی، خو د ملګرو ملتونو په وینا، خلک اوس مصنوعي نشهيي موادو او درملو ته مخه کوي.
کارپوهان خبرداری ورکوي چې د داسې یو مرکز له منځه تګ یوازې د ناروغانو درملنه نه ځنډوي، بلکې په ټول هېواد کې د درملنې پر محدودو امکاناتو هم درنه ضربه ده.
احمد بلال تیموري، چې د کټامین له نشې د خلاصون لپاره یوازې ۲۰ ورځې مخکې مرکز ته تللی و، وایي چې د درملنې بهیر یې ښه روان و، خو اوس هر څه له منځه تللي دي.
هغه وویل: «پلار مې دلته راوستلم، په لومړیو کې نه وم راضي، خو وروسته چې ښه کېدلم، خپله مې غوښتل چې جوړ شم.»
د راپور له مخې، د پاکستان جنګي الوتکو د روږدو د درملنې مرکز هدف ګرځولی او د قربانیانو شمېر ښايي سلګونو کسانو ته ورسېږي.
په دې څېړنه کې د امید مرکز له کارکوونکو سره هم مرکې شوې دي، چې ویلي یې دي د قربانیانو په منځ کې له۱۸ کالو کم عمره ماشومان هم شامل دي.
د طالبانو ویاند حمدالله فطرت ویلي چې لږ تر لږه ۴۰۰ کسان په دې پېښه کې وژل شوي او ۲۵۰ نور ټپیان شوي دي.
سرچینې د چارشنبې په ورځ ویلي چې د مرګژوبلې شمېر ښايي کره وي. پاکستان ادعا کوي چې دا برید یو «دقیق عملیات» و او لاهم ټینګار لري چې د «ترهګرو د ملاتړ تاسیسات» یې هدف ګرځولي دي.
د بشري حقونو فعالانو د دې پېښې د بېطرفه او مستقلې پلټنې غوښتنه کړې ده.
د بشري حقونو یوه نړیوال کارپوه ویلي چې که پاکستان د برید په اصل تناسب عمل نه وي کړی، نو دا پېښه ښايي جنګي جنایت وګڼل شي.
د امید مرکز یوه برخه چې د ملګرو ملتونو په ملاتړ د ۲۰۰۰ بسترونو ظرفیت لري، د برید له امله ویجاړه شوې ده. د سپوږمکۍ انځورونو له مخې درې ودانۍ ډېرې زیانمنې شوې دي، چې لومړۍ ودانۍ د خوړو خونه او د خوب خونې وې، چې چتونه یې بشپړ را غورځېدلي دي.
دویمه ودانۍ د مرکز د ساتونکو خونه وه او درېیمه ودانۍ اداري دفتر و، چې د چاودنې له امله یې اور اخیستی دی.
ژغورل شویو کسانو ویلي چې برید هغه وخت وشو چې لږ تر لږه ۴۰ کسانو د شپې ډوډۍ خوړله، او بیا بم د ساتونکو پر ساحه وغورځېد. د دفتر ودانۍ هم اور اخیستی دی.
د برید پر مهال د ناروغانو او ډاکټرانو وضعیت ډېر خراب و. د کابل یوې اوسېدونکې نیلوفر وویل چې د هغې تره، چې په مرکز کې و، ورک شوی و او وروسته یې د مړینې خبر تایید شو. ډېرې کورنۍ لا هم د خپلو عزیزانو له برخلیکه خبرې نه دي. طالبانو ویلي چې د برید پر مهال شاوخوا درې زره کسان په مرکز کې وو.
دغه برید له روژه ماتي وروسته وشو او د کابل اوسېدونکي یې ووېرول.
شاهدانو د بریدونو صحنې ډېرې وحشتناکې بللې دي. یو امبولانس چلوونکي فهیم وویل چې کله ځای ته ورسید، هر څه اور اخیستي وو او خلک سوځېدلي وو. هغه وویل چې سهار وختي ورته بیا زنګ وشو او وویل شول چې ځینې جسدونه لا هم د سوځېدلې ودانۍ لاندې دي.
امید مرکز په څرخي پله سیمه کې موقعیت لري، چې د کابل په ختیځ کې د پخواني فینکس کمپ په سیمه جوړ شوی دی.
دا کمپ د کابل د روږدو د درملنې تر ټولو مرکز دی، چې د څو زره بسترونو ظرفیت لري. د مرکز شاوخوا د طالبانو د بدري قطعې پوځي تاسیسات هم شته، خو هغه نه دي په نښه شوي.
امو تلویزیون راپور ورکړی چې د امید مرکز ترڅنګ د بهیر په نوم یوه فابریکه د وړو بېپیلوټه الوتکو فعالیت کوي. د برید په شپه، د بهیر مرکز څراغونه بند وو، خو د امید مرکز څراغونه روښانه وو. شاهدانو وویل چې کله بریدګرې الوتکې په اسمان کې راښکاره شوې، له بهیر مرکزه پرې ډزې وشوې.
طالبانو په سیمه کې ددغسې مرکز شته والی نه دی تایید کړی.
مخکې ډیلي میل او ډیپلوماټ رسنیو هم خبر ورکړی و، چې طالبان په فینکس سیمه کې بې پیلوټه الوتکې جوړوي او وروسته یې په لوګر کې ازمويي. دغه رپوټونه هم د طالبانو او نورو نړیوالو بنسټونو له خوا نه دي تایید شوي.
فینکس کمپ تر ۲۰۱۴ کال پورې د متحده ایالاتو او ناټو لوی پوځي مرکز و. د بهرنیو ځواکونو له وتلو وروسته، دا مرکز افغان دولت ته وسپارل شو او وروسته د طالبانو لاس ته ولوېد.
د افغانستان پخواني حکومت په ۱۳۹۵ کال کې د فینکس ځای د روږدو د بیا رغونې مرکز «احیای امید» په نامه ونوماوه. کارکوونکو ویلي چې د مرکز د دیوال شاته یوه فابریکه او نور تاسیسات هم دي.
د دوشنبې پر شپه په کابل او ننګرهار کې پاکستاني الوتکو اووه ځایونه په نښه کړي، چې پنځه په کابل او څلور په ننګرهار کې دي.
دغه برید د پاکستان او طالبانو ترمنځ د شخړې تر ټولو سخت برید ګڼل کیږي او داسې اټکل دی، چې د پاکستان پر ښارونو د طالبانو د بې پیلوټه الوتکو له بریدونو وروسته یې تصمیم نیول شوی. د پاکستان په فیض اباد کې د حمزه په نامه د پاکستان پر یوه پوځي مرکز د طالبانو برید غبرګون پاروونکی و.
د پاکستان د اطلاعاتو وزیر د چارشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې اختر ته په پام او د سعودي عربستان، قطر او ترکيې په غوښتنه یې پرېکړه کړې چې د افغانستان پر ضد روان عملیات د اخترو ورځو کې په لنډمهاله ډول ودروي. پاکستان وايي، چې دغه پرېکړه د مارچ له ۱۸مې نه تر ۲۴مې پورې پلې کیږي.
د حکومت په رسمي اعلامیه کې دا ګام د ښه نیت په توګه بلل شوی، خو خبرداری یې ورکړی، چې که کوم ډرون د پاکستان خاورې ته ننوځي او یا ترهګریز برید وشي، بریدونه به یې بېرته پیل شي.