افغانستان انټرنشنل په کابل کې د ډیپلوماتیکو سرچینو، د سپوږمکۍ انځورونو څېړلو او د دوشنبې شپې د بمبارۍ له ژغورل شویو کسانو سره د مرکو له لارې د پاکستان د هوايي برید د ابعادو په اړه نوي معلومات ترلاسه کړي دي.
د راپور له مخې، د پاکستان جنګي الوتکو د روږدو د درملنې مرکز هدف ګرځولی او د قربانیانو شمېر ښايي سلګونو کسانو ته ورسېږي.
په دې څېړنه کې د امید مرکز له کارکوونکو سره هم مرکې شوې دي، چې ویلي یې دي د قربانیانو په منځ کې له۱۸ کالو کم عمره ماشومان هم شامل دي.
د طالبانو ویاند حمدالله فطرت ویلي چې لږ تر لږه ۴۰۰ کسان په دې پېښه کې وژل شوي او ۲۵۰ نور ټپیان شوي دي.
سرچینې د چارشنبې په ورځ ویلي چې د مرګژوبلې شمېر ښايي کره وي. پاکستان ادعا کوي چې دا برید یو «دقیق عملیات» و او لاهم ټینګار لري چې د «ترهګرو د ملاتړ تاسیسات» یې هدف ګرځولي دي.
د بشري حقونو فعالانو د دې پېښې د بېطرفه او مستقلې پلټنې غوښتنه کړې ده.
د بشري حقونو یوه نړیوال کارپوه ویلي چې که پاکستان د برید په اصل تناسب عمل نه وي کړی، نو دا پېښه ښايي جنګي جنایت وګڼل شي.
د امید مرکز یوه برخه چې د ملګرو ملتونو په ملاتړ د ۲۰۰۰ بسترونو ظرفیت لري، د برید له امله ویجاړه شوې ده. د سپوږمکۍ انځورونو له مخې درې ودانۍ ډېرې زیانمنې شوې دي، چې لومړۍ ودانۍ د خوړو خونه او د خوب خونې وې، چې چتونه یې بشپړ را غورځېدلي دي.
دویمه ودانۍ د مرکز د ساتونکو خونه وه او درېیمه ودانۍ اداري دفتر و، چې د چاودنې له امله یې اور اخیستی دی.
ژغورل شویو کسانو ویلي چې برید هغه وخت وشو چې لږ تر لږه ۴۰ کسانو د شپې ډوډۍ خوړله، او بیا بم د ساتونکو پر ساحه وغورځېد. د دفتر ودانۍ هم اور اخیستی دی.
د برید پر مهال د ناروغانو او ډاکټرانو وضعیت ډېر خراب و. د کابل یوې اوسېدونکې نیلوفر وویل چې د هغې تره، چې په مرکز کې و، ورک شوی و او وروسته یې د مړینې خبر تایید شو. ډېرې کورنۍ لا هم د خپلو عزیزانو له برخلیکه خبرې نه دي. طالبانو ویلي چې د برید پر مهال شاوخوا درې زره کسان په مرکز کې وو.
دغه برید له روژه ماتي وروسته وشو او د کابل اوسېدونکي یې ووېرول.
شاهدانو د بریدونو صحنې ډېرې وحشتناکې بللې دي. یو امبولانس چلوونکي فهیم وویل چې کله ځای ته ورسید، هر څه اور اخیستي وو او خلک سوځېدلي وو. هغه وویل چې سهار وختي ورته بیا زنګ وشو او وویل شول چې ځینې جسدونه لا هم د سوځېدلې ودانۍ لاندې دي.
امید مرکز په څرخي پله سیمه کې موقعیت لري، چې د کابل په ختیځ کې د پخواني فینکس کمپ په سیمه جوړ شوی دی.
دا کمپ د کابل د روږدو د درملنې تر ټولو مرکز دی، چې د څو زره بسترونو ظرفیت لري. د مرکز شاوخوا د طالبانو د بدري قطعې پوځي تاسیسات هم شته، خو هغه نه دي په نښه شوي.
امو تلویزیون راپور ورکړی چې د امید مرکز ترڅنګ د بهیر په نوم یوه فابریکه د وړو بېپیلوټه الوتکو فعالیت کوي. د برید په شپه، د بهیر مرکز څراغونه بند وو، خو د امید مرکز څراغونه روښانه وو. شاهدانو وویل چې کله بریدګرې الوتکې په اسمان کې راښکاره شوې، له بهیر مرکزه پرې ډزې وشوې.
طالبانو په سیمه کې ددغسې مرکز شته والی نه دی تایید کړی.
مخکې ډیلي میل او ډیپلوماټ رسنیو هم خبر ورکړی و، چې طالبان په فینکس سیمه کې بې پیلوټه الوتکې جوړوي او وروسته یې په لوګر کې ازمويي. دغه رپوټونه هم د طالبانو او نورو نړیوالو بنسټونو له خوا نه دي تایید شوي.
فینکس کمپ تر ۲۰۱۴ کال پورې د متحده ایالاتو او ناټو لوی پوځي مرکز و. د بهرنیو ځواکونو له وتلو وروسته، دا مرکز افغان دولت ته وسپارل شو او وروسته د طالبانو لاس ته ولوېد.
د افغانستان پخواني حکومت په ۱۳۹۵ کال کې د فینکس ځای د روږدو د بیا رغونې مرکز «احیای امید» په نامه ونوماوه. کارکوونکو ویلي چې د مرکز د دیوال شاته یوه فابریکه او نور تاسیسات هم دي.
د دوشنبې پر شپه په کابل او ننګرهار کې پاکستاني الوتکو اووه ځایونه په نښه کړي، چې پنځه په کابل او څلور په ننګرهار کې دي.
دغه برید د پاکستان او طالبانو ترمنځ د شخړې تر ټولو سخت برید ګڼل کیږي او داسې اټکل دی، چې د پاکستان پر ښارونو د طالبانو د بې پیلوټه الوتکو له بریدونو وروسته یې تصمیم نیول شوی. د پاکستان په فیض اباد کې د حمزه په نامه د پاکستان پر یوه پوځي مرکز د طالبانو برید غبرګون پاروونکی و.
د پاکستان د اطلاعاتو وزیر د چارشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې اختر ته په پام او د سعودي عربستان، قطر او ترکيې په غوښتنه یې پرېکړه کړې چې د افغانستان پر ضد روان عملیات د اخترو ورځو کې په لنډمهاله ډول ودروي. پاکستان وايي، چې دغه پرېکړه د مارچ له ۱۸مې نه تر ۲۴مې پورې پلې کیږي.
د حکومت په رسمي اعلامیه کې دا ګام د ښه نیت په توګه بلل شوی، خو خبرداری یې ورکړی، چې که کوم ډرون د پاکستان خاورې ته ننوځي او یا ترهګریز برید وشي، بریدونه به یې بېرته پیل شي.
د کندهار له بېلابېلو بازارونو څخه سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته د اختر د چمتووالي انځورونه لېږلي. سرچینو د ناامنۍ وېرې، د عامو خلکو د ګڼې ګوڼې او د کندهار په بازارونو کې د توکو په پېرلو کې د خلکو پراخې بېوزلۍ او کمزوري اقتصادي وضعیت ته اشارې کړې ده.
شېرمحمد چې د کندهار په هرات بازار کې وچه مېوه پلوري وايي، بازارونه تر پخوا ساړه دي او خلک یوازې د اړتیا وړ توکي پېري: «سودا نه کېږي او خلک یوازې ګرځي، نرخونه ګوري، لږه سودا کوي او اکثره بېرته تش لاسونه ستنېږي».
د خلکو په وینا؛ بېوزلي، د عوایدو کمښت او د کار نشتوالی هغه څه دي چې د اختر پر چمتووالي یې سیوری غوړولی دی. د بوټونو یو سوداګر چې نه غواړي نوم یې واخیستل شي وايي، د وروستۍ ناامنۍ وېرې هم د خلکو پر ورځني ژوند اغېز کړی او دغه وضعیت د سوداګرۍ پر بهیر منفي اغېز لري.
ناوړه اقتصادي وضعیت، امنیتي اندېښنې او په بېسارې توګه د کډوالۍ دوام هغه ستونزې او اندېښنې دي، چې افغانان ورسره لاس او ګرېوان دي. له دغه ټولو ناخوالو سره - سره بیا هم د اختر نمانځل افغانانو ته تر نورو ټولو مراسمو خورا مهم وي او په پراخه توګه یې نمانځي.
کندهار ښار په انځورونو کې
کندهار هرات بازار خلک د اختر تیاریو لپاره راوتلي
دا د کندهار شهیدانو چوک ته څېرمه د سړک پر غاړه د څپلیو پلورونکی دی. ډېر هغه خلک دلته سودا کوي چې اقتصادي وضعیت یې ښه نه وي؛ ځکه د دې بیې تر مغازو مناسبې وي.
دا د کندهار په هرات بازار کې د وچې مېوې پلورونځي دي، په دې شپو او ورځو کې ډېری خلک د سړکونو پر سر هم وچه مېوه پلوري.
په کندهار کې د طالبانو د امنیې قوماندانۍ د معلوماتو له مخې؛ د اختر د شپو او ورځو د امنیت خوندي ساتلو لپاره یې ۱۰۰۰ کسیزه ځانګړې قطعه په ښار کې ځای پر ځای کړې. او دا هم د یادې قطعې یوه برخه ده.
چهارسوو د سړکونو پر سر د وچې مېوې او جامو د پلور کراچۍ او هټۍ
د بېوزلی نښې: سپين ږېری د سړک پر سر د کورونو زاړه توکي او د ماشومانو استعمال شوي کالي پلوري.
تنکی ځوان په چهارسو کې له یوې رېړۍ څخه ځان ته د اختر لپاره خولۍ خوښوي.
د کندهار په شاه بازار کې د سړک پر سر د وچې مېوې پلورونکي او پېرېدونکي.
د شهیدانو پر چوک یو شمېر خلک ښکاري، چې تر سودا پېرلو وروسته کورونو ته روان دي.
د بېوزلۍ نښې: د ښار په یوه څنډه کې یو شمېر خلک د اختر لپاره په تیاریو بوخت دي؛ خو په څو مترۍ کې یې بیا ډېری کسان کړۍ ورځ د کار په لټه د سړک پر غاړه تېروي.
کندهار شهیدان څلور لارې