د پېښور ستره محکمه: د افغانانو لپاره د اې‌سي‌سي او پي او ار کارتونو د اعتبار موده ختمه شوې

په دغه راپور کې راغلي، د افغانستان د خبریالانو مرکز په ۱۴۰۴کال کې د رسنیو د ازادۍ سرغړونو او د خبریالانو پر وړاندې د تاوتریخوالي لږترلږه ۲۰۷ پېښې ثبت کړې دي چې په‌کې دوه د وژنې او د یوه ټپي کېدو، ۱۸۳ ګواښونو، د ۲۱ خبریالانو او د رسنیو فعالانو نیول کېدو پېښې شاملې دي.

د راپور له مخې؛ یو بل مهم ګواښ د ساکښو د تصویر په خپرولو د بندیز پراختیا ده، چې په ۱۴۰۳کال کې په اوو ولایتونو کې د ساکښو د انځور په خپرولو او له طالب چارواکو سره پر ویډیویي مرکې بندیز ولګېده؛ خو دغه لړۍ په ۱۴۰۴کال کې ۱۸ نورو ولایتونو ته وغځېده.

راپور زیاتوي، چې په ۱۴۰۴کال کې لږترلږه ۲۱ سیمه‌ییزې ټلوېزیوني شبکې د ساکښو انځورونو د خپرولو بندیز له امله وتړل شوې او یا هم په راډیو بدلې شولې؛ برسېره پردې په دغه موده کې اته رسنۍ او د خبریالانو ملاتړي سازمانونه د طالبانو له‌خوا د نه ژمنتیا په تور د فعالیت بندولو ته اړ اېستل شول او د لږترلږه ۱۰ د خبریالانو او رسنیو ملاتړو سازمانونو جوازونه لغوه شول.
راپور کاږي، د زنداني خبریالانو د جبري اعترافونو خپرول، د طالبانو د لوړپوړو حکومتي چارواکو په خبري ناستو کې د ګډون څخه د ښځینه خبریالانو مخنیوی، یا په ژوندیو خبري ناستو کې د ښځینه خبریالانو غږونو سانسورول د ویرې، ځپلو او جنسیتي تبعیض پالیسۍ ښکاره بېلګې دي.

د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان چې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو او د دغه هېواد په زندانونو کې له یوې ورځې تر دوو میاشتو پورې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نه‌دي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو له‌خوا نیول کېږي. په تېرو وروستیو کې دغه لړۍ د خیبرپښتونخوا ایالت ته هم غځېدلې ده.

د خیبر پښتونخوا امنیتي چارواکو تر دې وړاندې خبر ورکړی و، چې د دغه ایالت په بېلابېلو برخو کې د بې‌اسناده افغان کډوالو پر وړاندې د عملیاتو په ترڅ کې تر ۲زره ډېر افغانان نیول شوي دي. د دوی په وینا؛ د دغه کډوالو پر وړاندې قضیې ثبت شوې او محکمې امر کړی، چې د قضیو ترڅېړنې دې دوی زندان ته انتقال شي.

له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلام‌اباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې هم ماتې کړې دي.

د ګډ امنیتي تړون سازمان هیله څرګنده کړې، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ به د کړکېچ د حل لپاره ژر تر ژره «معناداره» خبرې اترې پیل شي. ګډ امنیتي تړون سازمان یوه سیمه‌ییزه پوځي-امنیتي ډله ده. روسیه، بېلاروس، ارمنستان، قزاقستان، قرغزستان او تاجکستان د دغه پوځي-امنیتي سازمان غړي هېوادونه دي.

ورته مهال د افغانستان لپاره د روسیې د ولسمشر ځانګړی استازی ضمیر کابلوف وايي، مسکو د پاکستان او طالبانو ترمنځ د تاوتریخوالي د زیاتوالي په اړه اندېښمن دی. نوموړي ویلي، چې روسیه د همدې شخړې د حل لپاره منځګړیتوب ته چمتو ده.

د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین استازي وویل: «د پاکستان او طالبانو ترمنځ د تاوتریخوالي زیاتوالی کولای شي په یوې بشپړې جګړې بدل شي».

د طالبانو دغه کمېسیون د چهارشنبې په ورځ (د کب ۲۷مه) ویلي، چې له دې ډلې د نيمروز د ورېښمو پله لارې ۱۷، د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۵۰ او د کندهار د سپين بولدک له لارې ۲۰ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي. طالبانو زیاته کړې، چې په همدې ورځ یې ۴۱ کورنۍ خپلو سيمو ته لېږدولې دي.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، تېره اونۍ ۲۱ افغان کډوال چې د پاکستان په زندانونو کې بندیان وو؛ له زندانه تر خوشې کېدو وروسته بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ د وروستیو نښتو له امله په پاکستان کې د افغان کډوالو پرضد عملیات چټک شوي دي. راپورونه ښیي، چې په اسلام‌اباد او نورو لویو او وړو ښارونو کې هره ورځ افغانان نیول کېږي او د ډيورنډ کرښې د تړل کېدو له امله د جبري ستنولو پرځای زندانونو ته لېږدول کېږي.
هم‌مهاله د اټک په بېلابېلو سیمو کې پولیسو داسې بنرونه لګولي، چې د افغان کډوالو د نیولو لپاره د معلوماتو په بدل کې د ۱۰زره کلدارو د انعام ورکولو ژمنه په‌کې شوې ده.

حیات‌الله حیات ویلي، چې پاکستان د پخوا په څېر په افغانستان کې د ناامنۍ پروژه مخ ته وړي او له دې یې موخه د جمهوري نظام د پاتو وسلو له‌منځه وړل، د افغانانو ترمنځ سمتي او ژبني نفاق خپرول او د افغانستان کمزوري کول دي.

نوموړي د پاکستان بریدونه د «انساني او اسلامي ارزښتونو» خلاف یاد کړي او له طالبانو یې غوښتي، چې «اوسني واکداران باید خپلې تګلارې اصلاح کړي، د ولس غږ واوري او د ملي یووالي د ټینګښت لپاره عملي ګامونه واخلي. د پاکستان سفیر باید ژر تر ژره وشړل شي».

نوموړي ټينګار کړی، چې پاکستان ته باید پیاوړی او غاښ ماتوونکی ځواب ورکړل شي. ښاغلي حیات ویلي، چې د یوې رښتینې لویې جرګې له لارې دې ملي یووالی پياوړی او د ولس غوښتنو ته مثبت ځواب وویل شي.