عطا نور: ملي تفاهم، بنسټیز اصلاحات او د سیاسي مسوولیت منل افغانستان له روان ناورینه ژغوري

په دغه کلني راپور کې راغلي چې افغانستان له ۲۰۱۳کال راهیسې په پرله‌پسې ډول د ژوند د رضایت په برخه کې شاته تللی دی، او په ځانګړي ډول د افغان ښځو د ژوند د رضایت کچه تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلې ده.

دغه راپور د ګالوپ د نړیوالې سروې پر بنسټ چمتو شوی، چې پکې د نړۍ له ۱۴۷څخه زیاتو هېوادونو له خلکو سره مرکې شوې دي.

د راپور له مخې، ایسلنډ، ډنمارک او کاستاریکا هېوادونه له فنلینډ وروسته د خوښۍ په درجه ‌بندۍ کې په لوړو ځایونو کې راغلي دي.

راپور څرګندوي چې د افغانستان وګړي تر ټولو لږ مثبت احساسات لري، او همداراز دا هېواد د منفي احساساتو له پلوه د نړۍ له پنځو تر ټولو لوړو هېوادونو څخه شمېرل شوی دی.

د ښځو د ژوند د رضایت منځنۍ کچه په افغانستان کې له ۱۰ امتیازونو څخه یوازې ۱.۲ښودل شوې، او راپور ټینګار کوي چې په ځانګړي ډول د ښځو ژوند ډېر ستونزمن دی.

د راپور له مخې، د شمالي اروپا هېوادونه بیا هم د خوشحاله هېوادونو په سر کې دي. سویډن، ناروې، هالنډ، اسراییل، لوکزامبورګ او سویس هم د نړۍ د لسو خوشحاله هېوادونو په ډله کې شامل دي.

همداراز، کاستاریکا څلورم مقام ته پورته شوې، چې دا د لاتینې امریکا لپاره تر ټولو لوړه درجه بلل شوې ده.

په دې راپور کې بوتسوانا، زیمبابوې، مالاوي او سیرالیون هم د نړۍ له تر ټولو غمجنو هېوادونو څخه بلل شوي، خو د افغانستان په پرتله لږ څه ښه وضعیت لري.

راپور وايي چې له افغانستان پرته هېڅ هېواد له ۳امتیازونو څخه کمې نمرې نه دي اخیستي، او سیرالیون د ۳.۲امتیازونو سره د افغانستان وروسته دویم غمجن هېواد دی. په همدې حال کې فنلینډ د ۷.۷امتیاز سره د جدول په سر کې ځای لري.

امریکا په دې درجه‌بندۍ کې ۲۳م ځای خپل کړی، په داسې حال کې چې شاوخوا یوه لسیزه وړاندې په ۲۰م مقام کې وه.

دا راپور د ګالوپ، د اکسفورډ د روغتیایي مطالعاتو مرکز، د ملګرو ملتونو د دوامدار پرمختګ حل لارې شبکه او د نړۍ د خوښۍ راپور د اډیټورانو په همکارۍ چمتو شوی دی.

د هېوادونو درجه‌بندي د ژوند د کیفیت، اقتصادي شرایطو، د ژوند تمه، د ازادۍ احساس، پر ټولنه باور، عدالت او پر حکومت د خلکو د باور پر بنسټ ترسره شوې ده.

تر دې وړاندې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و چې طالبانو د چارشنبې په ورځ په هرات کې یو شمېر شیعه عالمان نیولي دي. دا کسان وروسته له هغه ونیول شول چې د طالبانو د کوچني اختر د اعلان مطابق اختر ترسره کولو نه یې ډډه کړې وه.

د طالبانو د والي دفتر په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې اسلام‌جار له دینی مشرانو سره لیدلي، خو په خبرپاڼه کې د شیعه علماوو د نیولو او د ازادولو غوښتنې ته اشاره نه ده شوې.

په خبرپاڼه کې ویل شوي چې عالمانو د ټولنې د بېلابېلو طبقو ترمنځ د اتحاد او وحدت پر اهمیت ټینګار کړی او د تلپاتې ثبات او پرمختګ لپاره یې د طالبانو د نظام د دوامداره ملاتړ یادونه کړې.

سرچینې وايي چې نوراحمد اسلام‌جار په دې لیدنه کې د هرات د مشرانو او د شیعه ټولنې استازو ته وویل چې د شیعه علماوو د ازادولو موضوع دې د طالبانو د علماوو شورا ته وړاندي کړي.

سرچینې زیاتوي چې د والي له دفتر څخه تر وتلو وروسته، د نیول شویو کسانو کورنۍ او استازو هڅه وکړه چې د شورا له څو غړو سره اړیکه ونیسي، خو غړو وویل چې د اختر د ورځو د تېرولو لپاره ولسوالیو ته تللي دي.

د سرچینو په وینا، د طالبانو د امر بالمعروف ادارې مسوولین هم په هرات کې د دې موضوع په اړه حاضر نه شول چې ځواب ورکړي.

که څه هم طالبانو لومړی یوازې دوه شیعه عالمان نیولي وو، خو سرچینې وايي چې اوس د نیول شویو کسانو شمېر پنځو ته رسېدلی دی.

په نیول شویو شعیه علماوو کې محمد روحاني، خداداد احساني، محمد اکبري، رجب زاده او رضا زاده شامل دي.

سرچینې وايي تر اوسه له دغو کسانو سره د اړیکو نیولو امکانات نه دي برابر شوي او د هغوی د ساتنې ځای هم معلوم نه دی.

هېګسېت ددې پوښتنې په اړه، چې ایران په افغانستان کې د طالبانو په ملاتړ کې څه رول درلود، وویل، چې تهران له ټولو شیعه او سني ډلو تر هغه مهاله ملاتړ کړی، چې د امریکا پرضد جګړه کوي.

هغه زیاته کړه، «د ایران اسلامي جمهوریت له امریکا سره۴۷ کاله جګړه کړې ده او دا حالت په افغانستان کې هم و».

هیګسیټ وویل، چې د اسلامي جمهوریت لپاره د «دښمن د دښمن» تګلاره مهمه وه او له همدې له امله یې په اسلامي نړۍ کې د وسله والو مالي او نور ملاتړ کړی او په ایران، عراق، افغانستان او د نړۍ نورو سیمو کې یې تل امریکایان هدف ګرځولي دي.

د امریکا د جګړې وزیر په خپلو خبرو کې د ایران اسلامي جمهوریت پر وړاندې د ټرمپ د ستراتیژۍ په اړه وویل چې نه غواړي تهران اټومي وړتیا درلودو ته نږدې شي.

هیګسټ زیاته کړه، « په دې حالت کې، هغه څه چې دوی غوښتل او ولسمشر ټرمپ یې نه زغمي، دا دي چې داسې یو رژیم لا زیات اټومي وړتیا ته نږدې شي. هغه وړتیا چې دوی ویلي غواړي ویې کاروي او موږ باید دا خبره جدي ونیسو، ځکه دا د نړۍ تر ټولو خطرناکه وسله ده».

نوموړي وویل، چې د ایران اسلامي جمهوریت په هر ډګر کې د امریکا لپاره ګواښ پاتې شوی او کله ناکله اړتیا وي چې خلکو ته دا یادونه وشي.

هغه زیاته کړه، « خو اوس موږ یو داسې اعلی سر قوماندان لرو چې دا موضوع یې په جدي ډول درک کړې او ویلي یې دي چې موږ به یې پر وړاندې ګامونه واخلو».

د امریکا د جنګ وزیر وویل، چې د ایران «مرګ پر امریکا، مرګ پر اسراییل» شعار د ولسمشر ټرمپ یاد دی او دوی هڅه کړې چې دا پلی کړي.

مهدي انصاري ته نږدې کسانو ویلي، چې هغه تېره ورځ د طالبانو له زندان څخه خوشې شوی او له خپل کورنۍ سره ځای شوی دی.

مهدي انصاري د طالبانو په زندان کې ۱۸ میاشتې وخت تېر کړی دی.

هغه په کابل کې د افغان خبري اژانس خبریال و چې د ۲۰۲۴ کال د اکتوبر په ۵مه د کابل په دشت برچي سیمه کې د طالبانو استخباراتو نیولی و.

د خبریالانو نړۍوال فدراسیون د معلوماتو پر بنسټ، مهدي انصاري د طالبانو پر ضد تبلیغاتو خپرولو په تور نیول شوی و او د طالبانو یوې محکمې په ۱۸ میاشتې بند محکوم کړی و.

تېره اونۍ امریکا د طالبانو اداره د «غیرقانوني نیونو د ملاتړو حکومتونو» په نوملړ کې شامله کړه. د یاد چارواکي په وینا، دا پرېکړه د طالبانو له‌خوا د امریکايي وګړو د پرله‌پسې او ناعادلانه نیونو په غبرګون کې شوې ده.

هغه زیاته کړه چې طالبان د «یرغمل نیونې ډيپلوماسۍ» له لارې هڅه کوي سیاسي امتیازات ترلاسه کړي، خو واشنګټن به د دې ډول کړنو پر وړاندې لازم اقدامات وکړي.

د دغه چارواکي په وینا، د ډونالډ ټرمپ حکومت په دې نامه طالبانو ته روښانه پیغام ورکړی چې که امریکایي وګړي ونیول شي، نو د دې اقدام پایلې به هم موجودې وي.

نوموړي د امریکا د بهرنیو چارو وزیر څرګندونو ته هم اشاره وکړه چې ویلي یې و: «دا کرکجن تاکتیکونه باید پای ته ورسېږي.»