په افغانستان کې د کډوالۍ نړۍوال سازمان د پنجشنبې په ورځ ویلي، چې په هرات کې ناڅاپي بارانونو او سېلابونو ۸۰ کورنۍ زیانمنې کړې دي. دغه سازمان ویلي، چې سېلابونو یوشمېر کورونو او سړکونو ته هم زیان اړولی.
د کډوالۍ نړۍوال سازمان د پنجشنبې په ورځ (د کب ۲۸مه) پر اېکس پاڼه لیکلي، چې د دوی ډلې په سیمه کې اړتیاوې ارزوي او زیانمنو ته مرستې رسوي.
د رواداري په نوم د بشري حقونو یو بنسټ په کابل کې د امید په نوم د روږدو کسانو د درملنې پر مرکز د پاکستان برید غندلی او غوښتنه یې کړې، چې د پېښې عاملین باید د نړۍوالو قوانینو په چوکاټ کې حساب ورکړي.
یاد بنسټ د پنجشنبې په ورځ (د کب ۲۸مه) په یوه اعلامیه کې دغه ډول کړنې د نړۍوالو بشرپاله حقونو د بنسټيزو اصولو ښکاره سرغړونه یاده کړې او دغه ډول برید یې جګړهییز جرم یاد کړی.
په اعلامیه کې راغلي: «د وسلهواله شخړو اړوند قوانينو له مخې؛ ښکېلي خواوې مکلفې دي، چې د پوځي او ملکي اهدافو ترمنځ توپير وکړي». د اعلامیې له مخې؛ پر درملیز او روغتیايي تاسیساتو هر ډول قصدي بریدونه د عاملینو لپاره جدي حقوقي پایلې لرلای شي.
رواداري بنسټ له ښکېلو لورو غوښتنه کړې، چې د نړۍوالو بشري حقونو بنسټیز اصول له قید او شرط پرته رعایت کړي. دوی دارنګه ویلي: «له اړونده نړۍوالو بنسټونو په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو سازمان څخه غواړو، چې په افغانستان کې د ملکي وګړو د ژوند او کرامت د ساتنې او د دغه ډول له ناورینونو ډکو بشري پېښو د تکرار د مخنيوي لپاره اغېزمن ګامونه پورته او عملي کړي».
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد په کابل کې د روږدو د درملنې پر مرکز له برید وروسته ویلي، چې د پاکستان د سفارت په تړلو سره ستونزه نه حل کېږي، خو ټینګار یې وکړ چې د کابل د وروستي برید غچ به خامخا له پاکستاني نظامیانو اخلي.
د طالبانو ویاند په کابل کې له یوې خصوصي رسنۍ سره په مرکه کې له پاکستاني نظامیانو څخه پر غچ اخېستلو ټینګار کړی دی.
نوموړي زیاته کړې: «پاکستان او پاکستاني جنرالان باید دا جنایت ومني او د افغانستان له خلکو بښنه وغواړي. د افغانستان خلک به د دې جنایت پر وړاندې خاموشه پاتې نهشي او د هر وژل شوي کس حساب به ورسره وشي. لکه څنګه چې مو د مخکېنیو جنایتونو غچ واخیست، د دغه وروستي جنایت غچ به هم خامخا اخلو».
مجاهد په کابل کې د روږدو د درملنې پر مرکز د پاکستان د هوايي برید په تړاو د پاکستان د سفارت د نه تړلو او د سفیر د نه احضارولو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې ویلي، چې د سفارت په تړلو سره کړکېچ نه حل کېږي او د یوه ډیپلوماټیک مرکز تړل هم اسانه کار نه دی.
مجاهد زیاته کړې: «که موږ سفارت وتړو، نو څه به وشي؟ ایا د دغې وروستۍ پېښې مخه به ونیول شي؟ ایا په دې کار سره به غچ واخیستل شي؟ نه او دا اسانه هم نه ده چې د یوه ډیپلوماټیک مرکز دروازې وتړو، ځکه په دې کې کومه ګټه نشته. خو موږ له جنایتکارانو څخه غچ اخلو او هغوی نه پرېږدو. د هغوی مرکزونه به په نښه کړو او دا به یو ښه ځواب وي».
مجاهد د خپلو خبرو پرمهال وویل، چې له پاکستان سره د کړکېچ د حل لپاره خبرو اترو ته چمتو دي، خو د هغه په خبره چې یاده ډله به پاکستان ته له خپل ادرس څخه د خبرو اترو د پیل وړاندیز ونهکړي.
پر همدغه مهال مجاهد ویلي، چې طالبان هڅه کوي څو له پاکستان سره کړکېچ اوږد نهشي.
نوموړي زیاته کړې: «که امریکا او نورو هېوادونو پاکستان ته فرمایش ورکړی وي نو موږ هم اوږدې جګړې ته چمتو یوو. موږ به خپلې جبهې وساتو، وسایل او اړیکې مو کمې نه دي او هر څه چې په لاس راځی له هغه څخه به استفاده وکړو».
دا په داسې حال کې ده، چې پاکستان درې ورځې وړاندې د کابل په ګډون د افغانستان پر څو ولایتونو هوايي بریدونه وکړل او طالبان وايي، چې د پاکستان په بریدونو کې په کابل کې د روږدو کسانو د درمنلې ۲۰۰۰ بستریز روغتون په نښه شوی، چې له امله یې ۴۰۰ کسان وژل شوي او ۲۵۰ نور ټپیان دي، خو پاکستان ویلي چې په کابل کې یې د وسلهوالو ترهګرو مرکز په نښه کړی دی.
نوموړي دا څرګندونې پر داسې مهال کړي، چې طالبانو او پاکستان د چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د اختر په مناسبت یې د قطر، ترکیې او سعودي عربستان په منځګړیتوب د یو بل پر وړاندې خپل عملیات وځنډول.
د ولسي جرګې پخوانۍ غړې مریم سلیمانخېل د اروپا پارلمان ته په خپلې وینا کې پر افغانستان د پاکستان وروستي هوايي بریدونه او د طالبانو تر واک لاندې د بشري حقونو ناوړه وضعیت په کلکو ټکو وغندل. د نوموړې په وینا، پاکستان د ترهګرو په نوم افغان ناروغان او ډاکټران په نښه کړي دي.
نوموړې په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر روغتون د پاکستان وروستي برید ته په اشارې سره وویل، چې دغه برید پر ناروغانو شوی او له امله یې ۴۰۰ کسان وژل شوي او تر ۲۵۰ ډېر نور ټپیان دي.
مریم سلیمانخېل وایي: «په دغه برید کې وژل شوي کسان جنګیالي نه وو، بلکې هغوی ناروغان، ډاکټران او د هغوی کورنۍ وې. دا هغه خلک وو چې له کلونو جګړو وروسته یې هڅه کوله خپل ژوند بېرته ورغوي. یو ځل بیا قربانیان ترهګر نه، بلکې ملکیان وو. پاکستان ادعا کوي چې له ترهګرو سره جګړه کوي، خو له خاورو او کنډوالو څخه چې کوم جسدونه را اېستل کېږي، هغه ټول د افغان ملکي وګړو دي».
نوموړې د خپلې وینا په دوام پر نجونو، ښځو او د ټولنې پر عامو وګړو د طالبانو سختو بندیزونو ته په اشارې زیاته کړه، چې په ټول هېواد کې یو بشپړ نسل تر دوامداره رواني صدمې لاندې ژوند کوي.
د مریم سلیمانخېل په خبره: «هغه نجونې چې یو وخت به یې کتابونه لېږدول، اوس له یوه نامعلوم برخلیک سره مخ دي. کورنۍ د سزا او څارنې په دوامداره وېره کې ژوند کوي. طالبانو د ۲۰۲۱ کال راهیسې د ښځو او نجونو د حقونو او ازادیو د محدودولو لپاره تر ۸۰ ډېر فرمانونه صادر کړي دي».
نوموړې پر نړۍوالې ټولنې غږ کړی، چې نړۍ باید له طالبانو وروسته دورې لپاره چمتووالی پیل کړي او د افغانستان راتلونکی باید پر مشروعیت، پراخ ګډون او د حقونو پر خوندیتوب ولاړ وي.
نوموړې ویلي، چې له څه باندې ۴۰ کلونو راهیسې له افغانستان سره د جیوپولیټیکې ستراتیژۍ د شطرنج د تختې په څېر چلند شوی، خو افغانستان د شطرنج تخته نه، بلکې د انسانانو یو ملت دی او نړۍ باید د افغانستان د ازادۍ غوښتونکي ملت ترڅنګ ودرېږي.
د بلجیم د سنا مجلس غړې ویوین ټایټلبام له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي، په افغانستان کې پر ښځو روان بندیزونه او ورسره کېدونکی چلند په ښکاره توګه «جنیستي اپارټایډ» دی. نوموړې وایي، د ښځو پر وړاندې د طالبانو اوسني سیاستونه د بشریت پر ضد جنایت دی.
هغې وویل: «د افغانستان د اپوزیسیون او په ځانګړې توګه د ښځو غږونه باید راپورته کړو او طالبانو ته باید نور ټرېبیون ورنهکړو». د ټایټلبام په خبره، افغانستان باید د ډیموکراسۍ ارزښتونو ته بېرته ورستون شي او برابري د دغه ارزښتونو مهمه برخه ده.
دې بلجیمۍ سناتورې ټینګار کړی، چې اروپايي ټولنه باید افغانستان کې روان وضعیت درک کړي چې هېڅ ډول عدالت او برابري هلته نشته. نوموړې وویل: «دا سخته ده چې نیمه ټولنه له خپلو حقونو بېبرخې شي، ان بسنټیزو حقونو لکه روغتیايي خدمتونه چې ترې محرومې دي. افغانستان کې ښځې له ازاد ژوند څخه هم بېبرخې دي».
هممهاله په بلجیم کې د طالبانو د حکومت مخالفې څېرې هم راټولې شوي او د افغانستان پر روان وضعیت بحثونه کوي. دغو افغان سیاستوالو د بلجیم له یو شمېر سناتورانو سره د هېواد پر روان وضعیت او د طالبانو له لوري د سختدریځه قوانینو پر پلي کېدو باندې بحثونه کړي دي.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) په خپل تازه راپور کې ویلي، چې په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې مرکز له تلفاتو پرته په تېرو ۱۹ ورځو کې د پاکستان په بریدونو کې ۲۸۹ ملکي وګړو ته مرګژوبله اوښتې ده.
اوچا په خپل راپور کې ویلي، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ شخړه اوس درېیمې اوونۍ ته داخله شوې او د کمېدو هېڅ نښې یې نه لیدل کېږي. په دغه راپور کې راغلي، چې د فبرورۍ له ۱۶مې د مارچ تر ۱۷مې پورې د پاکستان په بریدونو کې ۷۶ ملکي وګړي وژل شوي او ۲۱۳ نور ټپیان دي. د اوچا د معلوماتو لهمخې، د قربانیانو نیمايي برخه ښځې او ماشومان جوړوي.
اوچا زیاته کړې: «په تېرو ۱۹ ورځو کې پاکستان د افغانستان پر لسو ولایتونو هوايي، توپخانې، هاوان او ډرون بریدونه کړي دي او په مقابل کې طالبانو هم پر ډیورنډ کرښه د پاکستان پر تاسیساتو او د دغه هېواد په داخل کې (کوهاټ او راولپنډۍ) پر پوځي مرکزونو بریدونه ترسره کړي دي.
اوچا په خپل راپور کې د مارچ په ۱۶مه په کابل او ځینو نورو سیمو کې د پاکستان هوايي بریدونو ته هم اشاره کړې ده او وايي، چې په کابل کې د روږدو د درمنلې یو مرکز هم د پاکستان په بریدونو کې په نښه شوی دی.
اوچا ویلي، چې په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر مرکز د پاکستان د بریدونو له امله د وژل شویو کسانو دقیقې شمېرې لا هم تر ارزونې لاندې دي.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر ویلي، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د روان کړکېچ له امله د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې ډیورنډ کرښې ته نږدې ۱۶۶۰۰ کورنۍ چې د وګړو شمېر یې نږدې ۱۱۵۰۰۰ ته رسېږي له خپلو اصلي مېنو څخه بېځایه شوي دي.
په راپور کې راغلي، چې د پاکستان د هوايي او راکټي بریدونو له امله له ۳۱۸ څخه ډېر کورونه ویجاړ شوي او یا هم سخت زیانمن شوي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې پاکستان او طالبانو نن د چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د کوچني اختر په مناسبت یې د لنډ وخت لپاره د سعودي عربستان، قطر او ترکیې هېوادونو په غوښتنه د یو او بل پر وړاندې خپل بریدونه ځنډولي دي.