ترکیې د سوریې پر سویلي سیمو د اسراییل بریدونه غندلي دي

دا سفر داسې مهال ترسره کېږي، چې د هنګري ملي ټاکنې د اپرېل په ۱۲مه ترسره کېږي.

د جرمونو نړیوالې محکمې (ICC) د ۲۰۲۴ کال د نومبر په ۲۱مه د نتنیاهو او د اسراییل د پخواني دفاع وزیر یوآو گالانت د نیولو حکم صادر کړی دی. پر دوی تور دی، چې د غزې په تړانګه کې یې جنګي جرمونه او د بشریت پر ضد جرمونه ترسره کړي دي. دغه دواړه اوس هم د دې محکمې له نظره تښتېدلي بلل کېږي، او د یادې محکمې غړي هېوادونه مکلف دي، چې د دوی خپل قلمرو ته د داخلېدو په صورت کې هغوی ونیسي.

د بشري حقونو د څار ادارې د نړیوال عدالت څېړونکې، الیس اوتین ویلي، که څه هم هنګري د جرمونو له نړۍوالې محکمې څخه د وتلو هڅه کړې، خو لا هم د دې محکمې غړی هېواد دی او باید خپلې قانوني ژمنې پوره کړي، چې په کې د تعقیب لاندې کسانو نیول هم شامل دي.

د هغې په خبره، د دغو ژمنو له پامه غورځول به د فلسطین په قضیه کې د جدي جرمونو عاملینو ته د معافیت زمینه برابره کړي او یو ځل بیا به قربانیان له عدالت څخه بې‌برخې کړي.

دغه اداره زیاتوي، چې د نتنیاهو پلان شوی سفر په داسې حال کې ترسره کېږي چې په سیمه کې پوځي کړکېچ زیات شوی دی. په دې کې پر ایران د اسراییل او امریکا پراخ هوايي بریدونه، د ایران غبرګونونه او همدارنګه په لبنان کې د اسراییل د بریدونو زیاتوالی شامل دي، چې د پراخو سیمو د عاجلې تخلیې له امرونو سره مل دي او د «جبري بې‌ځایه کېدو» د جنګي جرم خطر یې زیات کړی دی.

د بشري حقونو د څار ادارې ویلي، چې د ۲۰۲۳ کال له اکټوبر راهیسې، اسراییلي ځواکونو د غزې په تړانګه کې جنګي جرمونه، د بشریت پر ضد جرمونه او ان د نسل‌وژنې کړنې ترسره کړې دي. همدارنګه، پر بشردوستانه مرستو روان محدودیتونه د درملو، خوړو، اوبو او د بیا رغونې د وسایلو سخت کمښت رامنځته کړی دی.

د ۲۰۲۵ کال د اپرېل میاشت کې هم نتنیاهو هنګري ته سفر کړی و، خو د دې هېواد چارواکو هغه ونه نیوه. له هغې وروسته، د ICC قاضیانو د جولای په میاشت کې اعلان وکړ، چې هنګري له دې محکمې سره د همکارۍ په برخه کې خپلې ژمنې نه‌دي پوره کړي او موضوع یې د غړو هېوادونو شورا ته راجع کړه.

همدارنګه، د هنګري لومړي وزیر ویکتور اوربان د همدې سفر پر مهال اعلان کړی و، چې حکومت یې غواړي د روم له اساسنامې (چې د ICC بنسټیز تړون دی) ووځي. دا پرېکړه د ۲۰۲۵ کال د جون په دویمه نېټه ملګرو ملتونو ته وسپارل شوه او ټاکل شوې چې د ۲۰۲۶ کال په جون کې عملي شي. دغه اقدام په هنګري کې د حقوقپوهانو او مدني ټولنو له پراخو نیوکو سره مخ شوی دی.

د بشري حقونو څار ادارې له اروپايي ټولنې څخه هم غوښتي، چې په هنګري کې د قانون د حاکمیت د کمزوري کېدو پر وړاندې کلک دریځ خپل کړي. د دې ادارې په وینا، اروپايي بنسټونو تر اوسه د ICC د رول د کمزوري کېدو او د بنسټیزو ارزښتونو د نقض د مخنیوي لپاره اغېزناک ګامونه نه‌دي پورته کړي.

په پای کې، دې ادارې ټینګار کړی، چې د اروپايي ټولنې مشران او د جرمونو نړیوالې محکمې غړي هېوادونه باید پر هنګري فشار زیات کړي، څو له دې محکمې د وتلو پرېکړه بېرته واخلي، خپلو ژمنو ته ژمن پاتې شي او که نتنیاهو دې هېواد ته سفر وکړي، نو هغه ونیسي. د دې ادارې په خبره، د اروپايي اتحادیې چوپتیا او بې‌عملي کولای شي دا خطرناک پیغام ورکړي، چې ګواکې د بشري حقونو جدي سرغړونې په پټه توګه منل کېږي.

د ترکیې په استانبول ښار کې د طالبانو قونسلګرۍ په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې په دې کتنه کې د افغانستان او ازبکستان ترمنځ د تاریخي، سیاسي، اقتصادي او کلتوري اړیکو په اړه خبرې اترې شوې دي.

په استانبول کې د ازبکستان قونسل عبدالنظروف د پاکستان په وروستیو بریدونو کې د قربانیانو له کورنیو سره خپله خواخوږي څرګنده کړه.

طالبانو او پاکستان د کوچني اختر په ورخو کې یو لنډمهاله اوربند اعلان کړی دی.

طالبانو ویلي، چې پاکستان د اوربند سره د اختر په ورځو کې پر کونړ راکیټي بریدونه کړي دی او پر شوي اوربند یې عمل نه دی کړی.

د راپورونو له مخې، دا مرستې د کابل د روږدو کسانو د درملنې پر مرکز د برید له ټپیانو سره د درملنې او ژر رغېدو لپاره چمتو شوې دي.

د هند د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي چې هېواد یې د افغانستان له خلکو سره ولاړ دی او په دې سخت وخت کې به خپلو بشرپاله مرستو ته دوام ورکړي.

نوموړي ټینګار کړی چې هند به د افغانستان د خلکو د ملاتړ لپاره هر ډول ممکنه مرستې ته دوام ورکړي.

د بښنې نړۍال سازمان د یوې اعلامیې په خپرولو سره د هغو پنځو تنو بلوڅ فعالانو د برخلیک په اړه ژوره اندېښنه ښودلې چې له تېر یوه کال راهیسې په پاکستان کې بندیان دي.

په اعلامیه کې د پاکستان پر حکومت غږ شوی، چې ماهرنګ بلوڅ، بېبرګ زهري، بېبو بلوڅ، شاه جي صبغت‌الله او ګلزادي بلوڅ دې سملاسي خوشې کړي.

یاد سازمان ویلي، چې دغه بلوڅ فعالان د رسنیو او خپلواکو څارنګو له شتون پرته په زندان کې په پټه محاکمه کېږي او د جعلي تورونو په لګولو د هغوی د بند موده غځول کېږي.

په اعلامیه کې راغلي، چې د «عامه نظم ساتنې» قانون له‌مخې د یادو فعالانو د احتیاطي توقیف موده پای ته رسېدلې، خو پرې د «ترهګرۍ ضد قانون» په چوکاټ کې نوي جعلي تورونه پورې شوي دی.

په اعلامیه کې دغه سازمان د یادو فعالانو د ناوړه روغتیايي وضعیت په اړه هم اندېښنه ښودلي او زیاته کړې یې ده چې«بېبرګ زهري د معلولیت له امله له سختو ننګونو سره مخ دی او د فزیوتراپي خدماتو ته لاسرسی نه لري. ماهرنګ بلوڅ په زندان کې د ملا د تیر په جدي ناروغۍ اخته شوې او روغتیايي اسانتیاوو ته لاسرسی نه لري».

یاد سازمان د بلوچستان اعلی وزیر سرفراز بګټي څخه په یوه لیک کې غوښتنه کړې، چې یاد فعلان دې ژر تر ژره خوشي او پر هغوی لګول شوي ټول تورونه دې لغوه شي.

همدارنګه د بښنې نړۍوال سازمان غوښتنه کړې، چې د بلوڅ فعالانو د عادلانه محاکمې تضمین دې وشي او له کورنیو او وکیلانو سره دې د لیدنې اجازه ورکړل شي.

یاد وزارت اعلامیه کې ویلي چې د پاکستان پوځي وړتیاوې «په بشپړه توګه دفاعي» دي او د «لږ تر لږه باوري مخنیوي» پر اصل ولاړې دي.

د اعلامیې له مخې، «د پاکستان توغندیز پروګرام د دغه هېواد د ملي حاکمیت د ساتنې او په سویلي اسیا کې د ثبات د ټینګښت لپاره جوړ شوی دی». اندرابي ټینګار کړی چې د پاکستان د توغندیو واټن د ځمکه پر ځمکه وړتیا تر کچې نه رسېږي او دا پروګرام تر ډېره له هند سره د سیمه‌ییزو امنیتي شرایطو په چوکاټ کې تعریف شوی دی.

په اعلامیه کې د هند د توغندیزو پرمختګونو په اړه هم اندېښنه ښودل شوې او ویل شوي چې د دغه هېواد ځینې توغندي له ۱۲زره کیلومترو څخه زیات واټن لري، چې دا د سیمې له اړتیاوو هاخوا دي او ښايي پر نړیوال ثبات هم اغېز وکړي.

پاکستان همداراز له امریکا سره د رغنده اړیکو پر دوام ټینګار کړی او غوښتنه یې کړې چې د سیمې د سولې او ثبات لپاره دې متوازن او پر حقایقو ولاړ چلند غوره شي.