په کندهار کې د طالبانو د حج او اوقافو رییس او د هبتالله سلاکار مولوي عبدالبصير فایض د پاکستان نوم اخیستلو پرته ویلي، یوشمېر هېوادونه د «کافرانو په لارښوونه پر موږ بریدونه کوي».
هغه وایي: «زموږ یو عسکر او د صحابهوو عسکر او بیا د برید کوونکو یو عسکر له یوه امریکايي سره ودروئ، هیڅ توپير نهلري». نوموړي ویلي، څوک چې پر افغانستان بریدونه کوي «الله دې په فتنو اخته کړي».
مولوي فایض پرون په عیدګاه جومات کې په خپلې اختریزې وینا کې ویلي، «څوک چې پر افغانستان بریدونه کوي او وسلې پرې ازمایي الله دې په فتنو اخته او وشرموي». نوموړي له افغانانو هم غوښتنه کړې، چې له اختلافاتو ځانونه وساتي او د دوی له «فرمانونو او قوانینو» ملاتړ وکړي. هغه ویلي، چې نظام یې په ټوله نړۍ کې بېساری دی.
فایض زیاته کړې: «هغوی چې پر موږ بېځایه تورونه تړي په دنیا او اخرت کې دې شرمنده شي». د طالبانو مشر ملاهبت الله هم پرون د کندهار په عیدګاه جومات کې زرګونه کسانو ته په اختریزه وینا کې د پاکستان نوم له اخیستلو پرته وویل: «که څوک پر موږ بمبار کوي، یا مو په توپونو ولي ودې کړي؛ خو تاسو په عقیدو او ایمان کې تغییر مه راولئ».
د امریکا د پخواني ولسمشر جورج ډبلیو بوش بنسټ (پنجشنبه د کب ۲۸مه) اعلان وکړ، چې متحده ایالاتو کې یې د افغان ښځو اېتلاف (USAWC) جوړ کړی دی. د دې اېتلاف د موخو په اړه ویل شوي، چې د افغان ښځو او ماشومانو اړوند تګلارې پیاوړې کوي، یووالی رامنځته او د زیانمنو افغانانو غږونه پورته کوي.
مېرمن لورا بوش په دې اړه وویل: «زه منندویه یم چې د بوش بنسټ لا هم د افغانستان له ښځو او نجونو ملاتړ کوي. سره له دې چې د طالبانو واکمني له تاوتریخوالي ډکه ده او هڅه کوي افغان ښځې له ټولنې وباسي، موږ به هېڅکله خپله هیله له لاسه ور نهکړو چې زموږ افغان خویندې به یوه ورځ خپلې ازادۍ بېرته ترلاسه کړي»
د یاد بنسټ اعلامیه کې راغلي، دا ډله به د شبکو د همغږۍ، د تخصصي نظرونو د برابرولو او د اغېزناکو څېرو د ګډون د راجلبولو له لارې هڅې وکړي، څو د هغو کسانو لپاره د هیلو او زغم نښه وګرځي چې د افغانستان لپاره پر روښانه راتلونکې باور لري.
همدا راز زیاته شوې، دا نوښت د څه باندې دوو لسیزو اغېزناکو هڅو په پام کې نیولو سره، «د افغان-امریکايي ښځو شورا» ارزښتناک میراث ته درناوی هم دی.
دا بنسټ داسې مهال جوړ شوی چې طالبانو له تېرو نږدې پنځو کلونو راهیسې په افغانستان کې د ښځو پر زدهکړو، کار او ژوند سخت محدودیتونه او بندیزونه لګولي دي.
د امریکا د کډوالۍ ادارې په توقیف کې د یوه افغان پناه غوښتونکي له مړینې وروسته، د دغه هېواد د کانګرس یوې غړې له یادې ادارې څخه د سمدستي ځواب ورکړې غوښتنه کړې ده.دغه ۴۱ افغان محمد نذیر پکتیاوال نومېده او د کب په ۲۳مه د ټېکزاس د دالاس ښار په پارکلنډ روغتون کې وفات شوی دی.
د امریکا د کانګرس ډيموکراټ غړې جولي جانسون د پنجشنبې په ورځ (د کب ۲۸مه) وویل، چې په پارکلنډ روغتون کې د پخواني افغان سرتېري محمد نذیر پکتیاوال د مړینې د خبر له خپرېدو وروسته یې د کډوالۍ ادارې له چارواکو وضاحت غوښتی دی. پکتیاوال په ریچارډسن ښار کې د خپل اپارتمان مخې ته د کډوالۍ ادارې له لوري له نیول کېدو یوه ورځ وروسته، په روغتون کې ساه ورکړه.
د امریکا د کډوالۍ ادارې تر اوسه د هغه د مړینې لامل نهدی اعلان کړی، خو په اړه یې د څېړنو له دوامه خبر ورکړی دی.
محمد نذیر پکتیاوال د افغان ځانګړو ځواکونو پخوانی سرتېری وو، چې د متحده ایالاتو له ځانګړو ځواکونو سره یې همکاري درلوده. هغه په ۲۰۲۱ کال کې له خپلې کورنۍ سره دغه هېواد ته ولېږدول شو او له بشرپاله لنډمهاله مجوز سره هلته اوسېده. د هغه د اوسېدو دغه محوز د ۲۰۲۵ کال په اګسټ کې پای ته رسېدلی وو.
نوموړي په ټېکزاس ایالت کې له خپلې مېرمنې او شپږو ماشومانو سره ژوند کاوه او د خوراکي توکو په یوه پلورنځي کې یې کار هم کاوه.
د کانګرس استازې د کډوالۍ ادارې رييس ته په یوه لیک کې، د دغې ادارې په مرکزونو کې د خرابو شرایطو او روغتیایي خدماتو د نشتوالي په اړه اندېښنه ښودلې او د پکتیاوال د نیول کېدو او روغتیایي وضعیت د جزییاتو په اړه یې پوښتنې مطرح کړې دي.
هغې لیکلي: «د دغې ادارې ناسمې پرېکړې او غیر ضروري نیول کېدل، د هغه د مړینې لاملونه دي.»
تر دې وړاندې د کانګرس یوه بل استازي مارکویسي هم د دغه افغان پناه غوښتونکي د مړینې په اړه د څېړنو غوښتنه کړې وه. هغه ویلي وو: «د محمد نذیر پکتیاوال مړینې جدي او عاجلې پوښتنې راپورته کړي چې سمدستي ځوابونو ته اړتیا لري او زه د یوې بشپړې او شفافې څېړنې غوښتونکی یم.»
هغه زیاته کړه: «که یو څوک چې له متحده ایالاتو سره د مرستې لپاره یې خپل ژوند په خطر کې اچولی وي، د حکومت په بند کې ساه ورکوي، دا نړۍ ته یو داسې اندېښمنونکی پیغام لېږدوي چې ایا امریکا به د خپلو همکارانو تر څنګ ودرېږي که نه.»
د امریکا د ګمرکونو او کډوالۍ ادارې له لوري د ورکړل شویو معلوماتو لهمخې، پکتیاوال له نیول کېدو وروسته له ساه لنډۍ او د سینې له درد سره مخ شوی وو او بیا روغتون ته ولېږدول شو.
دا پېښه په داسې حال کې رامنځته کېږي چې د سرچینو په وینا، د ډونالډ ټرمپ د ولسمشرۍ د دویمې دورې له پیل راهیسې، لږ تر لږه ۳۲ کسان د کډوالۍ او ګمرکونو ادارې په توقیفځایونو کې مړه شوي دي. دې موضوع له کډوالو او په ځانګړې توګه له افغان پناه غوښتونکو سره د چلند په اړه جدي اندېښنې راپارولي دي.
د مخکيني جمهوري نظام لوړ پوړی پوځي جنرال سمېع سادات وایي، چې طالبان په حکومتولۍ نهپوهېږي، امنیتي ستراتېژي نهلري، په سیاست نهپوهېږي او نه هم په اقتصاد کې تخصصي پوهه لري. هغه زیاتوي، چې په یادو برخو کې د ناکامیو له امله افغانستان په سیمه او نړۍ کې «بې عزته» شوی دی.
د نوموړي به خبره، افغانان باید درک کړي، چې طالبان یوه «پردۍ او غیر اسلامي» پدیده ده او له اوسني ناورین څخه د وتلو ظرفیت نهلري. هغه په خپل اختریز پېغام کې وویل: «افغانان چې هر ځای کې وي، باید یو موټی شي او د افغانستان د ازادۍ لپاره دې کوټلي ګامونه واخلي».
سمېع سادات زیاته کړې، چې دی او ملګري به یې د افغانستان د ازادۍ جبهې په چوکاټ کې د هېواد د ازادۍ او بیا لاسته راوړلو لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي، څو د طالبانو نظام ړنګ شي. هغه ملا هبتالله ته په خطاب کې وویل: «ته ولې دا د پاکستان د تجاوز په باره کې هېڅ نه وایې، خاموشه یې، افغانان هره ورځ وژنې، نظامیان وژنې، لس میلیونه افغانان ستا او ستا د جابره شاګردانو دلاسه مهاجر دي. د افغانانو په مورد کې دې دومره ژبه راوتې، خو د پاکستان پر وړاندې بیا ګونګی یې».
د جمهوري نظام د دې لوړ پوړي پوځي جنرال په باور افغانانو په تاریخ کې ثابته کړې، چې دغه ډول «ظالم نظامونه» یې تل ړنګ کړي دي. هغه ټیټ پوړو طالبانو ته خبرداری ورکړی، چې ملا هبتالله د پاکستان دی او د هغوی په رایه او خبره چلېږي.
د برېتانیې د ملي حسابرسۍ دفتر (NAO) د نوي راپور لهمخې، د دغه هېواد چارواکي له هغو ۷ زرو څخه ډېرو افغانانو د اوسېدو له ځایونو ناخبره دي چې د بیا مېشتېدو پروګرامونو په چوکاټ کې دغه هېواد ته انتقال شوي دي.
د راپور لهمخې، په تېرو پنځو کلونو کې نږدې ۳۸ زره افغانان برېتانیې ته لېږدول شوي، خو شاوخوا پنځمه برخه یې د دولتي ادارو له څار څخه وتلي دي. یاد بنسټ ویلي، چې ځینې له دغو کسانو وروسته له دې چې دې هېواد ته ورسېدل، خپله یې ځانونه ته د استوګنې ځایونه موندلي او یا هم پرته له دې چې نوی ادرس ثبت کړي، له لنډمهالو استوګنځایونو لکه هوټلونو څخه وتلي دي.
همدارنګه اټکل شوی، چې د دې بیا مېشتېدو پروګرام لګښت شاوخوا ۵.۷ میلیارده پونډه ته رسېدلی، چې د عامو وګړو له مالیاتو څخه برابر شوي دي.
د افغانانو د مېشتېدو پروګرام (ARP) اړوند راپور ښيي، چې لګښتونه د پخوانیو اټکلونو پرتله ۱۵ سلنه زیات شوي، سره له دې چې د ورتلونکو کسانو شمېر کمولو لپاره محدودیتونه هم لګول شوي دي. تمه کېږي چې دا پروګرام به تر ۲۰۳۳ کال پورې دوام وکړي او په ټولیز ډول به نږدې ۴۸ زره هغه کسان چې د افغانستان پخواني پوځ او پولیسو کې یې دندې کړې وې برېتانیې ته انتقال شي.
دا پروګرام په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستانه د ناټو ځواکونو له وتلو وروسته پیل شو او موخه یې د هغو افغانانو ملاتړ دی چې له برېټانوي ځواکونو سره یې همکاري کړې وه. په دغو کسانو کې د ځانګړو ځواکونو غړي هم شامل دي چې د طالبانو پر ضد جګړه او د ترهګرو ډلو پر وړاندې مبارزه کې یې برخه لرله.
د راپور په بله برخه کې د ۲۰۲۲ کال هغه پېښه هم یاده شوې، چې پهکې د زرګونو افغانانو معلومات په تېروتنې سره افشا شوي وو. هغه مهال یو اېکسېل فایل چې د هغو کسانو معلومات پهکې شامل وو، چې له برېتانوي ځواکونو سره یې کار کړی و، په غلط ډول لېږل شوی و. چارواکو وېره لرله، که دا معلومات د طالبانو لاس ته ورشي، د دغو کسانو ژوند به له خطر سره مخ شي.
په همدې حال کې، برېتانیې ته د افغانانو د انتقال ټول لګښت شاوخوا ۷ میلیارده پونډه اټکل شوی، چې یوه برخه یې د عامه پوهاوي او د پارلمان له بشپړې څارنې پرته لګول شوې ده. دا موضوع د مالي روڼتیا او د دې پروګرام د مدیریت په اړه جدي بحثونه راپارولي دي.
د برېتانیې د دفاع وزارت چارواکو د دې راپور په غبرګون کې ویلي، چې د دغو کسانو د «ورکېدو» مساله ښايي ناسم پوهاوی رامنځته کړي او ټینګار یې کړی، چې کله کسان په ټولنه کې ځای پر ځای شي، حکومت اړ نهدی چې د هغوی د اوسېدو ځای تعقیب کړي.
د راپور لهمخې، سیمهییزې شوراګانې کولی شي د هر هغه افغان وګړي لپاره چې د دوی له لوري منل کېږي، تر ۲۶ زره پونډو پورې مالي مرسته ترلاسه کړي.
د برېتانیې د حکومت ویاند هم د دې پروګرام پېچلتیا ته په اشارې سره ویلي: «دا راپور د افغانانو د مېشتېدو پراخوالی او ستونزې ښيي، خو ورسره هغه پرمختګونه هم تاییدوي چې تر دې دمه شوي دي. موږ لا هم ژمن یو چې دا پروګرام د اوسني پارلمان تر پای پورې بشپړ کړو».
عطا محمد نور د کوچني اختر په مناسبت په یوه پېغام کې ویلي، هېواد باید د ملي تفاهم، بنسټیزو اصلاحاتو او سیاسي مسوولیتپذیرۍ له لارې له اوسنیو ستونزو وژغورل شي. هغه د افغانستان اوسني وضعیت ته په اشارې سره ویلي، چې خلک لا هم له ژورو اقتصادي، ټولنیزو او امنیتي بحرانونو سره مخ دي.
د بلخ پخواني والي عطا محمد نور د یوې اعلامیې په یوې برخه کې پر افغانستان د پاکستان د شوي بریدونه په کلکه غندلي او دا یې له ملي حاکمیت، انساني اصولو او نړیوالو قوانینو ښکاره سرغړونه بللې ده.
په ورته وخت کې، عطا محمد نور ټینګار کړی، چې د دې ډول لاسوهنو زمینه د طالبانو د اوسني حکومت د ناسمو او انحصاري سیاستونو له امله برابره شوې ده. د هغه په وینا، د افغانستان په خاوره کې د ترهګرو ډلو موجودیت او فعالیت، هېواد د سیمې د خطرناکو سیالیو پر ډګر بدل کړی او د ملي حاکمیت او د هېواد راتلونکي ته یې جدي ګواښونه رامنځته کړي دي.
د بلخ پخواني والي زیاته کړې، چې افغانستان باید د نیابتي جګړو او سیمهییزو سیالیو پر ډګر بدل نهشي او د هېواد پر خاوره هر ډول تېری او د ملکي وګړو وژل هېڅکله د منلو وړ نهدي.
عطا محمد نور د اوسنیو ناورینونو د حل لاره د داسې یوه ټولګډوني نظام جوړېدل بللي چې د خلکو پر اراده ولاړ وي، د قانون حاکمیت، ټولنیز عدالت او د ټولو قومونو او ټولنیزو قشرونو رښتینی ګډون پهکې تضمین شوی وي. هغه زیاته کړې، چې د انحصار دوام، افراطپالنه او قومي او ژبني تعصبونه به هېواد لا زیات بحران ته ټېل وهي.