د بښنې نړۍوال سازمان: په پاکستان کې پنځه بلوڅ فعالان له پټو محاکمو سره مخ دي

هغه پر اېکس پاڼه لیکلي، چې پاکستان د تاریخ په اوږدو کې د «مذهبي‌افراطیت له منافقانه ابزارو په استفادې پر افغان خاوره دوامداره مداخله او تجاوز کړی دی». د هغه په خبره؛ د پاکستان پوځ د افغاني روایت د کمزوري کولو لپاره د مجاهدینو د مشرانو غږونه چوپ کړل او د اوسني طالبانو د ټيټ پوړو ځوانانو احساسات له ګواښ سره مخ دي.

فضلي زیاتوي، پاکستان اوس هم په فعاله توګه هڅه کوي چې ځینې پخواني جنګسالاران او مدني فعالان اسلام‌اباد ته وغواړي؛ ترڅو د پاکستان پر وړاندې افغاني روایت چوپ کړي.

فضلي دا هم ویلي، د پاکستان له‌خوا طالب مشرانو ته ویل شوي چې په خپلو لیکو کې د پاکستان ضد روایت مدیریت او مهار کړي. د هغه په خبره: «په کابل او کندهار کې د تېرو دوو ورځو د خپرو شویو ویناو محتوا د دغه ادعا څرګند ثبوت دی».

د ایکانومېسټ مجلې په یوه راپور کې لیکلي، چې افغانستان له ایران نه پر وارداتو تکیه لري او پاکستان هم د هرمز تنګي د تړلو له امله د انرژۍ په برخه کې سخت اغېزمن شوی دی. د دغه مجلې په وینا؛ د روژې په پای کې د پاکستان له‌خوا د پنځه ورځني لنډمهاله اوربند اعلان د تاوتریخوالي د احتمالي کمښت نښه ګڼل کېږي.

پاکستان او طالبانو له خونړیو نښتو وروسته چې په‌کې په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر یوه روغتون برید هم شامل دی لنډمهالی اوربند اعلان کړ، د یاد برید له امله دغه روغتون ویجاړ او لسګونه ملکي‌ وګړي وژل شوي دي.

پاکستان ادعا کوي، چې په یاد برید کې یې په دقیق ډول یوه ترهګریزه موخه په نښه کړې؛ خو شواهد ښيي چې ګڼ شمېر ناروغان او روغتیايي کارکوونکي هم وژل شوي دي. د الباني پوهنتون کریسټوفر کلیري وايي، لومړني شواهد ښيي چې روغتون ته نږدې «ډېر باوري پوځي هدفونه» وو؛ خو پاکستان ونه توانېد چې د ملکي وګړو د مرګ‌ژوبلې مخه ونیسي.

په دغه برید کې لږترلږه ۱۴۳ کسان وژل شوي دي. له همدې امله دغه پېښه د تېرې میاشتې راهیسې د دواړو خواوو ترمنځ د جګړو له زیاتېدو وروسته تر ټولو خونړۍ هغه بلل کېږي.

د سواس پوهنتون اویناش پالیوال وايي: «پر ملکي وګړو د داسې ویجاړونکي برید وروسته به په ښکاره ډول خبرې اترې کول خورا ستونزمن وي» او وسله‌والې ډلې ښایي په پاکستان کې د لا لوی برید په ملاتړ غبرګون وښيي.

سره له دې ځینو پاکستاني دیپلوماتانو خبرداری ورکړی، تر هغه وخته چې طالبان د ټي‌ټي‌پي‌ وسله‌والو په مهارولو کې ښکاره او د باور وړ ګامونه وانخلي هر ډول خبرې او مذاکرې به بې‌معنا وي.

یاد وزارت اعلامیه کې ویلي چې د پاکستان پوځي وړتیاوې «په بشپړه توګه دفاعي» دي او د «لږ تر لږه باوري مخنیوي» پر اصل ولاړې دي.

د اعلامیې له مخې، «د پاکستان توغندیز پروګرام د دغه هېواد د ملي حاکمیت د ساتنې او په سویلي اسیا کې د ثبات د ټینګښت لپاره جوړ شوی دی». اندرابي ټینګار کړی چې د پاکستان د توغندیو واټن د ځمکه پر ځمکه وړتیا تر کچې نه رسېږي او دا پروګرام تر ډېره له هند سره د سیمه‌ییزو امنیتي شرایطو په چوکاټ کې تعریف شوی دی.

په اعلامیه کې د هند د توغندیزو پرمختګونو په اړه هم اندېښنه ښودل شوې او ویل شوي چې د دغه هېواد ځینې توغندي له ۱۲زره کیلومترو څخه زیات واټن لري، چې دا د سیمې له اړتیاوو هاخوا دي او ښايي پر نړیوال ثبات هم اغېز وکړي.

پاکستان همداراز له امریکا سره د رغنده اړیکو پر دوام ټینګار کړی او غوښتنه یې کړې چې د سیمې د سولې او ثبات لپاره دې متوازن او پر حقایقو ولاړ چلند غوره شي.

تېره اونۍ امریکا د طالبانو اداره د «غیرقانوني نیونو د ملاتړو حکومتونو» په نوملړ کې شامله کړه. د یاد چارواکي په وینا، دا پرېکړه د طالبانو له‌خوا د امریکايي وګړو د پرله‌پسې او ناعادلانه نیونو په غبرګون کې شوې ده.

هغه زیاته کړه چې طالبان د «یرغمل نیونې ډيپلوماسۍ» له لارې هڅه کوي سیاسي امتیازات ترلاسه کړي، خو واشنګټن به د دې ډول کړنو پر وړاندې لازم اقدامات وکړي.

د دغه چارواکي په وینا، د ډونالډ ټرمپ حکومت په دې نامه طالبانو ته روښانه پیغام ورکړی چې که امریکایي وګړي ونیول شي، نو د دې اقدام پایلې به هم موجودې وي.

نوموړي د امریکا د بهرنیو چارو وزیر څرګندونو ته هم اشاره وکړه چې ویلي یې و: «دا کرکجن تاکتیکونه باید پای ته ورسېږي.»

د جرمني صدراعظم فریدریښ مرڅ، چې ځان د اتلانتيکي اړیکو ملاتړی بولي، په دې وروستیو کې ډېر روښانه او سخت دریځ خپل کړی دی.

کله چې د امریکا ولسمشر له هېوادونو وغوښتل چې د ایران پر ضد نړیوالو هڅو کې برخه واخلي او بېړۍ واستوي څو د هرمز تنګی پرانېزي، نو د امریکا ځینو نږدې متحدینو دا غوښتنه رد کړه.

مرڅ د چارشنبې په ورځ جرمني وکیلانو ته وویل چې دی هم دا مني چې ایران باید د خپلو ګاونډیانو لپاره ګواښ ونه ګرځي، خو د امریکا او اسراییل د جګړې د منطق په اړه یې شک څرګند کړ.

هغه وویل، « تر اوسه پورې داسې قانع کوونکی پلان نشته چې دا عملیات څنګه بریالي کېدای شي. واشنګټن موږ سره مشوره نه ده کړې او نه یې ویلي چې د اروپا مرسته ضروري ده.»

هغه زیاته کړه، « موږ به د دې تګلارې پر وړاندې مشوره ورکړې وای. له همدې امله موږ اعلان کړی چې تر هغه وخته چې جګړه روانه وي، موږ به د هرمز تنګي په پرانېستلو کې، د بېلګې په توګه له پوځي لارې، برخه وانخلو».

د رویټرز د رپوټ له مخې، اروپايي مشرانو د ایران پر ضد د امریکا او اسراییل په پوځي عملیاتو کې مستقیمه برخه رد کړې، ځکه هغوی وېره لري چې په داسې نامعلومه او پېچلې شخړه کې ښکېل نه شي چې هدفونه یې روښانه نه دي او د خلکو تر منځ هم محبوبه نه ده.

په دې کار سره هغوی دا حساب کوي چې په څنګ کې پاتې کېدل د اتلانتيکي اړیکو له خطرونو غوره دي، هغه اړیکې چې لا له وړاندې د اوکراین جګړې او سوداګریزو شخړو له امله کمزورې شوې دي.