په غزني کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ ریاست خبر ورکړی، چې روان کال له دغه ولایت څخه ۱۳زره مټریک ټُنه وچه مېوه بهر ته صادره شوې. یاد ریاست زیاته کړې، چې دغه مېوه هند، تاجکستان، ترکیې، امریکا او یو شمېر عربي هېوادونو ته صادره شوې ده.
د دغه ریاست په وینا؛ په دې کې ۷زره ټُنه ممیز، ۵زره ټُنه بادام او ۱۰۰۰ ټُنه الو بخارا شامله ده.
د تېر جمهوري نظام پرمهال د چارو ادارې مشر فضل محمود فضلي وايي، د افغان ولس په منځ کې د یوه نسل نه بل ته د پاکستان د «استعماري سیاستونو» پر وړاندي د انتقال شوي افغاني روایت نه پاکستان وېره لري.
هغه پر اېکس پاڼه لیکلي، چې پاکستان د تاریخ په اوږدو کې د «مذهبيافراطیت له منافقانه ابزارو په استفادې پر افغان خاوره دوامداره مداخله او تجاوز کړی دی». د هغه په خبره؛ د پاکستان پوځ د افغاني روایت د کمزوري کولو لپاره د مجاهدینو د مشرانو غږونه چوپ کړل او د اوسني طالبانو د ټيټ پوړو ځوانانو احساسات له ګواښ سره مخ دي.
فضلي زیاتوي، پاکستان اوس هم په فعاله توګه هڅه کوي چې ځینې پخواني جنګسالاران او مدني فعالان اسلاماباد ته وغواړي؛ ترڅو د پاکستان پر وړاندې افغاني روایت چوپ کړي.
فضلي دا هم ویلي، د پاکستان لهخوا طالب مشرانو ته ویل شوي چې په خپلو لیکو کې د پاکستان ضد روایت مدیریت او مهار کړي. د هغه په خبره: «په کابل او کندهار کې د تېرو دوو ورځو د خپرو شویو ویناو محتوا د دغه ادعا څرګند ثبوت دی».
د طالبانو مخالفه وسلهواله ډله د ازادۍ جبهه وایي، په داسې حال کې چې د پاکستان لهخوا د پلازمېنې په ګډون د افغانستان پربېلابېلو برخو بریدونه کېږي؛ طالب مشران د دې پرځای چې د دغه پېښو د لاملونو او پایلو په اړه معلومات ورکړي، دوی د پټولو او د ناسمو تبلیغاتو کمپاین پیلولو ته مخه کړې.
یادې جبهې په خپل اختریز پیغام کې د پاکستان په هوایي بریدونو کې د ملکي وګړو پر مرګژوبلې اندېښنه څرګنده کړې. په پیغام کې راغلي:« د طالبانو ډله خپل مېلمانه او وسلهوال ملګري لکه د تحریک طالبان پاکستان (ټيتيپي) غړي د ګڼې ګوڼې سیمو ته نږدې په دولتي ودانیو کې ساتي، چې پر دوی بیا د پاکستان د جنګي الوتکو بریدونه د ملکي تلفاتو او عامه تاسیساتو د ویجاړېدو لامل کېږي».
په پیغام کې راغلي:« د جګړې د ښکېلو خواوو لهخوا په هر حالت کې د بېګناه ملکي وګړو وژنه د منلو نهده او موږ یې غندو». یادې جبهې له نړۍوالو بنسټونو د کابل پر ۲۰۰۰ بستریز روغتون د وروستۍ خونړۍ پېښې د بېپرې او خپلواکه بشپړې څېړنې او بیاکتنې غوښتنه کړې ده.
په دغه پیغام کې د وروستیو خونړیو پېښو د قربانیانو کورنیو سره خواخوږي هم څرګنده شوې.
څارونکي په دې باور دي، چې سیمهییز بدلونونه او د ایران جګړه ښایي طالبان او پاکستان دې ته وهڅوي چې تاوتریخوالی او شخړې کمې کړي. د دوی په وینا؛ دواړه هېوادونه د ایران د جګړې له پایلو په ځانګړې توګه د انرژۍ او خامو موادو په رسولو کې د خنډونو له امله سخت اغېزمن شوي دي.
د ایکانومېسټ مجلې په یوه راپور کې لیکلي، چې افغانستان له ایران نه پر وارداتو تکیه لري او پاکستان هم د هرمز تنګي د تړلو له امله د انرژۍ په برخه کې سخت اغېزمن شوی دی. د دغه مجلې په وینا؛ د روژې په پای کې د پاکستان لهخوا د پنځه ورځني لنډمهاله اوربند اعلان د تاوتریخوالي د احتمالي کمښت نښه ګڼل کېږي.
پاکستان او طالبانو له خونړیو نښتو وروسته چې پهکې په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر یوه روغتون برید هم شامل دی لنډمهالی اوربند اعلان کړ، د یاد برید له امله دغه روغتون ویجاړ او لسګونه ملکي وګړي وژل شوي دي.
پاکستان ادعا کوي، چې په یاد برید کې یې په دقیق ډول یوه ترهګریزه موخه په نښه کړې؛ خو شواهد ښيي چې ګڼ شمېر ناروغان او روغتیايي کارکوونکي هم وژل شوي دي. د الباني پوهنتون کریسټوفر کلیري وايي، لومړني شواهد ښيي چې روغتون ته نږدې «ډېر باوري پوځي هدفونه» وو؛ خو پاکستان ونه توانېد چې د ملکي وګړو د مرګژوبلې مخه ونیسي.
په دغه برید کې لږترلږه ۱۴۳ کسان وژل شوي دي. له همدې امله دغه پېښه د تېرې میاشتې راهیسې د دواړو خواوو ترمنځ د جګړو له زیاتېدو وروسته تر ټولو خونړۍ هغه بلل کېږي.
د سواس پوهنتون اویناش پالیوال وايي: «پر ملکي وګړو د داسې ویجاړونکي برید وروسته به په ښکاره ډول خبرې اترې کول خورا ستونزمن وي» او وسلهوالې ډلې ښایي په پاکستان کې د لا لوی برید په ملاتړ غبرګون وښيي.
سره له دې ځینو پاکستاني دیپلوماتانو خبرداری ورکړی، تر هغه وخته چې طالبان د ټيټيپي وسلهوالو په مهارولو کې ښکاره او د باور وړ ګامونه وانخلي هر ډول خبرې او مذاکرې به بېمعنا وي.
په کندهار کې د طالبانو د حج او اوقافو رییس او د هبتالله سلاکار مولوي عبدالبصير فایض د پاکستان نوم اخیستلو پرته ویلي، یوشمېر هېوادونه د «کافرانو په لارښوونه پر موږ بریدونه کوي».
هغه وایي: «زموږ یو عسکر او د صحابهوو عسکر او بیا د برید کوونکو یو عسکر له یوه امریکايي سره ودروئ، هیڅ توپير نهلري». نوموړي ویلي، څوک چې پر افغانستان بریدونه کوي «الله دې په فتنو اخته کړي».
مولوي فایض پرون په عیدګاه جومات کې په خپلې اختریزې وینا کې ویلي، «څوک چې پر افغانستان بریدونه کوي او وسلې پرې ازمایي الله دې په فتنو اخته او وشرموي». نوموړي له افغانانو هم غوښتنه کړې، چې له اختلافاتو ځانونه وساتي او د دوی له «فرمانونو او قوانینو» ملاتړ وکړي. هغه ویلي، چې نظام یې په ټوله نړۍ کې بېساری دی.
فایض زیاته کړې: «هغوی چې پر موږ بېځایه تورونه تړي په دنیا او اخرت کې دې شرمنده شي». د طالبانو مشر ملاهبت الله هم پرون د کندهار په عیدګاه جومات کې زرګونه کسانو ته په اختریزه وینا کې د پاکستان نوم له اخیستلو پرته وویل: «که څوک پر موږ بمبار کوي، یا مو په توپونو ولي ودې کړي؛ خو تاسو په عقیدو او ایمان کې تغییر مه راولئ».
د امریکا د پخواني ولسمشر جورج ډبلیو بوش بنسټ (پنجشنبه د کب ۲۸مه) اعلان وکړ، چې متحده ایالاتو کې یې د افغان ښځو اېتلاف (USAWC) جوړ کړی دی. د دې اېتلاف د موخو په اړه ویل شوي، چې د افغان ښځو او ماشومانو اړوند تګلارې پیاوړې کوي، یووالی رامنځته او د زیانمنو افغانانو غږونه پورته کوي.
مېرمن لورا بوش په دې اړه وویل: «زه منندویه یم چې د بوش بنسټ لا هم د افغانستان له ښځو او نجونو ملاتړ کوي. سره له دې چې د طالبانو واکمني له تاوتریخوالي ډکه ده او هڅه کوي افغان ښځې له ټولنې وباسي، موږ به هېڅکله خپله هیله له لاسه ور نهکړو چې زموږ افغان خویندې به یوه ورځ خپلې ازادۍ بېرته ترلاسه کړي»
د یاد بنسټ اعلامیه کې راغلي، دا ډله به د شبکو د همغږۍ، د تخصصي نظرونو د برابرولو او د اغېزناکو څېرو د ګډون د راجلبولو له لارې هڅې وکړي، څو د هغو کسانو لپاره د هیلو او زغم نښه وګرځي چې د افغانستان لپاره پر روښانه راتلونکې باور لري.
همدا راز زیاته شوې، دا نوښت د څه باندې دوو لسیزو اغېزناکو هڅو په پام کې نیولو سره، «د افغان-امریکايي ښځو شورا» ارزښتناک میراث ته درناوی هم دی.
دا بنسټ داسې مهال جوړ شوی چې طالبانو له تېرو نږدې پنځو کلونو راهیسې په افغانستان کې د ښځو پر زدهکړو، کار او ژوند سخت محدودیتونه او بندیزونه لګولي دي.