د افغانستان د ښځو او بشري حقونو د ملاتړ بنسټ وايي، چې نوروز په افغانستان کې د استبداد، جنګ او محرومیت تر درانده سیوري لاندې د خپل تاریخ له تر ټولو تورو ورځو څخه یوه تجربه کوي. نن په داسې حالاتو کې چې له وېرې، تبعیض او بېعدالتی څخه ډک دي، نوروز د غمجنو زړونو سره نمانځو.
د افغانستان د ښځو او بشري حقونو د ملاتړ او پرختیا بنسټ (راوا) د یوې اعلامیه په خپرولو سره لیکلی:«نن په داسې فضا کې چې له وېرې، تبعیض او بېعدالتی ډکه ده، نوروز د غمجنو زړونو سره لمانځي.»
دغه بنسټ ویلي، چې په دې حساسو تاریخي شیبو کې د ښځو، نجونو او ټولو هغو وګړو غږ پورته کوو چې له خپلو بنسټیزو حقوقو محروم دي.
دې بنسټ نیوکه کړې، چې د میلیونونو افغان ښځو او نجونو لپاره لا هم د بنسټیزو حقونو دروازې تړلي دي، د کار حق ترې اخیستل شوی او له دوی څخه انساني حقوق تر پښو لاندې شوي دي. دوی زیاتوي، چې دا حالت نه یواځې د انساني کرامت ښکاره نقض دی، بلکې زمونږ تاریخ، کلتور او ملي هویت ته سپکاوی هم دی.
د طالبانو د بیاځلي په راتګ سره په هېواد کې د نوي کال یا نوروز نمانځل منع کړي دي او د نجونو پرمخ یې ښوونځي تړلي دي.
په افغانستان کې له تېرو څو کلونو راهیسې خلک د دغه لرغوني جشن د نمانځلو اجازه نهلري. نوروز یوازې په افغانستان کې نه؛ بلکې له زرګونه کلونو راهیسې د نړۍ په یوشمېر هېوادونو او ډېری په منځنۍ اسیا هېوادونو کې نمانځل کېږي، چې د ملګرو ملتونو سازمان په ۲۰۰۹کال کې نوی کال (نوروز) د نړۍ په کلتوري میراثونو کې هم شامل کړی دی.
خو له هغه مهاله چې طالبانو واک ترلاسه کړی، افغانانو ته د دغه جشن د نمانځلو اجازه نهده ورکړل شوې او ګڼ خلک د دغه جشن له نمانځلو بېبرخې شوي دي. نن چې د نوي کال لومړۍ ورځ ده، د طالبانو د امربالمعروف وزارت ویاند سیفالسلام خیبر پر اېکس پاڼه د هغه ملایانو څرګندونې خپرې کړې چې د نوروز جشن يې د اسلامي احکامو خلاف او «حرام» بللی دی.
په دغه خپرو شويو پیغامونو کې ټینګار شوی، چې د نوروز دودیز مراسم لکه د خلکو د کورنیو غونډې، د پسرلي د لومړۍ ورځې جشن او نور تفریحي کارونه د اسلامي لارښوونو خلاف دي او خلک باید ترې ډډه وکړي.
دغه څرګندونې د طالبانو د سخت دریځ د دوام ښکارندویي کوي، چې د افغانستان په ډېرو ولایتونو کې یې د نوروز جشن پر نمانځنې محدودیتونه لګولي دي. د طالبانو مشر هم تر دې وړاندې نوروز د «جاهلیت وخت د رخصتیو» په توګه یاد کړی و.
ورته مهال ځینو مدني فعالانو او فرهنګي څېرو ویلي، چې د دیني او فرهنګي ارزښتونو ترمنځ توازن ساتل امکان لري؛ خو له محدودیتونو پرته خلکو ته باید اجازه ورکړل شي، چې خپل لرغوني جشنونه په خوندي توګه ونمانځي.
نوروز د نوي لمریز کال لومړۍ ورځ ده، چې په افغانستان، منځني ختیځ، مرکزي اسیا، ایران، تاجکستان، ازبکستان، کردستان، پاکستان، هندوستان او په نړۍ کې د مېلیونونه خلک لهخوا د پسرلي د راتګ او د نوي کال د پیل په توګه نمانځل کېږي. دغه جشن له زرو کلونو ډېره پخوانۍ تاریخي ریښه لري او د کورنیو، ټولنو او سیمو د ګډو فرهنګي ارزښتونو یوه مهمه برخه ده.
نوروز د لمریز کال لومړۍ ورځ بلل کېږي، چې د کال د بدلون، د طبیعت د نوي ژوند پیل، د ژمي پای او د سبزۍ او ګلانو د بېرته راژوندي کېدو نښه ده.
دودونه رواجونه
په افغانستان کې د نوروز د نمانځنې دودونه لا ډېر ژور او رنګین دي. خلک خپل کورونه پاکوي، دېوالونه او کوڅې سینګاروي، ځانګړي خوراکونه چمتو کوي او له کورنیو سره یو ځای د جشن مراسم جوړوي.
د جشن په ورځ خلک طبیعت ته ځي، د ګلونو موسم نمانځي، لوبې کوي، سندرې وايي او خپلو ملګرو او کورنیو ته د نوي کال نیکې هیلې وړاندې کوي. دغه دودونه د ټولنې د یووالي، د خلکو د خوشحالۍ او د ژوند د نوي پیل نښه ګڼل کېږي.
یاده دې وي، چې نوروز یوازې د کال د بدلون جشن نه؛ بلکې د افغانستان په تاریخ او کلتور کې ژور فرهنګي اهمیت لري.