رانا ثناالله: موږ د افغانستان د هیڅ برخې د نیولو نیت نه لرو

په راپور کې ویل شوي، چې پاکستان په افغانستان کې د طالبانو په پرتله روښانه پوځي برتري لري، مګر په اوکراین او منځني ختیځ کې جګړو ښودلې چې دا برتري د غیر متناسبو میتودونو له لارې ننګول کېدای شي.

د بحران نړیوالې ډلې زیاته کړې، چې د اسلام اباد او راولپنډۍ په څېر ښارونو کې د بې پیلوټه الوتکو کارولو لپاره د طالبانو وړتیا د دې چلند یوه بیلګه ده.

د دغه سازمان په وینا، طالبانو هڅه کړې چې د ډرون بریدونو په ترسره کولو سره د پاکستان هوایی برتري وننګوي او احتمال لري چې دا ظرفیت نور هم پراخ کړي.

سازمان ټینګار کړ ی، چې اوسنۍ شخړه ګټونکي نلري. راپور کې ویل شوي: "دا جګړه ممکن د طالبانو لپاره کورنی ملاتړ پیاوړی کړی وي، مګر دې په نړیواله کچه افغانستان نور هم منزوي کړی دی."
د بحران ډلې دا هم لیکلي، چې سره له دې چې ځینو هیوادونو د مارچ د ۱۶مې له برید وروسته د افغانانو سره خواخوږي څرګنده کړه؛ خو لږو حکومتونو د پاکستان د پوځي اقداماتو غندنه کړې ده. برعکس، پر طالبانو باندې د افغانستان په خاوره کې د وسله والو ډلو د کنټرول لپاره فشار زیات شوی دی.
د سازمان په وینا، دغه وضعیت په افغانستان کې د ثبات د ډاډمن کولو لپاره له طالبانو سره د ښکیلتیا لپاره سیمه ییزه اجماع هم کمزورې کړې ده.

د راپور په یوه بله برخه کې ویل شوي، چې د اکتوبر میاشتې راهیسې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ ګډوډۍ د طالبانو هغه پالیسي ننګولې ده چې افغانستان د مرکزي او سویلي اسیا سره د نښلولو په دروازه بدلوي.

د راپور په وروستۍ برخه کې د بحران نړیوالې ډلې خبرداری ورکړی، چې د شخړې وروستی زیاتوالی نه یوازې د امنیتي وضعیت ښه کولو کې مرسته نه کوي، بلکې ویجاړتیا، بې ځایه کېدل او اقتصادي بحران هم زیاتوي.

عاصم منیر د غضب اللحق عملیاتو ته په اشارې سره وویل چې دا عملیات د ترهګرو شبکو د له منځه وړلو او په سرحدي سیمو کې د تلپاتې سولې د تامین په ترسره ترسره شوي دي.

د پاکستان پوځ په افغانستان کې د طالبانو سره د جګړې له زیاتیدو وروسته د افغان طالبانو پر ضد د غضب اللحق عملیات پیل کړل.

د پاکستان پوځ ادعا کوي، چې د دې عملیاتو په پایله کې یې سلګونه طالب سرتیري وژلي دي.
د پاکستان د پوځ مشر په خپله وینا کې زیاته کړه، چې هغو ترهګرو ته به اجازه ورنکړل شي چې د افغانستان دننه له پټنځایونو څخه فعالیت کوي او د پاکستان امنیت به زیانمن کړي.

دا څرګندونې په داسې وخت کې کېږي، چې په وروستیو میاشتو کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ تاوتریخوالی زیات شوی دی.

پاکستاني چارواکو په وار وار ادعا کړې چې په هیواد کې ناامني په افغان خاوره کې ریښې لري او افغان طالبان یې د تحریک طالبان پاکستان په څیر ډلو په ملاتړ تورن کړي دي خو افغان طالبان تل د پاکستان دا ادعاوې رد کړي دي.

په یاده سیمه کې د اختر د لمانځه پر مهال موجودو کسانو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل، چې دغه افغان ځوان په کابل کې د معتادینو پر روغتون د پاکستان هوايي بریدونو پر ضد انځور چاپ کړی و او په‌کې یې یاد بریدونه ظالمانه بللي وو. پاکستاني برید کوونکو پر عزت‌الله پامیر سر مات کړی او جامې یې هم پرې څېرلي دي.

په سیمه کې د لمونځ کوونکو د امنیت په موخه ګومارل شویو پولیسو پامیر له بریدګرو ژغورلی، خو د پېښې د عاملینو د نیول کېدو په تړاو معلومات نه‌دي ورکړل شوي.

د یادونې ده، چې څو ورځې وړاندې پاکستان په کابل کې د امید په نوم د روږدو د درملنې پر مرکز هوايي برید وکړ او د طالبانو په وینا، په یاد برید کې شاوخوا ۴۰۰ روږدي کسان ووژل شول او سلګونه نور ټپیان شول.

د پاکستان دغو بریدونو ګڼ غبرګونونه هم راوپارول.

راپور زیاتوي چې طالبان د افغانستان په خاوره کې د پاکستان ضد وسلوالو ډلو ته پناه ورکوي، چې دا چاره د پاکستان پر وړاندې د امنیتي ګواښ لامل ګرځېدلې ده.

د څېړنې له مخې، د قبایلي سیمو وضعیت او د طالبانو ایډیالوژیکه نږدېوالي له تحریک طالبان پاکستان سره ژورې اړیکې رامنځته کړې دي. دا ډله له ۲۰۰۷کال راهیسې د پاکستان پر امنیتي ځواکونو بریدونه کوي.

راپور وايي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ اوسنی کړکېچ د دې له امله دی چې طالبان په افغانستان کې د ټي ټي پي پټنځایونو د له منځه وړلو ته چمتو نه دي. په مقابل کې، طالبان پاکستان تورنوي چې د دوی مخالفو ډلو، لکه د داعش سیمه‌ییزې څانګې، ملاتړ کوي.

سره له دې، فایننشل ټایمز ټینګار کوي چې افغانستان او پاکستان یو بل ته اړتیا لري، ځکه چې د دواړو هېوادونو اقتصادونه د سوداګرۍ، ترانزیټ، انرژۍ او کاري ځواک له لارې یو له بل سره تړلي دي.

راپور یادونه کوي چې په افغانستان کې تر ۲۳میلیونه زیات خلک بشري مرستو ته اړتیا لري او شاوخوا ۱۷میلیونه کسان د خوړو له سختې ناامنۍ سره مخ دي. همداراز، له ۲۰۲۵کال د اکتوبر راهیسې له پاکستان سره مهمه سوداګري بنده شوې او پر ایران د ترانزیټ لپاره تکیه هم د سیمه‌ییزې جګړې له امله نامطمئنه شوې ده.

په راپور کې ویل شوي چې پاکستان هم له اقتصادي رکود، نابرابرۍ او سیاسي بې‌ثباتۍ سره مخ دی.

فایننشل ټایمز خبرداری ورکړی چې افغانستان ښايي یو ځل بیا د وسلوالو ډلو د پټنځای په توګه وکارول شي، په ځانګړي ډول د سیمې د جګړو په پراخېدو سره. ورځپاڼه زیاتوي چې یو منزوي او بې‌وزله افغانستان نه د خپل ولس او نه هم د نړۍ په ګټه دی، ځکه اوږدمهاله بې‌ثباتي او اقتصادي سقوط د افراطیت لپاره زمینه برابروي.

راپور سپارښتنه کوي چې دواړه هېوادونه باید د اختر پر مهال د قطر، ترکیه او سعودي عربستان په منځګړیتوب شوی اوربند تکیه وکړي او هڅه وکړي چې دا لنډمهالی اوربند په دوامدارې سولې بدل کړي.

همداراز، طالبانو ته سپارښتنه شوې چې له سخت دریځه تګلارو واوړي او د بشري حقونو او د نجونو د زده‌کړو په ګډون یو ټول‌شموله حکومت ته لاره هواره کړي. په مقابل کې، له پاکستان څخه غوښتل شوي چې د زور پر ځای د خبرو اترو لاره خپله کړي او اقتصادي همکارۍ ته لومړیتوب ورکړي.

د راپور په پای کې ټینګار شوی چې د تېرو پنځو لسیزو تجربه ښيي، کله چې دا سیمه د نیابتي جګړو او افراطي نظریاتو ډګر ګرځي، پایلې یې تر پولو ډېرې هاخوا خپرېږي.

د یادې ډاکټرې کورنۍ وايي، چې د وژل شوې« اونځرا او زوی» جنازه به یې سبا د کونړ په مرکز کې ادا شي.

د وژل شوې ډاکټرې ورور په یوه ویډیو کې وایي، چې د خور او خوریه جسدونه یې د سیمې د خلکو په مرسته انتقال شوي دي.

تېره ورځ په کونړ کې یو شمېر سرچینو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل، چې د ناړۍ ولسوالۍ په بري‌کوټ سیمه کې د پاکستاني ځواکونو له لوري یوه ډاکټره اونځرا زوالزۍ او د هغې زوی میهن په ډزو وژل شوي.

ځايي اوسېدونکو ویلي و، چې پاکستاني عسکر په خپلو ډزو سره خلکو ته اجازه نه‌ ورکوي چې جسدونه له سیمې وباسي.

د اسېدونکو په وینا چې د پاکستان عسکرو تېره ورځ د اختر په لومړۍ ورځ د هاوان مرمۍ هم ورولي او د نورستان دوو ولسوالیو کامدېش او برګمټال ته تلونکې لارې هم طالبانو تړلي دي. طالبانو دغه لاره ځکه تړلې چې پاکستاني عسکر پر تېریدونکو موټرو او خلکو ډزې کوي.