د پاکستان د پوځ مشر: اجازه نه ورکوو چې د افغانستان خاوره د پاکستان پرضد وکارول شي

یاد سازمان وايي چې د ترهګرو ډلو په فعالیت کې د پام وړ زیاتوالی په ۲۰۲۱ کال کې په افغانستان کې واک ته د طالبانو د بیرته راستنېدو پایله ده.

راپور وايي، چې د داعش ډله په نړۍ کې تر ټولو وژونکې ترهګریزه ډله پاتې ده، که څه هم د دوی د فعالیت ساحه له ۲۲ څخه ۱۵ هیوادونو ته راټیټه شوې ده. همدارنګه، جماعت نصرت الاسلام والمسلمین، تحریک طالبان پاکستان او الشباب ډلې د تر ټولو خطرناکو ترهګرو ډلو په توګه بلل شوي دي.

د راپور له مخې، د ترهګرۍ له امله نږدې ۷۰سلنه مرګونه یوازې په پنځو هیوادونو پاکستان، بورکینا فاسو، نایجریا، نایجر او د کانګو دیموکراتیک جمهوریت کې ثبت شوي دي.
د اقتصاد او سولې انسټیټیوټ ټینګار کړی«د لومړي ځل لپاره، پاکستان په شاخص کې تر ټولو لوړه نمره ترلاسه کړې او هغه هیواد شو چې له ترهګرۍ څخه تر ټولو ډیر زیانمن شوی دی. دا په ترهګریزو فعالیتونو کې د چټک زیاتوالي وروسته دی، چې په جزوي ډول په افغانستان کې د طالبانو د واک ته رسیدو سره تړاو لري.»
په راپور کې دا هم ویل شوي، چې د پاکستان له ګاونډیو سره د اړیکو خرابوالی، د تحریک طالبان پاکستان او بلوچستان ازادۍ پوځ لخوا د بریدونو زیاتوالي سره یوځای، جدي امنیتي ګواښونه رامینځته کړي دي.

راپور زیاته کړې، چې په پاکستان کې د ترهګرۍ له امله د مرګ ژوبلې کچه له ۲۰۱۳ راهیسې خپلې لوړې کچې ته رسیدلې ده. پاکستان په ۲۰۲۵ کې ۱،۱۳۹ مړینې او ۱،۰۴۵ ترهګریزې پیښې ثبت کړې.

دا د ۲۰۱۳ کال راهیسې د پاکستان تر ټولو مرګونی کال دی. د راپور له مخې، پاکستان یوازینی هیواد دی چې وضعیت یې په ۲۰۲۵ کې خراب شو. تر ټولو ډیر بریدونه په دوو ایالتونو خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې شوي دي.
همدارنګه، د لومړي ځل لپاره د شاخص له پیل راهیسې، افغانستان د ترهګرۍ له امله د زیانمنونکو لسو غوره هیوادونو په ډله کې نه و.

په همدې حال کې دغه سازمان ټینګار کوي چې په افغانستان کې د ترهګریزو بریدونو کمیدل په هیواد کې د سولې یا د تاوتریخوالي پای ته رسیدو معنی نلري.

راپور وايي چې شاخص د حکومتونو لخوا ځپونکي اقدامات یا د دولتي چارواکو لخوا تاوتریخوالی په پام کې نه نیسي؛ له همدې امله، د طالبانو رژیم لخوا ترسره شوي اقدامات په دې ارزونه کې نه شمېرل کیږي.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ د وروستیو کړکېچونو له امله د ډيورنډ کرښه تړل شوې، چې افغانستان ته یې د لسګونه زره افغان کډوالو د ستنېدو چاره په ټپه درولې او دوی پر سړکونو ولاړو بار موټرو کې شپې ورځې تېروي.

د خیبر ولسوالۍ په جمرود سیمه کې شاوخوا زر افغان کډوال له ۲۵ ورځو راهیسې خپل هېواد ته د ستنېدو په تمه دي. دوی د روژې میاشت هم په دغه سړک تېره کړه او اوس د کوچني اختر لومړۍ ورځ هم د کور پر ځای په سړکونو کې تېروي.

د ولي الله په نامه افغان کډوال وایي: «کوچنی اختر راغی خو نه نوي کالي شته او نه سکون؛ ځکه اختر خوند نه‌کوي». هغه له پاکستان او طالبانو غوښتي، چې د جګړې پر ځای خبرې وکړي؛ ځکه جګړه ستونزه نه حل کوي.

د دغه کډوالو لپاره د ځایي اوسېدونکو له‌خوا په روژې میاشت کې د خوړو او روغتیایي برخو کې مرسته او همکاري شوې ده. سیمه‌ییز ټولنیز فعال اسلام بادشاه اپریدی وایي، چې دوی په روژې میاشت کې د ۱۵۰۰ کورنیو لپاره پیشنمی او روژه ماتی برابر کړی، روغتیایي کمپونه یې جوړ کړي او د اختر په ورځ یې د ماشومانو لپاره کالي او نورې ډالۍ ورکړې دي.

هغه دارنګه د ځایي ادارې پر بې‌غورۍ او کمزوري اقدام نیوکه کړې ده.

په یاده سیمه کې د اختر د لمانځه پر مهال موجودو کسانو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل، چې دغه افغان ځوان په کابل کې د معتادینو پر روغتون د پاکستان هوايي بریدونو پر ضد انځور چاپ کړی و او په‌کې یې یاد بریدونه ظالمانه بللي وو. پاکستاني برید کوونکو پر عزت‌الله پامیر سر مات کړی او جامې یې هم پرې څېرلي دي.

په سیمه کې د لمونځ کوونکو د امنیت په موخه ګومارل شویو پولیسو پامیر له بریدګرو ژغورلی، خو د پېښې د عاملینو د نیول کېدو په تړاو معلومات نه‌دي ورکړل شوي.

د یادونې ده، چې څو ورځې وړاندې پاکستان په کابل کې د امید په نوم د روږدو د درملنې پر مرکز هوايي برید وکړ او د طالبانو په وینا، په یاد برید کې شاوخوا ۴۰۰ روږدي کسان ووژل شول او سلګونه نور ټپیان شول.

د پاکستان دغو بریدونو ګڼ غبرګونونه هم راوپارول.

راپور زیاتوي چې طالبان د افغانستان په خاوره کې د پاکستان ضد وسلوالو ډلو ته پناه ورکوي، چې دا چاره د پاکستان پر وړاندې د امنیتي ګواښ لامل ګرځېدلې ده.

د څېړنې له مخې، د قبایلي سیمو وضعیت او د طالبانو ایډیالوژیکه نږدېوالي له تحریک طالبان پاکستان سره ژورې اړیکې رامنځته کړې دي. دا ډله له ۲۰۰۷کال راهیسې د پاکستان پر امنیتي ځواکونو بریدونه کوي.

راپور وايي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ اوسنی کړکېچ د دې له امله دی چې طالبان په افغانستان کې د ټي ټي پي پټنځایونو د له منځه وړلو ته چمتو نه دي. په مقابل کې، طالبان پاکستان تورنوي چې د دوی مخالفو ډلو، لکه د داعش سیمه‌ییزې څانګې، ملاتړ کوي.

سره له دې، فایننشل ټایمز ټینګار کوي چې افغانستان او پاکستان یو بل ته اړتیا لري، ځکه چې د دواړو هېوادونو اقتصادونه د سوداګرۍ، ترانزیټ، انرژۍ او کاري ځواک له لارې یو له بل سره تړلي دي.

راپور یادونه کوي چې په افغانستان کې تر ۲۳میلیونه زیات خلک بشري مرستو ته اړتیا لري او شاوخوا ۱۷میلیونه کسان د خوړو له سختې ناامنۍ سره مخ دي. همداراز، له ۲۰۲۵کال د اکتوبر راهیسې له پاکستان سره مهمه سوداګري بنده شوې او پر ایران د ترانزیټ لپاره تکیه هم د سیمه‌ییزې جګړې له امله نامطمئنه شوې ده.

په راپور کې ویل شوي چې پاکستان هم له اقتصادي رکود، نابرابرۍ او سیاسي بې‌ثباتۍ سره مخ دی.

فایننشل ټایمز خبرداری ورکړی چې افغانستان ښايي یو ځل بیا د وسلوالو ډلو د پټنځای په توګه وکارول شي، په ځانګړي ډول د سیمې د جګړو په پراخېدو سره. ورځپاڼه زیاتوي چې یو منزوي او بې‌وزله افغانستان نه د خپل ولس او نه هم د نړۍ په ګټه دی، ځکه اوږدمهاله بې‌ثباتي او اقتصادي سقوط د افراطیت لپاره زمینه برابروي.

راپور سپارښتنه کوي چې دواړه هېوادونه باید د اختر پر مهال د قطر، ترکیه او سعودي عربستان په منځګړیتوب شوی اوربند تکیه وکړي او هڅه وکړي چې دا لنډمهالی اوربند په دوامدارې سولې بدل کړي.

همداراز، طالبانو ته سپارښتنه شوې چې له سخت دریځه تګلارو واوړي او د بشري حقونو او د نجونو د زده‌کړو په ګډون یو ټول‌شموله حکومت ته لاره هواره کړي. په مقابل کې، له پاکستان څخه غوښتل شوي چې د زور پر ځای د خبرو اترو لاره خپله کړي او اقتصادي همکارۍ ته لومړیتوب ورکړي.

د راپور په پای کې ټینګار شوی چې د تېرو پنځو لسیزو تجربه ښيي، کله چې دا سیمه د نیابتي جګړو او افراطي نظریاتو ډګر ګرځي، پایلې یې تر پولو ډېرې هاخوا خپرېږي.

د یادې ډاکټرې کورنۍ وايي، چې د وژل شوې« اونځرا او زوی» جنازه به یې سبا د کونړ په مرکز کې ادا شي.

د وژل شوې ډاکټرې ورور په یوه ویډیو کې وایي، چې د خور او خوریه جسدونه یې د سیمې د خلکو په مرسته انتقال شوي دي.

تېره ورځ په کونړ کې یو شمېر سرچینو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل، چې د ناړۍ ولسوالۍ په بري‌کوټ سیمه کې د پاکستاني ځواکونو له لوري یوه ډاکټره اونځرا زوالزۍ او د هغې زوی میهن په ډزو وژل شوي.

ځايي اوسېدونکو ویلي و، چې پاکستاني عسکر په خپلو ډزو سره خلکو ته اجازه نه‌ ورکوي چې جسدونه له سیمې وباسي.

د اسېدونکو په وینا چې د پاکستان عسکرو تېره ورځ د اختر په لومړۍ ورځ د هاوان مرمۍ هم ورولي او د نورستان دوو ولسوالیو کامدېش او برګمټال ته تلونکې لارې هم طالبانو تړلي دي. طالبانو دغه لاره ځکه تړلې چې پاکستاني عسکر پر تېریدونکو موټرو او خلکو ډزې کوي.