د نوي کال لومړۍ ورځ؛ طالبانو یو وار بیا د نوروز جشن د نه نمانځلو پیغامونه خپاره کړي

د طالبانو ارګ د جمعې په ورځ (د کب ۲۹مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، عبدالسلام حنفي د دې کمپ د مسوولینو ستونزې او غوښتنې واورېدې او ډاډ یې ورکړ، چې د دوی غوښتنو ته د رسېدنې لپاره به لازم اقدامات وکړي.

هغه ټينګار وکړ، چې د راستانه شویو کډوالو ستونزو ته رسېدنه د دوی له مسوولیتونو او ژمنتیاوو څخه دي او په وینا یې، مسوولین کوښښ کوي، چې راستنو شویو کډوالو ته د مسکن برابرولو، لومړنیو خدماتو، د کاري فرصتونو برابرولو او د ژوند شرایطو د ښه والي بېلابېلې لازمې اسانتیاوې برابرې کړي.

نوموړي همداراز وویل، راستانه شوي هېوادوال دې کوښښ وکړي چې د خپل هیواد په ابادۍ کې ونډه واخلي.

هغه همداراز د یاد کمپ له اړوندو مسوولینو وغوښتل چې د مهاجرینو چارو ته په جدي توګه رسېدنه وکړي.

کارپوهان وايي، دا موضوع د هرې ټولنې، هېواد او وچې لپاره د روغتيا او ټولنيزو خدمتونو پر سيستمونو يو لوی او په چټکۍ سره زياتېدونکی ګواښ دی.

امريکايي څېړونکو دا هم موندلې، چې د ژوند په اوږدو کې په ذهني پاروونکو فعاليتونو کې ګډون لکه لوستل، ليکل يا د نوې ژبې زده‌کړه د الزايمر ناروغۍ، چې د عقل د زوال تر ټولو عام ډول دی، د خطر په کمېدو او د ادراکي کمزورۍ د بهير په ورو کېدو پورې تړاو لري.

د دې څېړنې ليکوالې اندريا زاميت چې د شيکاګو د راش پوهنتون له طبي مرکز سره تړاو لري وويل، چې دا څېړنه ښيي د عمر په لوړو پړاوونو کې ادراکي روغتيا «په کلکه» د ذهني پاروونکو چاپېريالونو تر اغېز لاندې وي. هغې وويل: «زموږ موندنې هيله‌بښونکې دي او ښيي چې د ژوند په اوږدو کې په بېلابېلو ذهني پاروونکو فعاليتونو کې پرله‌پسې ګډون کولای شي اغېزناک تمام شي».

د زاميت په وينا، هغه عامه پانګونې چې خلکو ته د داسې چاپېريالونو لاسرسی برابروي لکه کتابتونونه او لومړني تعليمي پروګرامونه چې موخه يې د ټول عمر لپاره له زده‌کړې سره مينه پيدا کول دي چې کېدای شي د عقل د زوال د خپرېدو په کمولو کې مرسته وکړي.

څېړونکو شاوخوا ۲ زره کسان، چې عمرونه يې ۸۰ کلونو ته رسېدل او د څېړنې په پيل کې د عقل له زواله خوندي وو، وڅېړل. دغه کسان په منځني ډول د اتو کلونو لپاره ارزول شوي دي. څېړونکو د دوی د ژوند درې پړاوونه د ذهني فعاليتونو او د زده‌کړې د سرچينو له اړخه وڅېړل.

لومړی پړاو تر ۱۸ کلنۍ مخکې:

په دې پړاو کې د ګډونوالو تجربې وڅېړل شوې؛ دا چې څومره ورته کتابونه لوستل کېدل، دوی خپله څومره لوستل کول، ايا په کور کې ورځپاڼو ته یې لاسرسی درلود او ايا په پنځو کلونو کې يې کومه بهرنۍ ژبه زده‌کړې وه که نه.

دوهم پړاو منځنی عمر:

په دې پړاو کې د مجلو، قاموسونو او د کتابتونونو د کارتونو موجودیت وڅېړل شول او دا هم چې هغوی څو ځله موزيمونو يا کتابتونونو ته تللي دي.

درېيم پړاو ډېر عمر شاوخوا ۸۰ کلني:

په دې پړاو کې د لوستلو، ليکلو او لوبو کولو اندازه او همدارنګه د عايد حالت (لکه تقاعدي معاش او نورې سرچينې) وڅېړل شوې.

څېړونکو ګډونوال په دوو ډلو ووېشل: هغه کسان چې د ژوند په اوږدو کې يې ډېر ذهني فعاليت درلود او هغه کسان چې لږ فعاليت يې درلود. پايلو وښوده چې په لوړې ذهني فعاليت لرونکې ډله کې ۲۱ سلنه کسان پر الزايمر اخته شول، خو په ټيټې فعاليت لرونکې ډله کې دا کچه ۳۴ سلنه وه».

د عمر، جنسيت او زده کړو په څېر عواملو له په پام کې نيولو وروسته څرګنده شوه، چې د ژوند په اوږدو کې زيات ذهني فعاليت د الزايمر خطر ۳۸سلنه راکموي او د سپک ادراکي اختلال خطر ۳۶ سلنه کموي.

همدارنګه، د ناروغۍ د پيل وخت هم توپير درلود. هغه کسان چې لوړه ذهني فعالتيا يې لرله په منځني ډول په ۹۴ کلنۍ کې پر الزايمر اخته شوي، خو په ټيټې فعاليت لرونکو کې دا عمر ۸۸ کاله وو.

د سپک ادراکي اختلال په اړه هم ورته حالت و؛ لوړ فعاليت لرونکي کسان شاوخوا په ۸۵ کلنۍ کې پرې اخته شوي، په داسې حال کې چې ټيټ فعاليت لرونکي کسان په ۷۸ کلنۍ کې ورسره مخ شوي دي.

څېړونکو هغه ګډونوال هم وڅېړل چې د څېړنې پر مهال مړه شوي او بیا د هغوی پر جسدونو هم څېړنه شوې. هغه کسان چې د ژوند په اوږدو کې يې لوړه ذهني فعالتيا لرله، د حافظې او فکري مهارتونو له پلوه پياوړي وو او له مړينې مخکې يې د ادراکي کمزورۍ بهير ورو و.

په یاده سیمه کې د اختر د لمانځه پر مهال موجودو کسانو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل، چې دغه افغان ځوان په کابل کې د معتادینو پر روغتون د پاکستان هوايي بریدونو پر ضد انځور چاپ کړی و او په‌کې یې یاد بریدونه ظالمانه بللي وو. پاکستاني برید کوونکو پر عزت‌الله پامیر سر مات کړی او جامې یې هم پرې څېرلي دي.

په سیمه کې د لمونځ کوونکو د امنیت په موخه ګومارل شویو پولیسو پامیر له بریدګرو ژغورلی، خو د پېښې د عاملینو د نیول کېدو په تړاو معلومات نه‌دي ورکړل شوي.

د یادونې ده، چې څو ورځې وړاندې پاکستان په کابل کې د امید په نوم د روږدو د درملنې پر مرکز هوايي برید وکړ او د طالبانو په وینا، په یاد برید کې شاوخوا ۴۰۰ روږدي کسان ووژل شول او سلګونه نور ټپیان شول.

د پاکستان دغو بریدونو ګڼ غبرګونونه هم راوپارول.

د دغو سرچینو په وینا، د کابل ډېری شیعه اوسېدونکي هوډ لري، چې د شنبې په ورځ د کوچني اختر لمونځ ادا کړي.

طالبانو د چهارشنبې په ورځ هم په هرات ښار کې پنځه مخکښ شیعه دیني عالمان ونیول، چې غوښتل یې د طالبانو د امر خلاف د شنبې په ورځ د اختر لمونځ ترسره کړي.

د سرچینو په خبره، په مزارشریف ښار کې هم پنځه شیعه دیني عالمان د ورته تور له امله نیول شوي دي.

افغانستان له هغو محدودو هېوادونو څخه وو، چې د طالبانو په امر یې د کوچني اختر لومړۍ ورځ پنجشنبه اعلان کړه او له شیعه وګړو یې هم وغوښتل چې له دې اعلان سره سم اختر ونمانځي او د اختر لمونځ ادا کړي. افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي معلومات ښيي، چې د افغانستان د شیعه ټولنې ډېرو مشرانو د طالبانو دغه پرېکړه نه‌ده منلې.

د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې د شیعه مذهب پیروان، لکه په ایران، پاکستان او عراق کې، د شنبې ورځ د کوچني اختر لومړۍ ورځ ګڼي.

شیعه دیني عالمان وایي، چې د دوی د مذهب له‌مخې، د کوچني اختر د ورځې ټاکل د تقلید د مراجعو صلاحیت دی.

په افغانستان کې د اروپايي ټولنې استازولۍ افغانانو ته په یوه پیغام د نوي کال او نوروز مبارکي ویلي او هرې کورنۍ لپاره یې د سولې او سوکالۍ هیله څرګنده کړي ده.

په پیغام کې راغلي:«د نوي تعلیمي کال په پیلېدو سره، موږ هغې ورځې ته سترګې په لار یو چې هره نجلۍ بېرته ټولګي ته ستنه شي».

اروپايي ټولنې په داسې حال کې د افغانستان خلکو ته د نوي کال مبارکي ورکړړې، چې په افغانستان کې د نوي تعلیمي کال له پیل سره سم لا هم د څو کالونو راهیسې د طالبانو له‌خوا له شپږم ټولګي پورته نجونو باندې ښوونځیو ته پر تګ بندیز لګول شوی او میلیونونه نجونې له زده کړو بې برخي دي.