واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې یادې ډلې ۹ امریکايي وګړي نیولي

هغوی د افغانستان له خلکو سره د نړۍوالې ټولنې د ملاتړ پر اړتیا او په دغه هېواد کې د یوه پراخ، ټول‌ګډونه او ګډ سیاسي بهیر د پیل پر اهمیت ټینګار وکړ.

د تنظیموونکو په وینا، په دې لیدنو کې د افغان زده‌کوونکو د ویزو بهیر د بیا پیل، په افغانستان کې د بې‌وزلۍ د زیاتوالي او بشري ناورین او همدارنګه د یوه مناسب سیاسي چاپېریال د رامنځته کولو اړتیا باندې خبرې وشوې، څو یو ټول‌ګډونه سیاسي بهیر پیل شي.

برېټانیا له هغو لوېدیځو هېوادونو څخه ده، چې له طالبانو یې غوښتي دي څو یو ټول‌ګډونه حکومت جوړ کړي او د ښځو حقونه رعایت کړي. د افغانستان لپاره د برېټانیا ځانګړي استازي ریچارډ لنزي د ۱۴۰۴ کال د لړم په میاشت کې کابل ته سفر کړی و. هغه ویلي وو، چې له طالب چارواکو سره په لیدنه کې یې د یوه ټول‌ګډونه حکومت پر جوړېدو ټینګار کړی دی.

هغه همدارنګه په افغانستان کې د ښځو، نجونو او قومي او مذهبي لږکیو د حقونو د وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه.

د دې غونډې ګډونوالو ډیپلوماتانو، سفیرانو او د برېټانیا د پارلمان غړو ته وویل چې افغانستان باید له نړۍ سره رغنده اړیکې ولري. همدارنګه، د ښځو د زده‌کړو حق باید د نارینه‌وو په څېر تضمین شي او خلکو ته باید د هېواد په چارو کې د پراخ ګډون حق ورکړل شي.

دا دوه ورځنۍ غونډه د «ښځې د افغانستان لپاره» بنسټ له خوا جوړه شوې وه، چې موخه یې د طالبانو د مخالفینو ترمنځ د همغږۍ پیاوړتیا او د افغانستان د کړکېچ د حل لپاره د یوه ګډ چوکاټ رامنځته کول دي.

په دې غونډه کې د دفاع او نړۍوالې پراختیا کمېټو مشرانو، له افغانستان سره د دوستۍ پارلماني ډلې مشر او یو شمېر هغو استازو ګډون درلود، چې د افغانستان له مسایلو سره ځانګړې لېوالتیا لري. د راپورونو پربنسټ، یادو ګډونوالو په غونډه کې ویناوې هم وکړې.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت ویاند محمد اشرف حق‌شناس وايي، چې په تېر هجري لمریز کال کې د افغانستان د بېلابېلو بندرونو څخه د رېل پټلۍ له لارې ۵میلیونه او ۳۸۷ زره ټنه انتقالات شوي دي.

محمد اشرف حق‌شناس زیاته کړې: «د حیرتان بندر، اقینه، تورغنډۍ او خواف ـ هرات بندرونو له لارې په ټوله کې ۵میلیونه او ۳۸۸ زره او ۵۴۹ میلیون میټرک ټنه انتقالات شوي دي».

نوموړي ویلي، چې په دغه انتقالاتو کې نفتي مواد، غېرنفتي او نور توکي له افغانستان څخه نورو هېوادونو ته صادر شوي او همدارنګه له نورو هېوادونو څخه افغانستان ته وارد شوي دي.

طالبانو ویلي، چې په دې موده کې د وچې مېوي، کاني مواد او کرنیزو توکو په ګډون ۷۰۸۴۱ ټنه توکي د رېل پټلۍ له لارې نړۍوالو بازارونو ته لېږل شوي دي.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت ویلي، هڅه کوي چې د رېل پټلۍ له لارې سوداګرو ته د صادراتو او وارداتو په برخه کې ښه زمینه برابره کړي، څو له نړۍوالو بازارونو سره د افغانستان سوداګري پراخه شي.

دا په داسې حال کې ده، چې له تېرو څو میاشتو راهیسې د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګري په ټپه درېدلي ده او د سوداګرۍ په برخه کې د افغانستان تکیه تر ډېره د مرکزي اسیا پر هېوادونو ده.

د امریکا د ملي امنیت پخواني سلاکار جان بولټن له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي، که طالبان له امریکا سره د ښو اړیکو غوښتونکي وي، نو د امریکایي وګړو له برمته کولو دې لاس واخلي او باید له نورو لارو چارو کار واخلي.

جان بولټن زیاته کړه: «زه فکر کوم چې په ټوله نړۍ کې امریکايي وګړي د امتیاز ترلاسه کولو په موخه برمته او بندیان کېږي. ښايي تر اوسه طالبانو ته کوم امتیاز نه وي ورکړل شوی، خو که د امریکايي بندیانو د خوشې کولو په بدل کې کومې ډلې ته امتیاز ورکړل شي، نو دا کار به په ټوله نړۍ کې د امریکايانو ژوند له خطر سره مخ کړي».

نوموړي ویلي، که طالبان غواړي چې له امریکا سره ښې اړیکې ولري نو په بند کې د امریکايي وګړو د ساتلو پر ځای دې له امریکا سره د ایران د رژیم په راپرځولو کې همکاري وکړي.

نوموړي زیاته کړې: «د طالبانو له‌خوا د امریکايي وګړو بندي کول له امریکا سره د ښو اړیکو لپاره ښه تاکتیک نه دی، خو که طالبان پر خامنه‌يي فشار راوړي، نو دا به له امریکا سره د اړیکو د ښه کېدو یو ښه فرصت وي».

نوموړي ویلي، که طالبان غواړي چې له واشنګټن څخه مرستې ترلاسه کړې، نو باید خپلو پالیسیو کې بدلون راولي.

نوموړي دا څرګندونې پر داسې مهال کړي، چې طالبانو تېره ورځ د ډنس کویل په نوم یو امریکايي وګړی خوشې کړ، خو محمودشاه حبیبي او یو بل امریکايي وګړی لا هم د دغې ډلې په بند کې دي.

د احمد شاه حبیبي په وینا، پلار یې څو ځله طالبانو ته مکتوبونه استولي او مور یې هم دوه کاله وړاندې د زوی د خلاصون لپاره کندهار ته تللې وه، خو طالبانو هغې ته له خپل زوی سره د لیدنې اجازه ورنه‌کړه. نوموړی زیاتوي، چې د محمود شاه حبیبي مور شپږ میاشتې په کندهار کې تېرې کړې، خو بالاخره ناهیلې شوه، ځکه طالبانو ورته ان د یوې لنډې لیدنې اجازه هم نه وه ورکړې.

احمدشاه حبیبي وویل، چې د خپل ورور د خلاصون په تړاو یې د امریکا د حکومت له چارواکو سره په بېلابېلو وختونو کې لیدنې کړي او هغوی په وار وار ډاډ ورکړی، چې محمودشاه حبیبي به راخوشې شي.

هغه له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې هیله څرګنده کړه، چې ورور به یې بالاخره د طالبانو له زندان څخه ازاد شي.

طالبانو تېره ورځ د ډنیس کویل په نوم یو بل امریکایي زنداني خوشې کړ، خو پر کابل واکمنې ډلې دا رد کړې چې ګواکې محمودشاه حبیبي دې له دوی سره بندي وي.

په هلمند کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس حافظ راشد ویلي، چې په دغه ولایت کې وروستیو اورښتونو درانه مالي زیانونه اړولي دي.

نوموړي ویلي، د باران د ډېرو اوبو له‌امله په واشېر ولسوالۍ کې د اوبو یو کوچنی بند نړېدلی دی.

حافظ راشد زیاته کړې:‌ «د زیاتو اوبو له لاسه مو متاسفانه د واشېر ولسوالۍ بند له لاسه ورکړی او په‌کې راټولې شوې اوبه یې بېرته ولاړې».

واشېر د هلمند یو له وچکالۍ ځپلو ولسوالیو څخه ده او د ملګرو ملتونو د نړۍوال پرمختیايي پروګرام تېر کال په یاده ولسوالۍ کې د ۲۰ میلیونه افغانیو په مالي ملاتړ د اوبو یو بند جوړ کړ.
په هلمند کې ځايي طالب چارواکو ویلي، چې دغه بند په رسمي بڼه دوی ته نه دی سپارل شوی، خو د ۲۰۲۵ کال په جولای میاشت کې د اوبو او برېښنا وزارت استازي د دغه بند پرانیسته وکړه.

تر دې وړاندې هم په یو شمېر ولایتونو کې د طالبانو له لوري د جوړو شویو کوچنیو بندونو پر کیفیت نیوکې شوې وې، ځکه په ځینو سیمو کې د اوبو د مهارولو دغه بندونه د زېرمو له ډکېدو وروسته ویجاړ شوي دي.