افغانستان انټرنشنل- پښتو، کراچۍ
د افغانستان او پاکستان د سوداګرۍ ګډې خونې مشران وايي، د کراچۍ په بندر کې د پرتو کانټينرو برخليک لا هم ناڅرګند دی. د دواړو هيوادونو سوداګر وايي، هڅې یې روانې دي، چې د دغو کانټينرونو انتقال ته حل لاره را وباسي. بشپړ معلومات له کراچۍ نه د فضل عزیز په رپوټ کې:
د افغانستان او پاکستان د سوداګرو د ګډې خونې شريک مشر خانجان الکوزي افغانستان انټرنشنل پښتو ته ويلي، چې د کراچۍ په بندر کې د ۲۰۰۰ په شاوخوا کې کانټينرې پرتې دي چې هيڅ برخليک یې نه معلوم نه دی.
الکوزي وویل، « له ۹۰۰۰ نه نيولې تر ۱۰۰۰۰ کانټيره پورې چې زموږ په کراچۍ کې ودرېدل او اکثره پکې خوراکي مواد وو، دوایانې او فابريکو خام مواد وو، په هغې باندې ډېمبرج او ډېټنشن راغی، په هر کانټينر باندې موږ ۱۰۰۰۰ډالره ډېمرج او ډيټنشن (اضافي او د ځنډ فیس) ورکړو».
هغه زیاته کړه، «په دغو کانټينرو کې شاوخوا شل فيصده اوس ولاړ دي، دا هغه دي چې سرحد ته راغلي وو يا په لار وو، بيرته ستانه شول. په دغو شل فيصدو کې اووه فيصده هغه اوس پاتې دي چې د هغو قیمت ۱۵ يا ۲۰۰۰۰ډالرو په کچه دی، او جرايم پرې ۲۵۰۰۰ يا ۳۰۰۰۰ راغلي دي، نو هغه اوس تجاران نه اخلي هغه پاتې کيږي له منځه ځي، پاکستان پوه شه او هغه پوه شه».
نوموړي وويل، له کراچۍ څخه هغه کانټېنر چې د سمندر له لارې بهر ته لېږل شوي په هغو کې هم ډیری په جبل علي (متحده عرب اماراتو بندر) کې بند پاتې دي، چې بيرته بندر عباس او چابهار بندر ته راشي. الکوزی وايي،« لس فيصده یې د چابهار او بندرعباس له لارې افغانستان ته راغلي دي، خو په جبل علي کې چې کومې پاتې دي عربان یې د لېږلو اجازه نه ورکوي چې راشي بندر عباس ته، نو په هغې هم جريمه راځي او د هغې سرنوشت هم نه دی معلوم».
د يادې ګډې سوداګرۍ خونې پاکستانۍ سرچینې افغانستان انټرنشنل پښتو ته تاييد کړې، چې په کراچۍ بندر کې دا وخت د افغانستان کانټينرې بندې پاتې دي.
د سرچينې په وينا، دغه کانټينرې په درېو ټرمينلونو کې موجودې وې چې د جنورۍ تر مياشتې پورې یې شمېر خواوشا ۸۰۰۰ و، چې زیاتې پکې بيرته تللي دي او کمې پاتې دي.
په کراچۍ کې د طالبانو کونسل جنرل عبدالجبار تخاري هم افغانستان انټرنشنل ته تاييد کړې چې د کراچۍ په بندر کې خواوشا دوه زرو پورې کانټینرې پاتې دي.
د کراچۍ په بندر کې د کانټينرو سوځېدل
د جنورۍ په میاشت کې د کراچۍ په بندر کې د اور لګېدو له امله په نړيوال ټرمينل کې نزدې ۲۸ کانټينرې سوځېدلې وې.
د بندر سرچينو افغانستان انټرنشنل ته تاييد کړې، چې په دغو کانټينرو کې ۲۳ د افغانستان وې.
د افغان سوداګرو په وينا په دې برخه کې ورته هم تاوان اوښتی دی.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ تجارتې لارې د تېر کال د اکتوبر په میاشت کې هغه وخت وتړل شوې چې د دواړو هیوادونو ترمنځ ځای په ځای نښتې وشوې.
له هغې راهیسې تراوسه پورې د دواړو هيوادونو ترمنځ پر کرښه د تګ راتګ او تجارت ټولې لارې په بشپړ ډول تړلې پرتې دي.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تګ راتګ او تجارت لارې له دې وړاندې هم وخت په وخت تړل شوي خو اوسنی بنديز په تېره نږدې موده کې تر ټولو اوږد بنديز دی.
د تجارتي لارو تړل کېدو دوه اړخیز زیان اړولی
د خانجان الکوزي په وینا، د لارو او سوداګرۍ تړل کېدو دواړو خواوو ته سخت زيانونه اړولي دي.
هغه وویل، «پاکستان زموږ (افغانستان) سره د کال تقريباً څه کمد دوه ميلیارده ډالرهپه ارزښت واردات درلودل او موږ اته ميليونه ډالره صادرات درلودل، نو د پاکستان له طرفه د مياشتې ۲۰۰ ميليونه ډالره واردات وو، چې هغه کاملاً درېدلي او د پاکستان سکتور خصوصي ته د مياشتې په سر دغه تاوان کيږي».
په پاکستان کې تجاران وايي، افغانستان ته به یې سبزيانې، مېوې، سيمنټ او نور توکي لېږل او د افغانستان له لارې به یې د منځنۍ اسيايي هيوادونو سره تجارت کاوه، خو د لارو له امله هر څه په ټپه ولاړ دي او په غټه کچه له تاوان سره مخ شوي دي.
د لارو پرانيستو پر سر خبرې
په افغانستان کې طالبان او پاکستان دواړو د لارو د تړل کېدو په تړاو خپل شرطونه وړاندې کړي دي.
طالبان د لارو پرانېستلو لپاره تضکین غواړي چې بیا به په مختلفو پلمو نه تړل کیږي، او پاکستان د لارو پرانېستل د ټي ټي پي او نورو جنګیالیو خلاف د طالبانو په اقداماتو پورې مشروط کړي دي.
د افغانستان او پاکستان تجاران له کلونو راهیسې ټينګار کوي چې تجارت دې له سياستونو جلا کړل شي.
دوی له خپلو وړاندينیو حکومتونو سره په دې تړاو لیدنې هم کړي خو د هغې باوجود چې کله هم د دواړو هيوادونو ترمنځ ستونزې جوړې شوې، په پایله کې یې دوه اړخيزه تجارت درېدلی دی.
خانجان الکوزی وايي، د طالبانو نه یې جدي غوښته کړې چې د بندو کانټينرو د راخلاصولو په لړ کې هڅې وکړي.
په پاکستان کې تجاران وايي، له حکومت نه د تجارت او سياست جلا کولو غوښتنې کوي، خو دغه موضوع لا هم له سیاست سره تړلې پاتې ده.
