پاکستاني چارواکي: سبا د تورخم له لارې د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ بیا پیلېږي

په کویټه کې یوشمېر افغان کډوالو له افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې ویلي، چې د ښار په سړکونو او کوڅو کې د پولیسو د پرله‌پسې ځورونې څخه ستړي شوي. افغان کډوال محمد اشرف وايي: «موږ سره ډېر ناوړه چلند کېږي. موږ نه‌شو کولی چې کار ته ولاړ شو، د ښار په هره کوڅه کې راته پولیس ولاړ وي او ان ماشومان هم نیسي او بیا یې په پیسو خوشې کوي».

د اشرف په خبره؛ د دغه ستونزو له کبله افغانستان ته د تګ لپاره چمتو دی. هغه زیاته کړه: «اوس دلته ژوند ډېر تریخ دی نور نه غواړو، چې دلته ژوند وکړو. اوس یوازې دې ته په تمه یو، چې د ګاډي کرایه وموندو؛ ځکه د ګاډو کرایې هم ډېرې لوړې دي او وس یې نه‌لرو».

د پښتونخوا نېشنل عوامي ګوند د بلوچستان ایالتي مشر نصرالله خان زیري بیا په دې اړه افغانستان انټرنشنل - پښتو ویلي، چې «له افغان کډوالو سره ناوړه چلند او ظلم د پښتنو پر وړاندې د پاکستان ریاست پرېکړه او د افغان سره دوښمني ده».

هغه زیاته کړه: «۴۷ کاله پخوا ریاست دغه کډوال راوستل او دوی ته یې د مجاهد نوم ورکړ او افغانستان يې پرې ویجاړ کړ؛ خو اوس هغه نسل مړ دی دلته چې کوم افغان کډوال استوګن دي هغه دلته زېږېدلي. د پاکستان د ۱۹۵۱ قانون یوه ماده د پاکستان د تابعیت په اړه روښانه دا وايي، کوم ماشوم چې په پاکستان کې زېږېدلی وي؛ هغه د پاکستان اوسېدونکی ګڼل کېږي».

د نوموړي په خبره؛ ریاست له خپل قانونه سرغړونه کوي. نوموړي زیاته کړې، پاکستان له نړۍ نه د افغان کډوالو په نوم پيسې واخيستې او خپله دفاع يې پرې پیاوړې کړه.

بل خوا بیا د بلوچستان سر وزیر سرفراز بګټي د روانې میاشتې په ۱۸مه نېټه یوې خبري ناستې ته د وینا پرمهال ویلي و: «د افغان کډوالو بېرته ستنېدل د ریاست پرېکړه ده او کډوال به په عزت سره بېرته خپل هېواد ته ولېږدول شي».

د طالبانو او پاکستان ترمنځ د روانې شخړې له پیل سره سم د بلوچستان په ګډون د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د افغان کډوالو د نیولو لړۍ په دوامداره توګه پیل شوې.

ملګرو ملتونو ویلي، دایمي اوربند به نه یوازې د ملکي خلکو ژوند خوندي کړي؛ بلکې د سیمې ټیکاو ته به هم وده ورکړي.

د ملګرو ملتونو دفتر د خپلو څېړونکو په ګډون د افغانستان لپاره د یاد سازمان له ځانګړي راپور ورکوونکي رېچارډ بېنېټ، پروفیسور بن ساول، جې. کاټر، پاولا ګاویریا او موریس ټېډبال بېنز سره په ګډه په یوه خبرپاڼه کې ټینګار کړی، چې روانه شخړه یوازې د اوربند او د شخړو د اصلي ریښو په حل کولو سره کنټرول کېدای شي.

تر دې وړاندې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ له طالبانو او پاکستان نه د دایمي اوربند غوښتنه کړې وه او ټینګار یې کړی و، چې په کابل کې «د روږدو کسانو د درملنې پر مرکز» برید په اړه دې بېړنۍ او خپلواکې څېړنې وشي.

اڅکزي پرون د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشرۍ په چوکاټ کې د بلوچستان په پښین ښار کې په یوې غونډه کې د وینا پرمهال وویل، چې پاکستان له یوه کړکېچن حالت سره مخ دی او دغه وضعیت د سیمه‌ییزو شخړو له امله ورځ تر بلې خرابېږي.

هغه دارنګه وویل، امریکا او اسراییل بې‌ځایه په ایران برید کړی او د اسلامي هېوادونو له ډلې څخه یوازې افغانستان د ایران ملاتړ کړی دی. نوموړي د ملګرو ملتونو له عمومي منشي وغوښتل، چې د پاکستان، افغانستان او ګاونډیو هېوادونو غونډه راوبولي؛ څو د یو بل په چارو کې د لاس‌وهنې مخنیوی تضمین شي.

اڅکزي وړاندیز وکړ، چې د ملي حکومت له جوړېدو وروسته باید یو خپلواک او حاکم ټاکنیز کمېسیون هم رامنځته شي؛ ترڅو د نړۍوالو اصولو له مخې ازاده او عادلانه ټاکنې ترسره شي. هغه ټینګار وکړ، چې ریښتینې ډیموکراسي، د اساسي قانون برلاسي او د پارلمان حاکمیت د هېواد د ستونزو د حل لپاره اړین دي.

هغه د پاکستان پر حکومت هم نیوکه وکړه او ویې ویل، چې د ۲۰۲۴کال د فبرورۍ ۸مې ټاکنې ناقصې وې او موخه یې د عمران خان له واک څخه لرې کول وو. اڅکزی چې د پښتونخوا ملي عوامي ګوند او د تحریک تحفظ ایین پاکستان مشر هم دی، یو وار بیا د عمران خان پر ملاتړ ټینګار وکړ او د هغه د خوشې کېدو غوښتنه یې وکړه.

هغه وویل، د ګوند مشران له هغه او د هغه له کورنۍ سره ولاړ دي. اڅکزي وویل، چې دوی د پوځ یا استخباراتي ادارو ضد نه‌دي؛ خو ټولې ادارې باید د خپلو بنسټیزو حدودو دننه عمل وکړي. هغه له سیاسي او مذهبي ګوندونو هم غوښتنه وکړه، چې سره یو شي.

همداراز ویل شوي، چې یاد ګوند له ټولو خواوو غواړي، څو د کړکېچ د هواري لپاره د زور پر ځای پر ډیپلوماتیکو لارو چارو تمرکز وکړي. په راپور کې زیاته شوې، چې حزب اسلامي پر بین‌الافغاني خبرو اترو باور لري او د هغو مذاکراتو ملاتړ کوي، چې د افغانانو رښتیني استازي په‌کې ګډون ولري.

د حزب اسلامي له قوله دا څرګندونې داسې مهال کېږي، چې د دغه ګوند مشر ګلبدین حکمتیار له څه مودې راهیسې په عام محضر کې نه دی لیدل شوی او په وروستیو کې یې د درملنې لپاره مالیزیا ته هم سفر کړی و.

نوموړي ټینګار وکړ، چې دواړه لوري باید دغه اوربند وغځوي او د سولې پر یو دايمي تړون دې یې بدل کړي. مشتاق احمد خان دا پوښتنه هم راپورته کړې: «که د اختر په ورځو کې یو بریالی اوربند شونی وي، نو ولې یو تلپاتې سوله‌ییز میکانیزم نه‌شي رامنځته کېدای»؟

هغه د دواړو هېوادونو له چارواکو وغوښتل، چې په دې برخه کې عملي ګامونه واخلي.

دغه سیاستوال د پاکستان له حکومته وغوښتل، چې د تلپاتې سولې د ترلاسه کولو لپاره لا جدي هڅې وکړي. هغه همدارنګه پر کابل واکمنو طالبانو باندې غږ کړی، چې په نېک نیت سره د سولې په بهیر کې د پرمختګ لپاره خپل چمتووالی وښيي.

نوموړي څرګنده کړه، چې سوله د دواړو هېوادونو ګډه اړتیا ده او د پاکستان او افغانستان امنیت په مستقیم ډول له یو بل سره تړلی دی. د هغه په وینا، د پولې دواړو غاړو ته ناامني کولی شي پراخ او هر اړخیز ویجاړۍ ته لاره هواره کړي.

مشـتاق احمد خان همدارنګه ټینګار وکړ، چې دواړه هېوادونه باید خپلې اندېښنې او اختلافونه د خبرو اترو او مذاکراتو له لارې حل کړي. هغه په پای کې د دواړو ملتونو ترمنځ د دیني، ژبنیو، کلتوري، تاریخي، جغرافیایي او قومي ګډو ارزښتونو په یادولو سره وپوښتل چې ایا دغه اړیکې د تلپاتې سولې د ټینګښت لپاره کافي بنسټ نه‌شي کېدای که څنګه؟