افتاب احمد خان شیرپاو: چین د پاکستان او طالبانو ترمنځ د خبرو اترو پیلولو هڅې پیل کړې

د طالبانو د پېښو د مدیریت ادارې ویلي، چې په تېرو دوو ورځو کې د هېواد په ۱۳ ولایتونو کې د سېلابونو او نورو موسمي پېښو له امله ۲۸ کسان مړه شوي، ۴۹ تنه ټپیان شوي او ۱۱۳۰ کورونه زیانمن شوي دي.

د راپورونو له مخې، ډېری مرګونه په مرکزي او ختیزو ولایتونو لکه پروان، میدان وردک، دایکندي او لوګر کې ثبت شوي.

دغلته د سختو ورښتونو له امله نیزونه راوتلي او په کلیوالو او غرنیو سیمو کې یې کورونه نړولي دي.

یادې ادارې خبرداری ورکړی چې وضعیت لا هم ښه نه دی او په ځینو سیمو کې د نورو بارانونو او سېلابونو خطر شته.

په ورته وخت کې د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، د خیبر پښتونخوا په بېلابېلو سیمو کې د سختو بارانونو او توپانونو له امله لږ تر لږه ۱۷ کسان مړه او تر ۲۳ ډېر ټپیان شوي دي، چې په مړو شویو کې پنځه ماشومان هم شامل دي.

چارواکي وايي، د کورونو د چتونو پرېوتل د ډېری مرګونو اصلي لامل دی.

په دیر کې د کور د چت د پرېوتو له امله یوه ښځه، مېړه او د هغوی ماشوم مړه شوي دي.

همدارنګه په ملاکنډ کې یوې مور او کوچنۍ لور یې ژوند له لاسه ورکړی او درې نور ماشومان ټپیان شوي دي. په باجوړ کې هم د ورته پېښې له امله درې ماشومان مړه شوي دي او په بایزۍ سیمه کې درې ښځې ټپیانې شوې دي.

بلخوا، په ننګرهار ولایت کې هم د وروستیو ورښتونو او سېلابونو له امله دوه کسان مړه او ۱۲ نور ټپیان شوي دي.

د طالبانو د ولایتي چارواکو په وینا، دا پېښې په اچین، بهسودو، شینوارو، نازیانو، مومندرې، ګوشتې، سپین غر، پچیر اګام او کوټ ولسوالیو کې شوې دي.

د معلوماتو له مخې، په شینوارو ولسوالۍ کې د یوه کور د چت د پرېوتو له امله یوه مېرمن مړه شوې او دوه ماشومان ټپیان شوي او په سپین غر ولسوالۍ کې هم د ورته پېښې له امله یو نارینه خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

دغه راز، سېلابونو خلکو ته درانه مالي زیانونه هم اړولي دي. شاوخوا ۲۷ کورونه په بشپړ ډول ویجاړ شوي او ۲۸ نورو ته زیانونه رسېدلي دي.

افغانستان او د سیمې نورې برخې د اقلیمي بدلون له امله د طبیعي پېښو پر وړاندې ډېرې زیان‌منې بلل کېږي او د وروستیو بارانونو دوام د لا زیاتو زیانونو اندېښنې زیاتې کړې دي.

د طالبانو د پکتیا والي دفتر د دوشنبې په ورځ، د وري پر ۱۰مه وویل، چې والي مهرالله حماد په خپل کاري دفتر کې د ډنډ پټان سرحدي ولسوالۍ له قومي مشرانو سره د پاکستان د وروستیو بریدونو د زیانونو په اړه خبرې کړې دي.

قومي مخورو د پاکستاني پوځ وروستي بريدونه غندلي او ویلي یې دي، چې پاکستان د ټولو نړيوالو اصولو خلاف پر ملکي کورونو او عامه تاسیساتو بریدونه کوي او په دغو بریدونو ګڼ شمېر کورنۍ بې‌ځایه شوې، ښځې، ماشومان او سپین‌ږیري ټپیان او وژل شوي دي.

د طالبانو د پکتیا والي خپلو د اړوندو ادارو مسوولینو ته لارښوونه کړې، چې له بې‌ځایه شويو او زیانمنو کورنیو سره بیړنۍ مرستې وکړي.

د پکتیا د ډنډ پتان ولسوالۍ ځینو قومی مشرانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د پاکستان د بریدونو له پیل راهسې ډیورنډ کرښې ته څېرمه کلي او کورونه خالي شوي دي او خلک خوندي ځایونو ته کډوال شوي دي.

یو قومي مشر وویل:« اوس هم په سیمه کې وېره شته او کورونو کې یوازې یو کس د ساتنې لپاره پاتې دي خو اوس وضعیت نظامي دی.»

قومي مشران نیوکه کوي، چې د پاکستان پوځ د ډیورنډ کرښې ته پر څېرمه ولسوالیو بې توپیره بریدونه کوی، چې زیات شمیر کورنۍ یې کډه کولو ته اړې کړې دي.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ د وروستیو شخړو له امله پر ډیورنډ کرښه د ننګرهار، پکتیا، پکتیکا، خوست، کونړ او نورستان ولایتونو د سرحدي سیمو په لسګونو زره اوسېدونکي له خپلو مېنو بې ځایه شوي او ډېری یې په ښوونځیو، فامونو او ځینې تر شنه اسمان لاندې په خیمو کې ژوند کوي.

یادې ادارې، نن دوشنبه د وري پر ۱۰مه ویلي، چې له دې شمېر څخه یو میلیون او ۵۲۹زره او ۲۴۴پېژندپاڼې نارینه وو ته او ۴۹۸زره او ۸۳۵پېژندپاڼې ښځو ته وېشل شوې دي.

د معلوماتو له مخې، د ۱۴۰۴کال په ترڅ کې تر ټولو ډېرې برېښنايي پېژندپاڼې په کابل ولایت کې وېشل شوې دي.

همداراز په هرات، کندهار، ننګرهار او بلخ ولایتونو کې هم په ترتیب سره د پېژندپاڼو د وېش لوړه کچه ثبت شوې ده.

د طالبانو په وینا، د برېښنايي پېژندپاڼو د وېش د بهیر له پیل راهیسې تر اوسه پورې له ۱۷میلیونو او ۴۸۷زرو څخه ډېرې پېژندپاڼې صادرې شوې دي.

د وزارت له‌خوا خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي چې د بادغیس په مرکز قلعه‌نو ښار کې اووه تنه د وسایطو او د کورونو د غلا په تړاو نیول شوي دي. همدارنګه څلور تنه په پروان کې د مبایلونو د غلا په تړاو، درې تنه په سرپل کې د موټرسایکلونو د غلا او یو تن د څارویو د غلا په تړاو نیول شوی دی. درې نور کسان د هرات په ولایت کې د غلا په تړاو نیول شوي دي.

په خبرپاڼه کې همدا راز راغلي، په لغمان کې امنیتي ځواکونو د علیشنګ ولسوالۍ د کهنه‌پال درې په منجلام او خندلي کلیو کې د دوو قومونو د وسله‌والې نښتې مخه نیولې. له پېښې وروسته امنیتي ځواکونه پر وخت سیمې ته ورسېدل او له دواړو لورو یې لس تنه له ۱۱ میله وسلو سره ونیول.

د وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، د نیول شوو کسانو پر ضد څېړنې روانې دي او زر به له بشپړو اسنادو سره اړوندو عدلي او قضایي ارګانونو ته وسپارل شي.

د لغمان امنیه قومندانۍ د ولسونو څخه غوښتنه کړې چې ټولې شخړې دې د قانون په رڼا کې حل کړي او د خپلسرو کړنو څخه دې ډډه وکړي، ترڅو عامه نظم او امنیت ګډوډ نه شي.

د رویټرز د راپور له مخې؛ پر ډیورنډ کرښه دا نښتې د یکشنبې په ورځ وشوې، چې په همدې ورځ پاکستان د منځني ختيځ په جګړه کې سیمه ییز قدرتونه د تاوتریخوالي کمولو ته را وبلل او اعلان یې وکړ چې اسلام اباد کولی شي په راتلونکو ورځو کې د دغو خبرو کورب توب وکړي.

په راپور کې د دواړو هېوادونو د چارواکو له قوله ویل شوي چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ په وروستۍ نښته کې درنې وسلې کارول شوي، چې یوه لوري ته پر کونړ او بل خواته د باجوړ په سیمو کې بریدونه شوي.

رویټرز د طالبانو د مرستیال ویاند حمدالله فطرت له قوله زیاته کړې چې د پاکستان په وروستي برید کې د ښځو او ماشومانو په ګډون یو کس وژل شوی او ۱۶ نور ټپیان شوي دي.

طالب سرچینو دا هم ویلي چې پاکستان ته یې د برید ځواب ورکړی خو د دوی په خبره ملکي‌ځایونه یې نه دي به نښه کړي. پاکستان پوځ د رویټرر پوښتنې ته ځواب ندی ورکړی.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ په وروستیو کلونو کې تر ټولو سخته جګړه د تېرې میاشتې په پیل کې وشوه چې دواړو خواوو ته یې درانه زیانونه واړول.

کابل ویلي، چې د دې میاشتې په پیل کې د افغانستان پر پلازمېنه د معتادینو د درملنې پر یوه مرکز د پاکستان په یوه هوايي برید کې تر ۴۰۰ ډېر کسان ووژل شوه.

پاکستان د طالبانو دا ادعاوې رد کړې او ویې ویل چې دوی «په دقیق ډول پوځي تاسیسات او د ترهګرو د ملاتړ بنسټونه په نښه کړي دي».

ترکیې، قطر او سعودي عبرستان د کوچني اختر په مناسبت د جګړې درولو غوښتنه وکړه، پاکستان تېره اوونۍ دا اوربند پای ته ورسوه.

کابل لا تر اوسه په رسمي ډول نه دي ویلي، چې ایا د دوی له لوري اوربند لا هم پر ځای دی که نه.

اسلام‌اباد افغان طالبان تورنوي چې وسلوالو ته پناه ورکوي او په پاکستان کې د بریدونو د ترسره کول لپاره یې ملاتړ کوي. کابل دا تورونه ردوي او وایي چې دا ستونزه د پاکستان کورنۍ مسله ده.