د عراق د کورنیو چارو وزارت په یوه خبرپاڼه کې تایید کړې، چې په دغه هېواد کې یوه ښځینه خبریاله تښتول شوې، خو د هغې د هویت په اړه یې نور جزییات نه دي ورکړي. ورته مهال، د عراق دوو امنیتي چارواکو اسوشېټېډ پرېس خبري اژانس ته ویلي، چې تښتول شوې خبریاله د امریکا تابعیت لري.
د دغو سرچينو د راپور لهمخې، په دې تښتونه کې تښتوونکو له دوو موټرو څخه کار اخيستی و. له دغو موټرو څخه يو هغه مهال چپه شو، چې د عراق امنيتي ځواکونو لهخوا د بابل ولايت د الحصوه ښار ته نږدې تر څار لاندې و او امنيتي ځواکونه وتوانېدل چې يو شکمن کس ونيسي. خو تښتول شوې خبرياله دویم موټر ته لېږدول شوې او له سيمې څخه وړل شوې ده.
د المانېټر خبري وېبپاڼې چې تښتول شوې خبريالې ورسره کار کاوه، د هغې هويت شېلي کيټلسن ښودلی او په يوه خبرپاڼه کې يې د دې تښتونې په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.
کيټلسن په منځني ختيځ په ځانګړې توګه په عراق او سوريه کې د خبريالۍ اوږده مخينه لري.
د امریکا د استازو جرګې غړې سیډني کاملاګر ډوو د سېشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې کانګرس د افغان ښځو د حقونو د خوندیتوب په تړاو د بهرنیو اړیکو د کمېټې هغه طرحه تصویب کړه، چې د دواړو ګوندونو ملاتړ ورسره و.
د دغې طرحې لهمخې، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت مکلف دی چې پر افغان ښځو د طالبانو لهخوا د لګول شویو محدودیتونو په اړه د سنا او استازو جرګو ته یو بشپړ او هراړخیز راپور وړاندې کړي.
دغه طرحه د روان کال د فبرورۍ په ۲۵مه نېټه د ډیموکرات ګوند د غړې سیډني کاملاګر ډوو لهخوا وړاندې شوه، چې د جمهوري غوښتونکو او یموکراتانو د یو شمېر نورو غړو لکه رانډي فاین، بېل هویزینګا، اموا رادواګن، ماریا سالازار او برېډ شرمن لهخوا یې هم ملاتړ وشو.
د دې طرحې لهمخې، د امريکا د بهرنيو چارو وزارت ته دنده سپارل شوې چې د طرحې له تصويب وروسته تر ۱۸۰ ورځو پورې يو مفصل راپور چمتو کړي، څو څرګنده شي چې ايا پر افغان ښځو د طالبانو لګول شوي بنديزونه د «بشريت پر ضد جرم» بلل کېدای شي او که نه.
سربېره پر دې، په دې طرحه کې دا هم شامل دي چې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال شکنجه، د بشري حقونو ښکاره سرغړونې او نور غېرانساني کړنې او سزاوې د نړۍوالو کنوانسيونونو لهمخې وڅېړل شي.
د دې طرحې اساسي موخه دا ده، چې د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې ورځ تر بلې زياتېدونکي محدوديتونه روښانه او په رسمي توګه وپېژندل شي، څو ډاډ ترلاسه شي چې دا ډول جنسيت پر بنسټ بنديزونه د بهرنۍ تګلارې او بشري حقونو په بحثونو کې له پامه ونه غورځول شي.
مېرمن کاملاګر د دې طرحې د تصويب د تاييد ترڅنګ، په خپله اېکسپاڼه کې له يو شمېر افغان نجونو سره خپل انځورونه خپاره کړي او ويلي يې دي: «وياړم چې دا شېبه له هغو افغان نجونو سره شريکه کړم چې په متحده ايالاتو کې د زدهکړو په لټه کې دي، هغه زدهکړې چې طالبانو ترې منع کړې دي».
یو شمېر افغان فعالانو د یوه نوي کمپاین په پیلولو سره له اروپایي ټولنې غوښتي، چې طالبان د یوه ترهګر سازمان په توګه وپېژني. د دغه کمپاین تنظیموونکي وایي، چې تر دې دمه لسګونه لاسلیکونه راټول شوي او دوی پلان لري چې د اروپایي پارلمان مخې ته پرلت ووهي.
د مخکېني جمهوري نظام د ولسي جرګې پخواني استازي بکتاش سیاووش په یوه اعلامیه کې ویلي، چې اروپایي ټولنه باید د بشري حقونو په دفاع کې «دوه ګوني معیارونه» پای ته ورسوي.
هغه ټینګار کړی: «داسې نهشي کېدای چې په خبرو کې د ښځو له حقونو دفاع وشي او په عمل کې له ترهګرو سره ډیپلوماتیکې اړیکې ټینګې شي. هغه نظام چې د ځپنې او د بشري حقونو سرغړونو ته مشروعیت ورکوي، عادي کېدای نهشي».
هغه زیاته کړې ده: «له هغو کسانو سره چې ښځې خاموشه کوي، لاس ورکول پکار نهدي او هغو ته چې زدهکړه جرم بولي، باید هېڅ ډول جایزه ورنهکړل شي». سیاووش له اروپایي ټولنې غوښتي، هغه څه ته چې دی یې «د وېرې پر بنسټ واکمني» بولي، ډیپلوماتیک مشروعیت ورنهکړي.
دغه پخواني استازي همداراز ټینګار وکړ، که اروپایي ټولنه د بشري حقونو اصولو ته ژمنه وي، نو باید په افغانستان کې "جنسیتي اپارټاید" په رسمیت وپېژني، له طالبانو سره د اړیکو له عادي کولو ډډه وکړي او دغه ډله په رسمي ډول د ترهګرو سازمانونو په نوملړ کې شامله کړي.
په ولسي جرګه کې د هرات پخوانۍ استازې ناهید فرید د دغه کمپاین هرکلی کړی او ویلي یې دي: «دا د هغه اغېز پیاوړې بېلګه ده چې نارینه یې د افغانستان د ښځو د حقونو په غورځنګ کې درلودلی شي». هغې هیله څرګنده کړه، چې دا ډول خوځښتونه به په افغانستان کې د مثبتو بدلونونو لامل شي.
یاده دې وي، چې اروپایي ټولنې تر اوسه د طالبانو اداره په رسمیت نه ده پېژندلې. خو بیا هم د دې ټولنې ځینو هېوادونو لکه جرمني او ناروې د افغانستان په سفارتونو او قونسلګریو کې د طالبانو استازي منلي دي.
داسې ښکاري، چې دغه هېوادونه له طالبانو سره په ځینو برخو کې د همکارۍ په لټه کې دي لکه د کډوالو اېستل او د هغوی د هویت تثبیت. جرمني په رسمي ډول په برلین کې د افغانستان سفارت او په بن کې د هېواد جنرال قونسلګري طالبانو ته سپارلي دي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د سې شنبې په ورځ په خپلو تازه څرګندونو کې هغو هېوادونو ته سخت خبرداری ورکړ چې د ایران پر وړاندې له امریکا سره ولاړ نه دي او اوس د تېلو له کمي سره مخ دي.
ټرمپ ویلي، هغه هېوادونه چې د هرمز تنګي د کړکېچ له امله د الوتکو تېلو ته لاسرسی نه لري، کولای شي له امریکا څخه تېل واخلي، ځکه د ده په وینا، امریکا کافي زېرمې لري.
ټرمپ پر خپلې ټولنیزې رسنۍ په توندو خبرو کې ویلي چې دغه هېوادونه باید خپله جرئت پیدا کړي، هرمز تنګي ته ولاړ شي او خپله اړتیا پخپله ترلاسه کړي. د هغه په خبره، امریکا به نور د دوی د مرستې لپاره نه وي، ځکه هغوی هم د امریکا ملاتړ نه و کړی.
ټرمپ په ځانګړې توګه بریتانیا یاده کړې او ویلي یې دي: «ټول هغه هېوادونه چې د هرمز تنګي له امله د الوتکو تېلو ته لاسرسی نه لري، لکه بریتانیا چې د ایران د نسکورولو په بهیر کې یې له ګډون څخه ډډه وکړه، زه تاسې ته وړاندیز لرم، لومړی له امریکا تېل واخلئ، موږ یې ډېر لرو، دویم دا چي لږ جرئت وکړئ تنګي ته ولاړ شئ او خپله یې واخلئ».
ټرمپ ادعا کړې چې ایران په عملي ډول سخت کمزوری شوی او سخته مرحله پای ته رسېدلې ده، نو نور هېوادونه باید خپله د تېلو د ترلاسه کولو لپاره اقدام وکړي.
هغه زیاته کړه: «تاسو به اړ شئ چې زده کړئ څنګه د ځان لپاره وجنګېږئ؛ امریکا به نور ستاسو د مرستې لپاره هلته نه وي، لکه څنګه چې تاسې زموږ لپاره نه وئ.سخته برخه ترسره شوې ده. لاړ شئ او خپل تېل خپله ترلاسه کړئ».
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د هرمز تنګي کړکېچ د نړۍ د انرژۍ بازارونه اغېزمن کړي او د تېلو بیې لوړې شوې دي، ځکه دا سمندري لار د نړۍ د تېلو د لېږد له مهمو لارو څخه شمېرل کېږي.
جرمني، فرانسه، ایټالیا او انګلستان د اسراییل پارلمان د اعدام د قانون د پلي کېدو په اړه ژوره اندیښنه څرګنده کړې او په ګډه یې خبرداری ورکړی چې دا قانون به د انساني حقونو او د اسراییل د جمهوري اصولو لپاره جدي خطرونه رامنځته کړي.
د یادو اروپايي هېوادونو بهرنیو چارو وزیرانو په دې اړه یوه ګډه اعلامیه خپره کړې چې په کې ویل شوي، که د اعدام قانون راتلونکې اونۍ د رسمي قانون بڼه خپله کړي، نو د اسراییل د جمهوري اصولو او نړیوالو بشري معیارونو سره به په ښکاره ډول ټکر وکړي.
په اعلامیه کې د اعدام سزا د غیرانساني او سپکوونکې عمل په توګه یاده شوې، چې د جرمونو د مخنیوي لپاره هېڅ اغېز نه لري. اروپايي هېوادونه په ټینګه ټینګار کړی چې په هر ډول د اعدام سزا پلي کول به د بنسټیزو بشري ارزښتونو خلاف وي.
یادو هېوادونو د اسراییل د حکومت او پارلمان له پریکړه کوونکو غوښتنه کړې چې د اعدام د قانون د پلي کولو له طرحې لاس واخلي او د انساني حقونو او د جمهوري اصولو ساتنې ته لومړیتوب ورکړي.
د اسوشیټډ پرېس د راپور له مخې، د امریکا، اسراییل او عرب هېوادونو چارواکو ویلي د خلیج فارس د عربو هېوادونو په ځانګړې توګه سعودي عربستان او امارات پر ډونالډ ټرمپ فشار راوړی چې «تر هغه وخته جګړه جاري وساتي څو تهران بشپړ کمزوری شي.» قطر او عمان بیا د ډیپلوماټیک حل ملاتړ کوي.
دغه رسنۍ په خپل راپور کې چې د سې شنبې په سهار ( د وري ۱۱مه) خپور شو لیکلي چې د خلیج عربي هیوادونو په پیل کې شکایت وکړ چې دوی د جګړې دمخه د امریکا او اسراییل د برید په اړه کافي معلومات نه دي ترلاسه کړي او همدارنګه امریکا د ټولې سیمې لپاره د جګړې د ویجاړونکو پایلو په اړه د دوی خبرداری له پامه غورځولی دی.
خو اوس دوی سپینې ماڼۍ ته ویلي چې دا جګړه یوه تاریخي موقع ده چې د ایران په روحاني واکمنۍ باندې دایمي او بشپړ اغېزه وکړي.
د اسوشیټډ پرېس د راپور له مخې: «د سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، کویټ او بحرین ځینې چارواکو په خصوصي خبرو کې ویلي چې دوی نه غواړي نظامي عملیات پای ته ورسیږي تر څو چې د ایران په مشرتابه کې د پام وړ بدلون یا د ایران په چلند کې لوی بدلون رامنځته نشي.»
د خلیج فارس هېوادونو یو ډیپلوماټ له دې رسنۍ سره خبرو کې ویلي چې ځینې اختلافات شته، چې سعودي عربستان او امارات د تهران پر وړاندې د نظامي فشار د زیاتولو په غوښتنو کې په لومړي کرښه کې دي.
اسوشیټډ پرېس د یوې باخبره سرچینې له قوله هم راپور ورکړ چې د سعودي عربستان ولیعهد محمد بن سلمان د سپینې ماڼۍ چارواکو ته ویلي چې د ایران د مذهبي مشرتابه او نظامي ځواک لا نور کمزوري کول د خلیج فارس سیمې اوږدمهاله ګټو او د سیمې لپاره مهم دي.
سعودي عربستان او امارات د بریدونو د دوام پلویان، عمان او قطر د ډیپلوماټیک حل ملاتړي
د ډیپلومات په وینا، متحده عربي امارات شاید په دې مسله کې ترټولو سخت دریځه خلیجي هیواد وي او په کلکه په ټرمپ فشار راوړي چې د ځمکني برید امر وکړي. کویټ او بحرین هم د دې اختیار ملاتړ کوي.
په تیره میاشت کې د ایران د پوځي کمپاین ترټولو سخته برخه په متحده عربي اماراتو باندې د امریکا او اسراییلو د بریدونو په ځواب کې وه.
د اماراتو د رسمي چارواکو په وینا په لومړیو څلورو اونیو کې دغه هېواد د تهران له خوا له ۲۳۰۰ څخه زیات توغندي او بېپیلوټه الوتکو بریدونو سره مخ شوی دی.
برعکس عمان او قطر چې په دودیزه توګه د غربي هېوادونو او ایران ترمنځ د خبرو په منځګړتوب کې ښکاري د ډیپلوماټیک حل ملاتړ کړی دی.
دغه ډیپلوماټ همدارنګه وویل چې سعودي عربستان امریکا سره استدلال کړی چې په اوسني وخت کې د جګړې پای ته رسول به داسې «ښه توافق» رامنځته نه کړي چې د ایران ګاونډیو عربي هېوادونو امنیت تضمین کړي.
سعودي عربستان داسې یو تړون غواړي چې د ایران د اټومي پروګرام خنثی کړي، د بالسټیک توغندیو وړتیاوې یې له منځه یوسي، د تهران له خوا د نیابتي ډلو ملاتړ پای ته ورسوي او ډاډ ترلاسه کړي چې تهران په راتلونکي کې د هرمز تنګی په موثره توګه بند نه کړي.