حسیب شینواری: افغانان پردۍ جګړې ته جذبه لري خو د خپلو نجونو د ښوونځیو په اړه بې تفاوته دي

د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت نن سې شنبه، د وري پر ۱۱مه ویلي، چې په دې ناسته کې د بشري مرستو د همغږۍ په برخه کې د یوناما له مرستیال اندریکا راتویته سره په افغانستان کې د یونېسف تاج الدین ایوال، د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ رییس عرفات جمال او د افغانستان لپاره د کډوالو نړۍوال سازمان مشره میهیونګ هم ګډون در لود.

د طالبانو په خبرپاڼه کې راغلي، چې د بشري مرستو د همغږۍ په برخه کې د یوناما مرستیال اندریکا راتویته ویلي، چې د پاکستاني په بریدونو کې د کډوالو نړیوال سازمان تاسیسات هم زیانمن شوې او له پولې سره نږدې د کډوالو په پنډغالو کې ناچاودي توکي بېرته پاکولو ته اړتیا لري.

د طالبانو د خبرپاڼې له مخې، راتویته په خپلو خبرو کې ویلي، چې د پاکستان د بریدونو له امله د ولسي خلکو مرګ ژوبله او د ولسونو بېځایه کېدل د اندېښې وړ او زړه بوږنوونکې مسله ده.

نوموړي زیاته کړې، چې په نړۍ کې پرناورینونو سربـــېره یوناما توانېدلې، چې افغانستان ته د بشري مرستو لپاره د پام وړ بودجه راجلب کړي او په دې برخه کې به هڅې لادوام ولري.

په دې ناسته کې د طالبانو د کډوالو وزیر عبدالکبیر ویلي، چې د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت په شپږو سرحدي ولایتونو کې د پاکستان د بمباریو له امله بېځایه شویو ته مرستې وېشلې دي.

د یادونې وړ ده، چې د پاکستان په بریدونو کې پر ډیورنډ کرښه پرتو ولسوالیو څخه ولسي خلک بېځایه شوي دي او خوندي ځایونو ته تللي دي.

د یاد وزارت د معلوماتو له مخې، له دې جملې څخه ۴ میلیونه ډالر صادرات او ۵۳۴ میلیونه ډالر واردات شوي، چې دا د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ په توازن کې د وارداتو لوړوالی ښيي.

طالب چارواکي زیاتوي، افغانستان روسیې ته بېلابېل خوراکي او غیرخوراکي توکي صادر کړي دي، خو په بدل کې یې له روسیې څخه تر ډېره خوراکي مواد او سون‌توکي، په ځانګړي ډول تېل او ګاز وارد کړي دي.

په وروستیو کلونو کې د طالبانو او روسیې ترمنځ سوداګریزې اړیکې ښې شوې دي.

له ۲۰۲۱ وروسته، چې طالبان پر افغانستان واکمن شول، مسکو له طالب چارواکو سره د اړیکو پراخولو لپاره یو نسبتا عملي او اقتصادي چلند غوره کړ او وروسته یې ددې ډلې اداره په رسمیت وپېژندله.

د دواړو خواوو ترمنځ د سوداګرۍ کچه په ځانګړي ډول د انرژۍ او اساسي توکو په وارداتو ولاړه ده، ځکه افغانستان د تېلو، ګاز او غلو په برخه کې له روسیې پر وارداتو ډېره تکیه لري.

تورخم دروازه نن یو ځل بیا د کډوالو د ستنېدو لپاره خلاصه شوې، پاکستاني چارواکو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي چې په لنډي کوتل کې ۱۵۷ افغان زندانیان به له قانوني پروسې وروسته طالبانو ته وسپارل شي.

پاکستان د مارچ میاشتي په ۲۶مه هم د تورخم لار د کډوالو پر مخ خلاصه کړې وه، خو پر ډیورنډ کرښه د دواړو هېوادونو ترمنځ د جګړې د بیا پيلېدو وروسته دغه لار بنده شوه.

تورخم لار لا هم د عامو خلکو او سوداګرۍ پر مخ تړلې ده. د لارې خلاصېدو لپاره دواړه خواوي یو بل ته شرطونه لري.

د دغه وزارت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، دغه قضیې د خلکو له راپورونو، د ټولو اړخونو څېړنو او د دیني عالمانو او قومي مشرانو په نږدې همکارۍ ارزول شوي، چې په پایله کې یادې ښځې له تاوتریخوالي څخه خوندي شوي او د شریعت له مخې یې حقوق تضمین شول.

په دغه خبرپاڼه کې د امر بالمعروف وزارت ټینګار کړی چې د ښځو د شرعي حقوقو تامین او د کورنیو د هر ډول ظلم او تاوتریخوالي مخنیوی د وزارت اساسي لومړیتوب دی.

وزارت ویلي، «هیڅ فرد یا ډله اجازه نه لري چې د شریعت خلاف په ښځو ظلم وکړي، او د سرغړونې په صورت کې به د متخلفینو پر وړاندې د شریعت له مخې جدي اقدامات وشي.»

یاده دې وي چې د طالبانو دغه وزارت د ښځو پر ژوند او فعالیتونو سخت محدودیتونه وضعه کړي دي. د دې محدودیتونو له مخې، ښځې له تعلیم، دولتي او سیاسي مشارکت، او د عامه ځایونو لکه پارکونو او بازارونو څخه منع شوې دي او په زیاترو مواردو کې یوازې د کور دننه فعالیت پورې محدودې دي. دغه محدودیتونو د ښځو اقتصادي، ټولنیز او کلتوري ژوند اغېزمن کړي.

په داسې حال کې، وزارت د خپلو چارواکو په خبره هڅه کوي چې په محدودو قضیو کې د ښځو شرعي حقوق تأمین کړي او د کورنیو تاوتریخوالي مخنیوی وکړي، خو د عمومي محدودیتونو له امله د ښځو د ازادۍ ساحه ډیره محدوده پاتې ده.

د وزارت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، د لغمان امنیې قومندانۍ د نشه‌یي توکو سره د مبارزې پولیسو د تېرې یوې اونۍ په جریان کې په مرکز او ولسوالیو کې لس کسان د نشه‌یي توکو د قاچاق او پلور په تړاو نیولي دي.

سربېره پر دې، د نشه‌یي توکو پر ضد نورو جلا جلا عملیاتو کې یو کس په بلخ ولایت کې له ۸۴۰ټابلیټونو سره نیول شوی، څلور کسان په پکتیکا ولایت کې د نشه‌یي توکو د پلور په تړاو او یو کس په بغلان ولایت کې د ورته جرم په تور نیول شوی دی.

د طالبانو کورنیو چارو وزارت ویلي چې دغه اقدامات د نشه‌یي توکو د وارداتو، قاچاق او غیر قانوني پلور مخنیوي لپاره ترسره شوي او نیول شوي کسان به د قانون په چوکاټ کې عدليې اورګانونو ته وسپارل شي.