چارواکي: له پاکستان نن بیا د بې اسناده افغانانو د جبري ستنېدو لړۍ پیلېږي

د کورنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي چې د پنځمې حوزې امنیتي ځواکونو د خلکو د شکایتونو او څارنې په پایله کې د غلو د بانډ پر ضد موثر عملیات ترسره کړي. د وزارت د خبرپاڼې له مخې دغه کسانو په موټرو کې له خلکو پیسې او نور قیمتي توکي غلا کول.

وزارت وایي هم مهاله یو مسلح غل هم نیول شوی چې د بانډ د فعالیتونو له لارې یې د خلکو مالونه غلا کړي وو.

خبرپاڼه زیاتوي چې د پولیسو لخوا له نیول شوو کسانو یو عراده موټر هم تر لاسه شوی، کوم چې د غلاوو په ترسره کولو کې کارول کېده.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو دفتر د نوي راپور له مخې، چې ښځې او نجونې د طالبانونو د فرمانونو له لارې لا هم د عامه ژوند څخه لرې کیږي. نجونې ښوونځيو ته نه پرېښودل کیږي او د طب پوهنځيو لپاره له ښځو پرته ازموینې اخیستل کیږي.

په راپور کې راغلي چې له «حجاب پرته» ښځې له عامه ټرانسپورټه منع شوي او بازارونو او خدماتو ته د ښځو لاسرسی ستونزمن شوی دی.

د ملګرو ملتونو په راپور کې راغلي چې په ټول افغانستان کې د دوی دفترونو ته د ښځينه کارکوونکو، قراردادیانو او مېلمنو ورتګ منع شوی.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو مشر ولکر تورک د راپور د وړاندې کولو پر مهال وویل: «په عملي توګه حاکمو چارواکو د ښځو او نجونو حضور په عامه ژوند کې جرم ګرځولی دی. ښځې او نجونې اوسنی او راتلونکی دي او هېواد له هغوی پرته وده نه شي کولی».

په راپور کې په عام محضر کې د خلکو وهلو، پر رسنیو بندیزونو او د خبریالانو نیونو او بندي کولو ته هم اشارې شوي.

رویټرز په یوه راپور کې زیاته کړې چې د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې ویاند وویل: «دغه ادارې د هغو پناه غوښتونکو لپاره چې په بشپړه توګه ارزول شوي او د لوړ خطر لرونکو هېوادونو څخه نه دي، د دوسیو د ارزونې ځنډ ختم کړی دی» هغه زیاته کړه چې د کډوالو لپاره به سختې امنیتي پلټنې او ارزونې دوام ولري.

یادې ادارې دا نه دي‌ ویلي چې کوم هېوادونه «د لوړ خطر نه» بلل کیږي.

واشنګټن په نومبر میاشت کې د پناه غوښتنې پروسه ځکه بنده کړه چې ټرمپ ادارې د بایډن د دورې ارزونې ناکامه وګڼلې چې له کبله یې یو افغان کډوال امریکا ته داخل شوی او د ملي ګارډ پر غړو یې برید کړی.

د دې پېښې نه مخکې هم د ټرمپ اداره د کډوالۍ پر ضد سخت کمپاین روان کړی و. د جولای په میاشت کې امریکا د ۱۲ هېوادونو پر وګړو د سفر بندیز ولګول او د ملي ګارډ پر غړو د برید وروسته دا بندیز نور هم پراخ شو او اووه نور هېوادونه هم پکې شامل شول.

ځایي سرچینې وایي، د مستونګ ولسوالۍ د لکپاس په سیمه کې ناڅرګندو وسلوالو د امنیتي ځواکونو پر یوې پوستې برید کړی دی. د معلوماتو له مخې، برید کوونکو د زاړه لکپاس پر سړک پر امنیتي پوستې ډزې کړي چې له امله یې څلور امنیتي سرتېري ټپیان شوي دي.

بل‌خوا، د جهل مګسي ولسوالۍ د نوراني پر سړک هم وسله‌والو برید کړی، چې په پایله کې یې یو امنیتي سرتېری وژل شوی او درې نور ټپیان دي.

ورته مهال، تېره شپه د کوټه ښار د خلجي کالونۍ ته څېرمه سیمه کې هم پر پولیسو برید شوی دی. سرچینې وایي، برید هغه وخت وشو چې پولیس پر ورځنۍ ګزمې بوخت وو، او د ډزو له امله دوه پولیس سرتېري ووژل شول.

د دغو بریدونو له امله د کوټې نه تر کراچۍ او کوټې نه تر تفتان لویې لارې د لنډ وخت لپاره د تګ راتګ پر مخ تړل شوې وې.

تر اوسه کومې ډلې د دغو بریدونو مسوولیت نه دی منلی.

افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي اسناد ښيي، چې د طالبانو چارواکو له محصلانو غوښتي څو دغه ژمن‌پاڼې لاسليک کړي.
د دې ژمن‌پاڼې په بېلابېلو برخو کې راغلي، چې محصلان مکلف دي څو لمونځ په جماعت ادا کړي، خپلې ږېرې اوږدې وساتي او د سر وېښتان دې په داسې بڼه نه سموي چې د طالبانو له نظر سره مخالفه وي. همدارنګه، محصلان نه‌شي کولی له خولۍ پرته پوهنتون ته داخل شي او اړ دي چې جامې واغوندي.

دغه نوی امر يوازې د کابل دولتي پوهنتون پورې محدود نه دی. په کابل کې د يو خصوصي پوهنتون يوه زده‌کړیال افغانستان انټرنشنل ته يو مکتوب لېږلی، چې په‌کې ښکاري له هغوی څخه هم غوښتل شوي چې ږیره پرېږدي او جامې واغوندي.

هغه ويلي، چې د طالبانو لارښوونې او خبرداري محصلان ناهيلې کوي.

د زده‌کړیالانو پر سني‌توب ټينګار
هغه محصلان چې د کابل پوهنتون ژمن‌لیک لاسليکوي، بايد ژمنه وکړي چې د «اسلامي امارت نظام» شرعي ګڼي او اطاعت ترې اړين بولي.

د دې ژمن‌لیک په يوه ماده کې راغلي، چې د افغانستان خلک د «اهل سنت او جماعت» پيروان دي. له همدې امله له محصلانو غوښتل شوي، چې ژمنه وکړي څو د همدې مذهب پيروي کوي او اطاعت ترې کوي. همدارنګه طالبانو له زده‌کړیالانوغوښتي، چې د امر بالمعروف قانون ته ځانونه ژمن وبولي.

په افغانستان کې د اهل سنت تر څنګ د جعفري او اسماعيلي شيعه‌ګانو لويه ټولنه هم ژوند کوي. خو طالبان تل د اهل سنتو پر بنسټ د قوانينو پر حاکميت ټينګار کوي او پر شيعه‌ګانو محدوديتونه لګوي.

د تېر کال د مرغومې په ۱۵مه د طالبانو مشر هبت‌الله اخوندزاده د «محاکمو جزايي اصول‌نامه» توشيح کړه. د دې اصول‌نامې په اتمه ماده کې راغلي، هر څوک چې د «اهل سنت او جماعت» خلاف عقيده ولري، «مبتدع» بلل کېږي.

همدارنګه په ۲۶مه ماده کې ويل شوي، چې که څوک له حنفي مذهب څخه ووځي، تر دوو کلونو پورې د بند سزا به ورکول کېږي. دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان د ۱۳۸۲ کال اساسي قانون محکمو ته اجازه ورکوله، چې د شيعه وګړو په شخصي چارو کې د شيعه فقه تطبيق کړي.

له سياسي ډلو سره د اړيکو بنديز
په دې ژمن‌لیک کې طالبانو زده‌کړیالان اړ کړي، چې سياسي فعاليت ونه‌کړي او له «سياسي ډلو» سره اړيکې ونه‌نيسي.

د طالبانو تر واکمنۍ لاندې په افغانستان کې ګوندونو ته د رسمي فعاليت اجازه نشته. طالبانو د ۱۴۰۲ کال د زمري په ۲۵مه په ښکاره اعلان وکړ، چې د ټولو سياسي ګوندونو فعاليت منع دی. د طالبانو د عدليې وزير عبدالحکيم شرعي ويلي، چې ګوندي فعاليت «شرعي بنسټ» نه‌لري او «د ملي ګټو پر ضد» دی، له همدې امله هېڅ سياسي ګوند ته په هېواد کې د فعاليت اجازه نه ورکول کېږي.