بیجنګ: چين په فعاله توګه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د منځګړيتوب هڅې کوي

د طالبانو د اقتصاد وزیر دین محمد حنیف د پاکستان د وروستیو بمباریو له امله د بې‌ځایه شویو کورنیو لپاره د بېړنیو مرستو د جلب او همغږۍ په غونډه کې ویلي، چې په نورستان، کونړ، ننګرهار، لغمان، پکتیا، خوست، پکتیکا، زابل او کندهار ولایتونو کې ۲۷۳۴۴ کورنۍ بې‌ځایه شوې دي.

نوموړي ویلي، چې یادې بې‌ځایه شوې کورنۍ دمګړۍ بېړنیو بشري مرستو ته اړتیا لري.

یاد طالب وزیر په افغانستان کې د ملګرو ملتونو پر سازمان، کورنیو او بهرنیو موسسو غږ کړی چې د پاکستان د بریدونو له امله له بې‌ځایه شویو کورنیو سره بېړنۍ مرستې وکړي.

نوموړي دا څرګندونې پر داسې مهال کړې، چې په وروستیو دوو میاشتو کې پاکستاني ځواکونو د افغانستان پر یو شمېر ولایتونو هوايي بریدونه وکړل او لاهم د کونړ، نورستان او پکتیکا پر ځینو سیمو د پاکستاني ځواکونو له‌خوا په وقفه يي ډول د هاوان بریدونه کېږي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي د پنجشنبې په ورځ (د وري ۱۳مه) په اونیزې خبري ناسته کې ومنله، چې د چین ارومچي ښار ته یې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو لپاره پلاوی لېږلی.

نوموړي زیاته کړې: «اوس افغانستان مسوول دی، چې زموږ د اندېښنو ځواب ووايي او د وسله‌والو ډلو پر وړاندې ګامونه واخلي». پاکستاني سرچینو دا هم ویلي، چې له افغان طالبانو څخه د اسلام‌اباد مهمې غوښتنې له افغان خاورې د پاکستاني طالبانو تحریک د فعالیتونو پای ته رسولو او د هند د ملاتړو وسله‌والو ډلو مخنیوی دی. هغه غوښتنې چې طالبان یې هر ځل ردوي او وایي په افغانستان کې وسله‌والې ډلې حضور نه‌لري.

بل خوا بیا طالبانو ته نږدې سرچینې وايي، چې طالبان په دغه ناسته کې له پاکستان نه د سوداګریزو لارو د دایمي پرانیستلو او په پاکستان کې د داعش وسله‌والې ډلې د ګواښونو کنټرول او مخنیوي غوښتنې لري.

طالبانو تر اوسه د یادې ناستې د جزییاتو په اړه له رسنیو سره څه نه‌دي شریک کړي. د طالبانو یو پنځه کسیز منځپوړی پلاوی له پاکستان سره د خبرو په موخه چین ته رسېدلی. په پلاوي کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت استازي محب‌الله وثیق او عبدالحی قانت، د کورنیو چارو وزارت استازی عارف‌الله، د دفاع وزارت استازی روح‌الله عمر او د استخباراتو ریاست استازی یحی تکل شامل دي.

پاکستان بیا د خپل پلاوي په اړه بشپړ جزییات نه‌دي ورکړي. اسلام‌اباد د خپلې جګړې پای ته رسولو لپاره د چین کوربه‌توب ته اړ دی؛ خو بل خوا بیا خپله د ایران او امریکا ترمنځ د جګړې پای ته رسولو کوربه‌توب کوي.

شنونکي دغه جګړه د چین لپاره لوی ستراتیژیک او اقتصادي خطر ګڼي؛ ځکه چین له دواړو هېوادونو سره نږدې اړیکې لري، پاکستان خپل «اوسپنیز ملګری» بولي او په افغانستان کې هم د طالبانو له حکومت سره اقتصادي او ډیپلوماتیکې اړیکې لري.

باورونه دا دي، چې د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ ترینګلتیا د چین-پاکستان اقتصادي لاره او په افغانستان کې د کانونو پروژو په ځانګړې توګه مس عینک لپاره ګواښ بلل کېږي.

د یادې محکمې له‌خوا په لومړۍ خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په نیمروز ولایت کې یې ۱۷ کسانو ته «د خپل پلار د وهلو، نامشروع اړیکو، غلا او لواطت» په تور له پنځو تر اتو میاشتو تنفيذي بند او له ۱۵ تر ۳۹ دُرو سزا ورکړې ده.

د یادې محکمې له‌خوا په دویمې خبرپاڼه کې راغلي، چې په بلخ ولایت کې یې یو کس ته د «لواطت» په تور د دوه کلن تنفيذي بند او ۳۰ دُرو سزا ورکړې ده. د یادې محکمې له‌خوا بیا په درېیمې خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په غور ولایت کې یې یوې مېرمنې ته د «اخلاقي فساد» په تور د ۱۰ دُرو سزا ورکړې ده.

د طالبانو سترې محکمې د خپرو شویو شمېرو له‌مخې؛ دغه ډلې د خپلې واکمنۍ له پیل راهیسې ۱۸۴۸ کسانو ته په عام محضر کې سزاوې ورکړې دي. په دغه کسانو کې ۲۵۰ مېرمنې هم شاملې دي.

یادې ډلې په ۲۰۲۵کال کې بیا لږ تر لږه ۱۰۳۰ کسان د بېلابېلو تورونو په تور په عام محضر کې په دُرو وهلي دي. د افغانستان انټرنشنل - پښتو د څېړنو له‌مخې؛ په ۲۰۲۵کال کې په افغانستان کې بدني سزاوې د تېر کال پرتله دوه برابره زیاتې شوې وې.

هغه د چهارشنبې په ورځ (د وري ۱۲مه) په سن‌پترزبورګ کې یوې خبري غونډې ته وویل: «ازبکستان د خپلواکو هېوادونو د ګډو ګټو په ټولنه کې زموږ شریک دی او له افغانستان سره د اړیکو په پراختیا کې یو مهم شریک هم دی».

هغه زیاته کړه: «موږ د افغان-ټرانس دهلېز پراختیا لپاره ګډه همکاري رامنځته کوو». دغه روسي چارواکي وویل، په ازبکستان کې ډېرې پروژې روانې دي او روسیه تمه لري چې روسي شرکتونه به په دغه پروژو کې برخه واخلي.

انډري نیکیټین په ځانګړي ډول د افغان-ترانس اورګاډي (رېل پټلۍ) پروژه یاده کړه. له دې مخکې د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف د افغان-ترانس د اورګاډي پروژې د امکان‌ سنجۍ نړۍوال هوکړه‌لیک لاسلیک کړی و.

دغه هوکړه‌‌لیک د افغانستان، ازبکستان او پاکستان ترمنځ د سیمې د ترانسپورټي دهلېز چوکاټ ټاکي.

یاد ریاست زیاته کړې ده، چې یاد سېلابونه د بغلان ولایت په مرکز پلخمري، دوشي او دهنه غوري ولسوالیو کې راوتلي دي. تر دې وړاندې د پلخمري ځایي اوسېدونکو ویلي و، چې د کرکر، افسوټر، قول‌اهن‌دره او کارته عبدالرحمان سیمې تر ټولو ډېرې زیانمنې شوې دي. د معلوماتو له مخې؛ سېلاب د سې‌شنبې په شپه شاوخوا اته بجې راوتلی دی.

ورته مهال په لوګر کې هم د طالبانو مرستیال والي محمدانور دین‌پرور خبر ورکړی، چې په دغه ولایت کې وروستیو سختو ورښتونو او سېلابونو شاوخوا ۳۰۰ کورونه او ۳زره جریبه کرنیزه ځمکه ویجاړه کړې ده.

له بل پلوه د طالبانو د هواپوهنې ادارې خبر ورکړی، چې په ۳۳ ولایتونو کې (د روانې وري میاشتې له ۱۲مې تر ۱۵مې) د شړکنده باران، تالندې برېښنا، تېزو سېلیو او سېلابونو راوتو اټکل شوی دی.