د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت ویلي، چې پاکستاني ډرون الوتکو یو ځل بیا د خوست او پکتیکا ولایتونو پر یو شمېر سیمو هوایي بریدونه کړي دي. د هغه په وینا، د دې بریدونو له امله د پکتیکا په شکین کې ۳ ملکي وګړي او د خوست په ځاځي میدان کې ۲کسان ټپیان شوي دي.
په خوست کې د طالبانو ځايي چارواکو همدا راز خبر ورکړی چې د دې ولایت په علیشیرو تریزو او د ځاځي میدان پر ځینو سیمو چې ډیورنډ کرښې ته نږدې پرتې دي، لا هم د پاکستان بریدونه دوام لري. تر اوسه پورې په دغو بریدونو کې د مالي زیانونو په اړه لا نور مالومات نه دي ورکړل شوي.
د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت وایي، چې د پاکستان پوځ په تېرو دوو ورځو کې د کونړ، پکتیکا او خوست ولایتونو پر بېلابېلو سیمو د هاوان، توپچي او د ډرون بریدونه کړي. هغه ویلي، د دغو بریدونو په پایله کې ۲۵ تنه ملکیان، چې ډېری یې ماشومان دي، ټپیان شوي او دوه تنه وژل شوي دي.
نوموړي په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې یوازې د کونړ ولایت د سرکاڼو او مرورې ولسوالیو پر بېلابېلو سیمو ۱۵۵ د هاوان او لیرې واټن ویشتونکو توپونو مرمۍ لګېدلې دي. د هغه په وینا، په سرکاڼو ولسوالۍ کې د ناواپاس د دوسرکې په سیمه کې هم لسګونه مرمۍ لګېدلي، چې له امله یې اته ماشومان ټپیان شوي او دوه نور وژل شوي دي.
فطرت زیاته کړې، چې د پکتیکا ولایت په شکین ولسوالۍ کې د ډرون برید له امله درې تنه ملکیان ټپیان شوي دي. هغه همداراز ویلي، چې د پنجشنبې په ورځ بیا د کونړ سرکاڼو ولسوالۍ ته ۱۸۵ مرمۍ توغول شوي، چې له امله یې لس تنه ملکیان ټپیان شوي دي.
د نوموړي په خبره، د کونړ د منورې، دانګام، ناړۍ او شلتن ولسوالیو پر بېلابېلو سیمو هم ۱۷۸ د توپونو او هاوانونو مرمۍ لګېدلي، خو هلته د ځاني تلفاتو راپور نه دی ورکړل شوی.
هغه دا هم ویلي، چې د خوست ولایت د ځاځي میدان ولسوالۍ د جنډو غرې په سیمه کې د ډرون په برید کې دوه تنه ملکیان ټپیان شوي دي.
تر اوسه د پاکستان لوري د دغو بریدونو او په کې د مرګ ژوبلو په اړه څه نه دي ویلي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ومنله، چې ارومچې ته یې له طالبانو سره د خبرو لپاره پلاوی لېږلی او طالبان یې د وسلهوالو ډلو په وړاندې د اقداماتو په ترسره کولو مسوول ګڼلي. یوې سرچینې ویلي، طالبان هم د سوداګریزو لارو د دایمي پرانیستلو او پاکستان کې د داعش د ګواښونو مخنیوي غوښتنې لري.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي د پنجشنبې په ورځ (د وري ۱۳مه) په اونیزې خبري ناسته کې ومنله، چې د چین ارومچي ښار ته یې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو لپاره پلاوی لېږلی.
نوموړي زیاته کړې: «اوس افغانستان مسوول دی، چې زموږ د اندېښنو ځواب ووايي او د وسلهوالو ډلو پر وړاندې ګامونه واخلي». پاکستاني سرچینو دا هم ویلي، چې له افغان طالبانو څخه د اسلاماباد مهمې غوښتنې له افغان خاورې د پاکستاني طالبانو تحریک د فعالیتونو پای ته رسولو او د هند د ملاتړو وسلهوالو ډلو مخنیوی دی. هغه غوښتنې چې طالبان یې هر ځل ردوي او وایي په افغانستان کې وسلهوالې ډلې حضور نهلري.
بل خوا بیا طالبانو ته نږدې سرچینې وايي، چې طالبان په دغه ناسته کې له پاکستان نه د سوداګریزو لارو د دایمي پرانیستلو او په پاکستان کې د داعش وسلهوالې ډلې د ګواښونو کنټرول او مخنیوي غوښتنې لري.
طالبانو تر اوسه د یادې ناستې د جزییاتو په اړه له رسنیو سره څه نهدي شریک کړي. د طالبانو یو پنځه کسیز منځپوړی پلاوی له پاکستان سره د خبرو په موخه چین ته رسېدلی. په پلاوي کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت استازي محبالله وثیق او عبدالحی قانت، د کورنیو چارو وزارت استازی عارفالله، د دفاع وزارت استازی روحالله عمر او د استخباراتو ریاست استازی یحی تکل شامل دي.
پاکستان بیا د خپل پلاوي په اړه بشپړ جزییات نهدي ورکړي. اسلاماباد د خپلې جګړې پای ته رسولو لپاره د چین کوربهتوب ته اړ دی؛ خو بل خوا بیا خپله د ایران او امریکا ترمنځ د جګړې پای ته رسولو کوربهتوب کوي.
شنونکي دغه جګړه د چین لپاره لوی ستراتیژیک او اقتصادي خطر ګڼي؛ ځکه چین له دواړو هېوادونو سره نږدې اړیکې لري، پاکستان خپل «اوسپنیز ملګری» بولي او په افغانستان کې هم د طالبانو له حکومت سره اقتصادي او ډیپلوماتیکې اړیکې لري.
باورونه دا دي، چې د کابل او اسلاماباد ترمنځ ترینګلتیا د چین-پاکستان اقتصادي لاره او په افغانستان کې د کانونو پروژو په ځانګړې توګه مس عینک لپاره ګواښ بلل کېږي.
د پاکستان د شخړو او امنیتي مطالعاتو انسټیټیوټ وایي، چې په دغه هېواد کې د ترهګریزو پېښو شمېر د مارچ په میاشت کې ۳۵ سلنه کم شوی دی. د دغه بنسټ په وینا، طالبانو سره د افغانستان په خاوره کې د عملیاتو سره هممهاله په پاکستان کې د ملکي وګړو تلفات هم ۷۰ سلنه راکم شوي دي.
د یادې څېړنیزې ادارې راپور چې د چهارشنبې په ورځ په اسلاماباد کې خپور شو، ښيي چې په پاکستان کې د نښتو له امله رامنځته شوي تلفات د مارچ په میاشت کې د فبرورۍ په پرتله په څرګند ډول کم شوي دي. د راپور له مخې، د وژل شویو شمېر له ۵۰۶ کسانو څخه په فبرورۍ کې ۳۳۱ کسانو ته په مارچ کې راټیټ شوی دی. په دې لړ کې د ملکي وګړو تلفات په پام وړ ډول ۷۰ سلنه کم شوي، چې له ۱۳۲ څخه ۳۹ کسانو ته رسېدلي دي.
د امنیتي ځواکونو تلفات هم له ۸۰ څخه ۵۹ کسانو ته راکم شوي او د وسلهوالو ډلو د وژل شویو شمېر هم له ۲۹۴ څخه ۲۲۸ کسانو ته راښکته شوی دی.
خو بیا هم د حکومت پلوه ګوندونو او ولسي شوراګانو پر غړو بریدونه زیات شوي دي. د مارچ په میاشت کې پنځه تنه وژل شوي او اووه نور ټپیان شوي دي، حال دا چې په فبرورۍ کې داسې پېښې نه وې ثبت شوې.
تر ټولو ډېرې پېښې په بلوچستان ایالت کې ثبت شوې دي، که څه هم د تلفاتو شمېر په فبرورۍ کې له ۲۸۵ پېښو څخه ۱۸۹ پېښو ته په مارچ کې راکم شوی دی. په دغه ایالت کې د ملکي وګړو تلفات له ۸۲ څخه ۱۷ کسانو ته او د وسلهوالو تلفات له ۱۷۶ څخه ۱۴۵ کسانو ته راکم شوي، خو د امنیتي ځواکونو تلفات له بدلون پرته ۲۷ تنه پاتې دي. همداراز په دې ایالت کې د انسان تښتونې ۸ پېښې او د ۲۶ مشکوکو کسانو د نیولو راپور ورکړل شوی دی.
خېبرپښتونخوا ایالت هم د پېښو له ۴۲ سلنه کموالي سره مخ شوی او تلفات له ۹۵ څخه ۵۵ کسانو ته راټیټ شوي دي. سره له دې چې د امنیتي ځواکونو او وسلهوالو تلفات کم شوي، خو د ملکي وګړو د مرګژوبلې شمېر لږ څه زیات شوی دی. همدارنګه په دې ایالت کې د ټپیانو شمېر په څرګند ډول لوړ شوی دی.
په پنجاب ایالت کې د وسلهوالو له لوري کوم برید نه دی راپور شوی او یوازې په یوه عملیات کې څلور وسلهوال وژل شوي دي. د راپور له مخې، په ګلګت بلتستان ایالت کې هم پر یوه امنیتي پوستې ناکام برید شوی چې پرته له تلفاتو بېرته په شاه تنبول شوی دی.
په ټولیز ډول، سره له دې چې د مارچ په میاشت کې د تلفاتو کچه نسبي راټیټه شوې، خو لا هم د پاکستان په ځینو سیمو کې د ناامنۍ د دوام اندېښنې پر خپل ځای پاتې دي.
د اقتصاد او سولې انسټیټیوټ په خپل هغه راپور کې چې د وري په لومړۍ نېټه خپور شوی، ویلي چې پاکستان د لومړي ځل لپاره د ترهګرۍ له امله د اغېزمنو هېوادونو د نوملړ په سر کې ځای نیولی دی. د راپور له مخې، دغه هېواد په تېر کال کې د ترهګریزو بریدونو له امله تر ټولو زیات زیان لیدلی دی.
افغانستان انټرنشنل هم د وري په شپږمه نېټه په خپل راپور کې ویلي، چې د پاکستان له لوري پر افغانستان د بریدونو او له طالبانو سره د نښتو له پیل راهیسې، په پاکستان کې د ملکي تلفاتو کچه کمه شوې، خو په افغانستان کې لوړه شوې ده.
د پاکستان له لوري د طالبانو پر ضد د پوځي عملیاتو له پیل راهیسې چې تر یوې میاشتې زیات وخت پرې تېر شوی، د پاکستان په ښارونو کې کومه مرګونې ځانمرګی برید نه دی شوی او د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) له لوري ستر بریدونه او ځانمرګي حملې په نا اعلان شوي ډول درېدلې دي. په تېره میاشت کې، د کابل برعکس چې سلګونه کسان پکې وژل شوي، په اسلاماباد کې هېڅ مرګونی امنیتي پېښه نه ده ثبت شوې.
پاکستاني چارواکي افغان طالبان د دې تورنوي چې د پاکستان ضد وسلهوالو ملاتړ کوي. د ملګرو ملتونو راپورونه هم په افغانستان کې د ترهګرو ډلو حضور، د تحریک طالبان پاکستان د غړو په ګډون، تاییدوي.
د طالبانو، پاکستان او چین منځپوړي چارواکي نن د چارشنبې په ورځ د چین په ارومچي ښار کې د درېاړخیز مېکانیزم تر چتر لاندې غونډه کوي. په غونډه کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت او پوځ او د طالبانو د کورنیو او بهرنیو چارو وزارتونو او استخباراتو استازي ګډون کوي.
د طالبانواو پاکستان د بهرنیو چارو وزارت سرچینو د دغې غونډې جوړېدل تایید کړي؛ خو په رسمي ډول تراوسه دواړو خواوو کومه اعلامیه نهده ورکړې. دغه ناسته داسې مهال کېږي، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر د بیجېنګ له سفر نه تازه اسلام اباد ته ستون شوی او د دغه هېواد د پلاوي غړي دمګړۍ په چین کې دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت سرچینو د دغه هېواد رسنیو ته ویلي، چې دا د ټیټې کچې «ابتدایي خبرې» دي؛ څو د طالبانو جديت وازمویل شي. دغه سرچینې زیاته کړې، چې یادې خبرې د پاکستان له لوري د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت د افغان څانګې د اضافي سکرتر په مشرۍ کېږي او پوځي چارواکي یې هم غړیتوب لري.
د طالبانو له اړخه په پلاوي کې د کورنیو چارو او بهرنیو چارو وزارت استازي او همداراز د طالبانو د استخباراتو ادارې چارواکي شامل دي. له دې وړاندې د چین په منځګړتوب درې اړخیزې ناستې د بهرنیو چارو وزیرانو په کچه کېدې.
په کونړ کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس نجیب الله وايي، چې له پاکستان سره د جګړې له پیله د دغه ولایت ډیورنډ کرښې ته څېرمه ولسوالیو کې شاوخوا ۹زره کورنۍ بېځایه شوې دي. نوموړي زیاته کړې، چې د پاکستان پوځ د جګړې له پیله د ملکي خلکو کورونه په نښه کړي دي.
عنایت الله چې د همدې کورنیو له بېځایه شویو څخه دی وايي، چې اکثره کورنۍ د مېنو له نشتوالي له امله د سېند پر غاړه ژوند کوي او ژوند یې له کړاو سره مخ دی. نوموړي زیاته کړې: «د پاکستان له بریدونو ډېرو خلکو خپل کورنه پرېښي. موږ په ډېر بد حالت کې یو او یوازې د ورځې لهخوا خپلو کورونو ته د څارویو پاللو لپاره ځو او بېرته مازیګر مهال راځو».
ډېری بېځایه شوي د سرپناه او مرستو غوښتنې کوي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني بیا تر دې وړاندې ویلي و، چې په ډیورنډ کرښه پر پرتو سیمو د پاکستان د بریدونو له امله ۲۱زره او ۴۷۹ کورنۍ بېځایه شوې دي.
د هغه په وینا؛ له دې ډلې یې تر ۸زره ډېرو کورنیو سره د ۱۰۱ مېلیونه افغانیو په ارزښت خوراکي او نغدي مرستې کړې دي.