طالبان وايي چې د چین په غوښتنه له پاکستان سره خبرې کوي

د هغه په وینا، جګړې د دوی د سوداګرۍ راتلونکی ګواښي او د عوایدو کچه یې کمه کړې ده.

مظفر علي غلام څلور کاله وړاندې د خپل تره د بلنې پر اساس دوبۍ ته تللی و، څو په پاکستان کې خپلې کورنۍ ته کور او ژوند ورغوي.

دغه ۲۷ کلن ځوان د موټرچلوونکي په توګه په دوبۍ کې په۱۲ ساعته کارونو بوخت و او د خپلې تنخوا لویه برخه یې خپلې میرمنې او درې ماشومانو ته استوله. کله چې ایران یوه میاشت وړاندې په متحده عربي اماراتو توغندي او ډرون بریدونه پیل کړل، دوی له دوبۍ نه د تښتیدو کوم پلان نه درلود، ځکه وس یې نه درلود.

د مارچ پر۷مه د ایران د یوه توغندي یوه ټوټه د غلام پر موټر ولګېده او هغه سملاسي ووژل شو. د نوموړي تره مسعود وویل: «زه هره ورځ هغه یادوم، او لا مې هم باور نه کیږي، چې هغه نور له موږ سره نشته. کله نا کله داسې احساس کوم چې لا هم له موږ سره دی».

په دغه ښار کې، چې ۴ میلیونه نفوس لري، اوس سړکونه لږ ګڼه ګوڼه لري او د ساحل کلبونه یوازې د معمول نیمایي لیدونکي لري.

محمد شهباز، چې ۱۰ کاله وړاندې له پاکستان نه دوبۍ ته تللی، واشنګټن پوسټ ته وویل چې د ماهي بازار کې یې عواید کم شوي، د توکو بیې دوه برابره شوې او ژوند خورا ګران شوی دی.

په صنعتي سیمه ال کوز کې د کډوال کارګر ژوند ساده او له ننګونو ډک دی، خو دوی هڅه کوي خپلې دندې ترسره کړي او کورنیو ته پیسې واستوي.

د افریقن کویین رستورانت مشر وویل چې دوبۍ د هغه لپاره فرصتونه برابر کړي او د ژوند راتلونکی یې جوړ کړی، خو د ښار د راتلونکې په اړه اندیښمن دی: «دا زموږ کور دی. هر څه چې په دوبۍ کې کیږي، له موږ سره کیږي».

په دوبۍ کې د افغانستان د جمهوري حکومت له مهال راهیسې ګڼ افغان میلیونران اوسیږي او د تېر حکومت ګڼو وزیرانو او چارواکو د دغه ښار په ګرانبیه او لوکسو سیمو کې کورونه پېرلي او ځینې یې سوداګري کوي.

د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویاند محمد یوسف حماد د پنجشنبې په ورځ، د وريپر ۱۳مه وویل، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې په کابل، پنجشیر، پکتیکا، خوست، لوګر، میدان وردګ، عزني، کندهار، زابل، ارزګان، هرات، فراه، بادغیس، جوزجان، بغلان، بدخشان، ننګرهار او لغمان ولایتونو کې د بارانونو او سېلابونو له امله د ځاني زیان ترڅنګ ۳۴۸ کورونه په بشپړ ډول او ۷۹۸ کورونه په نسبي ډول ویجاړ شوي دي.

طالبانو ویلي، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د بارانونو او سېلابونو له امله د ۲۴۴ کیلومتره سړکونو ترڅنګ ۳۴۸ جریبه کرنیزې ځمکې او ۵۴۲ باغونه هم زیانمن شوي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د وري میاشتې له ۶مې نېټې راهیسې په افغانستان کې د سېلابونو او بارانونو له امله ۵۱ کسان مړه او ۸۹ کسان ټپیان شوي او ۴۶۲۲ کورنۍ زیانمنې شوې دي.

د چين د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ماو نینګ په یوه خبري غونډه کې وویل چې افغانستان او پاکستان د چين ګاونډیان دي او چين تل د دواړو هېوادونو ملاتړ کړی چې خپلې شخړې په سمه توګه د خبرو اترو او مذاکرې له لارې حل کړي.

ماو نینګ همدارنګه وویل چې چين په فعاله توګه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د منځګړيتوب هڅې کوي او د دواړو هېوادونو ترمنځ د تاوتریخوالي کمولو او اړیکو د ښه کولو لپاره ګټور رول ته به دوام ورکړي.

د چین په منځګړتوب د طالبانو او پاکستان ترمنځ په ارومچي ښار کې له پرونۍ مقدماتې ناستې وروسته، نن د خبرو اترو دویم پړاو پیل شوی.

د چارشنبې ورځې په ناسته کې د دواړو خواوو ترمنځ پر وروستیو شخړو، دوه اړخیزو غوښتنو او اړوندو نورو مسایلو خبرې شوې دي.

د طالبانو د اقتصاد وزیر دین محمد حنیف د پاکستان د وروستیو بمباریو له امله د بې‌ځایه شویو کورنیو لپاره د بېړنیو مرستو د جلب او همغږۍ په غونډه کې ویلي، چې په نورستان، کونړ، ننګرهار، لغمان، پکتیا، خوست، پکتیکا، زابل او کندهار ولایتونو کې ۲۷۳۴۴ کورنۍ بې‌ځایه شوې دي.

نوموړي ویلي، چې یادې بې‌ځایه شوې کورنۍ دمګړۍ بېړنیو بشري مرستو ته اړتیا لري.

یاد طالب وزیر په افغانستان کې د ملګرو ملتونو پر سازمان، کورنیو او بهرنیو موسسو غږ کړی چې د پاکستان د بریدونو له امله له بې‌ځایه شویو کورنیو سره بېړنۍ مرستې وکړي.

نوموړي دا څرګندونې پر داسې مهال کړې، چې په وروستیو دوو میاشتو کې پاکستاني ځواکونو د افغانستان پر یو شمېر ولایتونو هوايي بریدونه وکړل او لاهم د کونړ، نورستان او پکتیکا پر ځینو سیمو د پاکستاني ځواکونو له‌خوا په وقفه يي ډول د هاوان بریدونه کېږي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي د پنجشنبې په ورځ (د وري ۱۳مه) په اونیزې خبري ناسته کې ومنله، چې د چین ارومچي ښار ته یې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو لپاره پلاوی لېږلی.

نوموړي زیاته کړې: «اوس افغانستان مسوول دی، چې زموږ د اندېښنو ځواب ووايي او د وسله‌والو ډلو پر وړاندې ګامونه واخلي». پاکستاني سرچینو دا هم ویلي، چې له افغان طالبانو څخه د اسلام‌اباد مهمې غوښتنې له افغان خاورې د پاکستاني طالبانو تحریک د فعالیتونو پای ته رسولو او د هند د ملاتړو وسله‌والو ډلو مخنیوی دی. هغه غوښتنې چې طالبان یې هر ځل ردوي او وایي په افغانستان کې وسله‌والې ډلې حضور نه‌لري.

بل خوا بیا طالبانو ته نږدې سرچینې وايي، چې طالبان په دغه ناسته کې له پاکستان نه د سوداګریزو لارو د دایمي پرانیستلو او په پاکستان کې د داعش وسله‌والې ډلې د ګواښونو کنټرول او مخنیوي غوښتنې لري.

طالبانو تر اوسه د یادې ناستې د جزییاتو په اړه له رسنیو سره څه نه‌دي شریک کړي. د طالبانو یو پنځه کسیز منځپوړی پلاوی له پاکستان سره د خبرو په موخه چین ته رسېدلی. په پلاوي کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت استازي محب‌الله وثیق او عبدالحی قانت، د کورنیو چارو وزارت استازی عارف‌الله، د دفاع وزارت استازی روح‌الله عمر او د استخباراتو ریاست استازی یحی تکل شامل دي.

پاکستان بیا د خپل پلاوي په اړه بشپړ جزییات نه‌دي ورکړي. اسلام‌اباد د خپلې جګړې پای ته رسولو لپاره د چین کوربه‌توب ته اړ دی؛ خو بل خوا بیا خپله د ایران او امریکا ترمنځ د جګړې پای ته رسولو کوربه‌توب کوي.

شنونکي دغه جګړه د چین لپاره لوی ستراتیژیک او اقتصادي خطر ګڼي؛ ځکه چین له دواړو هېوادونو سره نږدې اړیکې لري، پاکستان خپل «اوسپنیز ملګری» بولي او په افغانستان کې هم د طالبانو له حکومت سره اقتصادي او ډیپلوماتیکې اړیکې لري.

باورونه دا دي، چې د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ ترینګلتیا د چین-پاکستان اقتصادي لاره او په افغانستان کې د کانونو پروژو په ځانګړې توګه مس عینک لپاره ګواښ بلل کېږي.