طالبانو په غور او هرات کې د نشه‌يي توکو د قاچاق او خرڅلاو په تور ۱۲ کسان نیولي

د طالبانو د سترې محکمې د خپرې شوې خبرپاڼې له مخې، یوازې د یوې اونۍ په ترڅ کې په هرات، بلخ، جوزجان، دایکندي، فاریاب، سمنګان، فراه، پکتیکا، ننګرهار او پروان ولایتونو کې ګڼو کسانو ته سزاوې ورکړل شوې دي. د معلوماتو له مخې، په ځینو ولایتونو کې دا شمېر څو کسانو ته رسېږي، لکه په پروان کې ۱۷ تنه او په جوزجان کې شپږ تنه.

په خبرپاڼه کې راغلي، ددغه ۶۱ کسانو له ډلې، په هرات کې ۷، بلخ کې ۷، جوزجان کې ۶، فاریاب کې ۶، سمنګان کې ۴، دایکندي کې ۴، فراه کې ۵، پکتیکا کې ۲، ننګرهار کې ۶ او په پروان کې ۱۷ تنه په غلا، اخلاقي فساد او طالب چارواکو ته په سپکاوي تورن شوي و.

د سترې محکمې د راپور له مخې، په همدې موده کې د هېواد په بېلابېلو محاکمو کې سلګونو قضیو ته هم رسېدنه شوې ده.

د یادولو وړ ده، چې د بشري حقونو بنسټونه او نړیوالې ادارې پر دې ټینګار کوي چې دا ډول سزاوې، په ځانګړي ډول علني تطبیق، د نړیوالو قوانینو او بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې دي او باید ودرول شي.

سیما سمر د پنجشنبې په ورځ (د وري ۱۳مه) په افغانستان کې د بشري حقونو د بد وضعیت په اړه د راپور خپرېدو په تړاو جوړه شوې انلاین غونډه کې له زده‌کړو د افغان نجونو ۵ کلن محرومیت د نه‌جبران وباله او زیاته یې کړه، د دغه وضعیت په دوام سره به له ښارونو سربېره په کلیو او بانډو کې د ژوند شرایط سخت شي.

سمر وویل: «افغان نجونې د خپل عمر داسې وخت له لاسه ورکوي، چې زده‌کړو لپاره ډېرې چمتو دي. دا هېڅوک هم نه‌شي جبران کولی او دغه وضعیت د افغانستان په ښارونو او کلیو او بانډو کې وضعیت لاپسې کړکېچن کوي».

هغې زیاته کړده، افغان نارینه‌وو د زده‌کړو له دوامه د نجونو د محرومیت په تړاو جدي غبرګون نه‌دی ښودلی، په داسې حال کې چې د طالبانو له لوري په اعدام او یا هم دُرو وهلو ځایونو کې زرګونه کسان راټولېږي.

سیما سمر زیاته کړه: «په داسې حال کې چې یو کس یا ښځه د افغانستان په هر ځای کې اعدامېږي یا هم په دُرو وهل کېږي زرګونه کسان یې نندارې ته ورځي، خو د نجونو د زده‌کړو له حق څخه د دفاع لپاره د کورنیو نارینه مقاومت نه‌کوي».

هغې همداراز خبرداری ورکړ، چې په افغانستان کې باید د دې اجازه‌ ونه‌کړل شي، چې د بشري حقونو نقضېدل پر یوه عادي امر بدل شي.

د سیما سمر دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې په افغانستان کې د نوي تعلیمي کال له پیلېدو دوه ورځې وروسته (شنبه د وري ۸مه) طالبانو په هرات کې دوه ټولنیز فعالان قدوس خطیبي او فیاض غوري د نجونو د ښوونځیو د بیا پرانېستلو د ملاتړ له امله نیولي وو او بیا یې په سبا (یکشنبه د وري ۹مه) بېرته خوشې کړل.

طالبانو د نجونو ښوونځیو د ملاتړ له امله دوه نیول شوي ټولنیز فعالان خوشې کړل | افغانستان انټرنشنل پښتو

په افغانستان کې د تېرې پنجشنبې په ورځ (د وري ۶مه) د ۱۴۰۵ کال تعلیمي له شپږم ټولګي پورته له نجونو زده‌کوونکو پرته پیل شو. ډېریو نړۍوالو بنسټونو هیله ښودلې وه، چې سږکال به د طالبانو له لوري نجونو د زده‌کړو د دوام اجازه ورکړل شي، خو د هغوی هیله هم د افغان نجونو زده‌کوونکو په څېر یوازې هیله پاتې شوه.

طالبانو له بیا واکمنېدو شاوخوا یوه میاشت وروسته د ۲۰۲۱ کال په سپټمبر کې نجونې زده‌کوونکې له شپږم ټولګي پورته د «امر ثاني» په نوم له زده‌کړو منع کړې. دغې ډلې بیا شاوخوا یو کال وروسته د ۲۰۲۲ کال په ډسمبر کې په پوهنتونونو کې د نجونو پر زده‌کړو او همداراز یې پوره ۲ کاله وروسته یعنې د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې د نجونو د طب او قابلګۍ په څانګو کې پر زده‌کړې هم بندیز ولګاوه.

یونېسف ویلي، دمګړۍ په افغانستان کې د روان وضعیت په دوام سره به تر ۲۰۳۰ کال پورې د زده‌کړو له دوامه د پاتې نجونو زده‌کوونکو شمېر ۴ میلیونو ته ورسېږي.

ملګرو ملتونو ویلي، په افغانستان کې د بې سوادانو شمېر مخ په لوړېدو دی او دمګړۍ شاوخوا ۷ میلیونه ماشومان د طالبانو او نورو محدودیتونو له امله له زده‌کړو بې برخې دي.

دغو افغانانو کې دوه وروڼه هم شامل دي چې د پلټنو په ترڅ کې یې په دې قضیه کې لاس لرل ثابت شوي دي. تر دې وړاندې، د سپټمبر په میاشت کې راپور ورکړل شوی و چې د مرغیلان ښار یو ۴۲ کلن سوداګر له خپل ۳۶ کلن ملګري سره هغه مهال ونیول شو، کله چې یې نږدې ۱۰ کیلوګرامه چرس ترلاسه کول.

ویل شوي چې دغه نشه يي توکي له افغانستان څخه د سرخان ‌دریا ولایت ته لېږدول شوي وو او وروسته د فرغانه ولایت د یازیابان ولسوالۍ په یوه پټنځای کې ساتل شوي وو، څو د فرغانه په دره کې وپلورل شي.

د چارواکو په وینا، له دغه سوداګر څخه د تېښتې د هڅې پر مهال شاوخوا ۱۴ زره او ۵۰۰ امریکایي ډالر او تر ۶ میلیونو زیات ازبکستاني سوم هم ضبط شوي دي. همدارنګه، د درېیم کس په کور کې چې په دې قضیه کې د همکارۍ شک پرې کېده، شاوخوا ۱۱۰ ګرامه تریاک، ۱۲۰۰ ډالر او ۲۸ میلیونه سوم موندل شوي دي.

د پلټنو په دوام کې، دوه نور کسان چې سره وروڼه دي او ۳۱ او ۳۹ کاله عمر لري، هم د دې شبکې د غړو په توګه پېژندل شوي دي. د بغداد سیمې د جنايي جرمونو محکمې دغه پنځه تنه د ازبکستان د جزا قانون د څو مادو پر بنسټ، چې پکې د نشه يي توکو قاچاق او ناقانونه ساتنه شامله ده، مجرم وپېژندل.

د ازبکستان چارواکو ویلي چې دا قضیه په سیمه کې د نشه يي توکو د قاچاق پر وړاندې د مبارزې د هڅو یوه برخه ده؛ هغه پدیده چې ډېری وخت د افغانستان له لارې د تېرېدونکو لارو سره تړل کېږي. تر دې وړاندې هم د ازبکستان سرحدي ځواکونو د څو کیلوګرامه چرسو د نیولو خبر ورکړی و، چې له افغانستان څخه دغه هېواد ته قاچاق کېدل.

د دغه وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي، د اقلیمي بدلون اغېزو او د هوا پوهېنې د ملي او نړیوالو ادارو د وړاندوینو له‌مخې، په یادو ورځو کې د هېواد په بېلابېلو سیمو کې د نسبتا شدیدو اورښتونو امکان شته او ورسره به د سېلابونو خطر هم لوړ شي.

د معلوماتو له‌مخې، د سېلابونو ډېر خطر د هریرود مرغاب، هلمند، شمال، کابل او امو سیندیزو حوزو او اړوندو سیلبرونو کې اټکل شوی دی.

په خبرپاڼه کې همدارنګه راغلي، چې د هرات، غور، بادغیس، فراه، نیمروز، هلمند، کندهار، ارزګان، زابل، جوزجان، سرپل، فاریاب، بلخ، سمنګان، غزني، لوګر، میدان وردک، کابل، پنجشېر، کاپیسا، پروان، پکتیکا، پکتیا، خوست، ننګرهار، لغمان، کونړ، نورستان، بدخشان، تخار، کندوز او بغلان په سیندونو کې د اوبو د کچې لوړېدو او سېلابونو د راوتلو احتمال شته.

وزارت له هغو خلکو چې د سیندونو پر غاړو او ټیټو سیمو کې ژوند کوي غوښتي، چې احتیاطي تابیاوې ولري، د سېلاب پر مهال د سیندونو له غاړو لرې پاتې شي او د ځان او کورنیو د خوندیتوب لپاره لازمې تابیاوې ولري، څو د احتمالي ځاني او مالي زیانونو مخنیوی وشي.

یاده دې وي چې، په تېرو څو ورځو کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د سختو اورښتونه او سېلابونه له امله لسګونه کسانو ته مرګ‌ژوبله اوښتې او همداراز یو شمېر کورونه، کرنیزې ځمکې او عامه تاسیسات هم زیانمن شوي دي.

له یادې ادارې څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې چې ملا ترابي ویلي: « د ترکیې خیریه بنسټونو تر دې وړاندې هم له افغانانو سره مرستې کړې دي او د هېواد د طبیعي پېښو له ګواښونو سره د مخ کېدو له امله اړتیا ده چې دغه همکارۍ لا پراخې شي». نوموړي له پېښو سره د مبارزې اداره یو غیر سیاسي بنسټ وباله او زیاته یې کړه چې یوازې د پېښو پر وړاندې له زیانمنو سره د همکارۍ لپاره خپل فعالیتونه مخ ته وړي.

د طالبانو په خبرپاڼه کې د ترکیې د سفیر له قوله راغلي چې نوموړي ترکیه د سوداګریزو اړیکو تر څنګ، په تخنیکي او بشري برخو کې هم له افغانستان سره همکاري کوي او ځانګړی تمرکز یې پر تخنیکي همکاریو دی، ځکه دا ډول مرستې اوږدمهاله اغېز لري.

خبرپاڼه زیاتوي چې د ترکیې سفیر له افغانستان سره د مرستو د دوام او همکاریو په برخه کې ډاډ څرګند کړ.

دا ناسته داسې مهال کېږي چې له تېرې ورځې راهیسې په افغانستان کې د ورښتونو او سېلابونو نوې څپه پیل شوې او د طالبانو د هوا پوهنې ادارې په وینا، چې د وري تر ۱۵مې نېټې پورې به دوام ورکړي.

طالبانو خبر ورکړی چې په ۱۹ولایتونو کې بارانونه شوي او سېلابونه راوتي چې له کبله یې ۳کسان مړه او شپاړس زخمیان دي. همدا راز د نږدې ۴سوه کورونو د بشپړ نړېدو او د شاوخوا ۸سوو کورونو د نیمه ویجاړیدو مالومات هم د ټول هېواد په کچه په دغو سېلابونو او ورښتونو کې ثبت شوي دي.