د کونړ زلزله ځپلو لپاره ۱۵ جوړ شوي کورونه ګټې اخیستنې ته وسپارل شول

سیاوش د چهارشنبې په ورځ، د ټولنیزو رسنیو له لارې، د افغانستان د «جنسیتي اپارتاید» په رسمیت پېژندلو او د اروپایي ټولنې د طالبانو سره د دیپلوماتیکو اړیکو د بندیدو غوښتنه وکړه.

هغه وویل چې له تېرو شاوخوا ۱۶۰۰ورځو راهیسې افغانې ښځې او نجونې له زده‌کړې او کار څخه محرومې دي، خو نړیواله ټولنه، په ځانګړي ډول اروپایي ټولنه، لا هم دا وضعیت د جنسیتي اپارتاید په توګه نه دی پېژندلی.

سیاوش له اروپایي هېوادونو پوښتنه کړې چې «څه ته انتظار کوي څو دا وضعیت په رسمي توګه د جنسیتي اپارتاید په توګه وپیژني.»

هغه ټینګار کړی چې دا اعتراض د یوې اوږدې مبارزې پیل دی او په راتلونکي کې به د عدالت غوښتنې لپاره اروپایي ښارونو ته سفرونه وکړي.

د طالبانو له واکمنۍ وروسته، په افغانستان کې پر ښځو سخت محدودیتونه لګېدلي او دوی له زده‌کړې، کار او عامه ژوند څخه محرومې شوي دي.

په ورته وخت کې، د ملګرو ملتونو کارپوهانو د طالبانو په اړه سیاستونه «د انسانیت پر ضد جرم» بللي او احتمال یې ورکړی چې دا اقدامات د جنسیتي اپارتاید نمونه وي.

افغان ښځې دغه سیاستونه د جنسیتي اپارتاید روښانه مثال ګڼي او د نړیوالې ټولنې له خوا د پېژندنې او د جرم په توګه د منلو غوښتنه کوي.

د «ګلاسګو افغان یونایټډ» ټولنې له خوا د ترسره شوې غونډې په اړه ویل شوي، چې په دې مراسمو کې مېلمانه، ویناوال او هنرمندان د هغو هېوادونو له فرهنګي سیمو سره تړلي وو چې د نوروز دود لري.

د غونډې د تنظیموونکو په وینا، د نوروز او د پسرلي د رارسېدو په مناسبت دا مراسم د کډوالوټولنو د فرهنګي میراث د ساتنې او د دوی د ټولنیزو اړیکو د پیاوړتیا لپاره جوړ شوي وو.

په دې غونډه کې ویناوالو د نوروز د ارزښت په اړه خبرې وکړې او ګډونوالو ته د دودیزې موسیقۍ پروګرام وړاندې شو چې د ګډو فرهنګي ارزښتونو او میراث څرګندونه یې کوله.

د غونډې د تنظیموونکو په وینا، نوروز یوازې د نوي کال د پیل نښه نه ده، بلکې د کډوالوټولنو لپاره د یووالي، فرهنګي تنوع او د راتلونکي لپاره د هیلې د څرګندونې یوه مهمه موقع هم ده.

دایرلنډ ټایمز د راپور له مخې، تاج‌الدین صافي او صلاح‌الدین صافي، چې د لیمرک ښار اوسېدونکي وو، د سې‌شنبې په ورځ د کلر په سیمه کې د کب نیولو پر مهال اوبو ته لوېدلي او خپل ژوند یې له لاسه ورکړی دی.

راپور زیاتوي چې د دغو دوو وروڼو جسدونه، چې عمرونه یې ۳۰او ۲۰کاله وو، مازیګر شاوخوا څلور بجې د ساحلي ساتنې د چورلکې له لوري له اوبو راایستل شوي دي.

یاد افغان وروڼه نږدې لس کاله وړاندې ایرلنډ ته تللي وو او د لیمرک په ښار کې یې ژوند کاوه.

د دوراس په نوم د یوه خېریه بنسټ مشر جان لانن ویلي چې دا وروڼه د سیمې او دټولنې د درناوي وړ غړي وو او مړینه یې د ځایي خلکو لپاره لویه ضایعه ده.

ځایي اوسېدونکي وایي چې د کرکر، افسوټر، قول‌اهن‌دره او کارته عبدالرحمن سیمې تر ټولو ډېرې زیانمنې شوې دي. د معلوماتو له مخې، سېلاب د سې‌شنبې په شپه شاوخوا اته بجې د سیمې پر وخت راوتلی دی.

د سیمې د خلکو په وینا، له ۱۰۰څخه ډېر کورونه د دغو سېلابونو له امله زیانمن شوي دي. ځینې اوسېدونکي ادعا کوي چې په کارته عبدالرحمن سیمه کې یو شمېر ماشومان خپل ژوند هم له لاسه ورکړی، خو دا شمېر لا په خپلواکه توګه نه دی تایید شوی.

همداراز، د کابل – مزار شریف لویه لاره د سېلابونو له امله د لنډمهال لپاره تړل شوې وه، خو د طالبانو د ښاروالۍ او د ټولګټو ولایتي ادارې له لوري د تېرې شپې په ترڅ کې د شمال لاره بېرته پرانیستل شوې ده.

یو تن د پلخمري اوسېدونکي ویلي چې تر اوسه زیانمنو کورنیو ته د مرستې کومه چوپه نه ده رسېدلې، چې له امله یې خلک له جدي ستونزو سره مخ دي.

کارپوهان وایي چې په دې سیمه کې هر کال سېلابونه زیانونه اړوي او لاملونه یې د تېرو کلونو وچکالي، د ځنګلونو کمښت او د اوبو پر لارو د کورونو جوړول دي.

بلخوا، طالب چارواکو سیمه‌ییزو ادارو ته خبرداری ورکړی چې د احتمالي نورو پېښو لپاره چمتووالی ولري.

په وروستیو ورځو کې کابل او یو شمېر نور ولایتونه هم د سېلابونو شاهدان وو. د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې د معلوماتو له مخې، د وري له شپږمې راهیسې تر اوسه ۴۸تنه مړه شوي او ۷۳نور ټپیان دي.

د یادې څېړنیزې ادارې راپور چې د چهارشنبې په ورځ په اسلام‌اباد کې خپور شو، ښيي چې په پاکستان کې د نښتو له امله رامنځته شوي تلفات د مارچ په میاشت کې د فبرورۍ په پرتله په څرګند ډول کم شوي دي. د راپور له مخې، د وژل شویو شمېر له ۵۰۶ کسانو څخه په فبرورۍ کې ۳۳۱ کسانو ته په مارچ کې راټیټ شوی دی. په دې لړ کې د ملکي وګړو تلفات په پام وړ ډول ۷۰ سلنه کم شوي، چې له ۱۳۲ څخه ۳۹ کسانو ته رسېدلي دي.

د امنیتي ځواکونو تلفات هم له ۸۰ څخه ۵۹ کسانو ته راکم شوي او د وسله‌والو ډلو د وژل شویو شمېر هم له ۲۹۴ څخه ۲۲۸ کسانو ته راښکته شوی دی.

خو بیا هم د حکومت پلوه ګوندونو او ولسي شوراګانو پر غړو بریدونه زیات شوي دي. د مارچ په میاشت کې پنځه تنه وژل شوي او اووه نور ټپیان شوي دي، حال دا چې په فبرورۍ کې داسې پېښې نه وې ثبت شوې.

تر ټولو ډېرې پېښې په بلوچستان ایالت کې ثبت شوې دي، که څه هم د تلفاتو شمېر په فبرورۍ کې له ۲۸۵ پېښو څخه ۱۸۹ پېښو ته په مارچ کې راکم شوی دی. په دغه ایالت کې د ملکي وګړو تلفات له ۸۲ څخه ۱۷ کسانو ته او د وسله‌والو تلفات له ۱۷۶ څخه ۱۴۵ کسانو ته راکم شوي، خو د امنیتي ځواکونو تلفات له بدلون پرته ۲۷ تنه پاتې دي. همداراز په دې ایالت کې د انسان تښتونې ۸ پېښې او د ۲۶ مشکوکو کسانو د نیولو راپور ورکړل شوی دی.

خېبرپښتونخوا ایالت هم د پېښو له ۴۲ سلنه کموالي سره مخ شوی او تلفات له ۹۵ څخه ۵۵ کسانو ته راټیټ شوي دي. سره له دې چې د امنیتي ځواکونو او وسله‌والو تلفات کم شوي، خو د ملکي وګړو د مرګ‌ژوبلې شمېر لږ څه زیات شوی دی. همدارنګه په دې ایالت کې د ټپیانو شمېر په څرګند ډول لوړ شوی دی.

په پنجاب ایالت کې د وسله‌والو له لوري کوم برید نه دی راپور شوی او یوازې په یوه عملیات کې څلور وسله‌وال وژل شوي دي. د راپور له مخې، په ګلګت بلتستان ایالت کې هم پر یوه امنیتي پوستې ناکام برید شوی چې پرته له تلفاتو بېرته په شاه تنبول شوی دی.

په ټولیز ډول، سره له دې چې د مارچ په میاشت کې د تلفاتو کچه نسبي راټیټه شوې، خو لا هم د پاکستان په ځینو سیمو کې د ناامنۍ د دوام اندېښنې پر خپل ځای پاتې دي.

د اقتصاد او سولې انسټیټیوټ په خپل هغه راپور کې چې د وري په لومړۍ نېټه خپور شوی، ویلي چې پاکستان د لومړي ځل لپاره د ترهګرۍ له امله د اغېزمنو هېوادونو د نوملړ په سر کې ځای نیولی دی. د راپور له مخې، دغه هېواد په تېر کال کې د ترهګریزو بریدونو له امله تر ټولو زیات زیان لیدلی دی.

افغانستان انټرنشنل هم د وري په شپږمه نېټه په خپل راپور کې ویلي، چې د پاکستان له لوري پر افغانستان د بریدونو او له طالبانو سره د نښتو له پیل راهیسې، په پاکستان کې د ملکي تلفاتو کچه کمه شوې، خو په افغانستان کې لوړه شوې ده.

د پاکستان له لوري د طالبانو پر ضد د پوځي عملیاتو له پیل راهیسې چې تر یوې میاشتې زیات وخت پرې تېر شوی، د پاکستان په ښارونو کې کومه مرګونې ځانمرګی برید نه دی شوی او د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) له لوري ستر بریدونه او ځانمرګي حملې په نا اعلان شوي ډول درېدلې دي. په تېره میاشت کې، د کابل برعکس چې سلګونه کسان پکې وژل شوي، په اسلام‌اباد کې هېڅ مرګونی امنیتي پېښه نه ده ثبت شوې.

پاکستاني چارواکي افغان طالبان د دې تورنوي چې د پاکستان ضد وسله‌والو ملاتړ کوي. د ملګرو ملتونو راپورونه هم په افغانستان کې د ترهګرو ډلو حضور، د تحریک طالبان پاکستان د غړو په ګډون، تاییدوي.