پر افغان نارینه‌وو د سیما سمر نیوکې؛ د اعدامونو ځایونو ته ورځئ خو د نجونو حق‌ نه شئ غوښتلی

دغو افغانانو کې دوه وروڼه هم شامل دي چې د پلټنو په ترڅ کې یې په دې قضیه کې لاس لرل ثابت شوي دي. تر دې وړاندې، د سپټمبر په میاشت کې راپور ورکړل شوی و چې د مرغیلان ښار یو ۴۲ کلن سوداګر له خپل ۳۶ کلن ملګري سره هغه مهال ونیول شو، کله چې یې نږدې ۱۰ کیلوګرامه چرس ترلاسه کول.

ویل شوي چې دغه نشه يي توکي له افغانستان څخه د سرخان ‌دریا ولایت ته لېږدول شوي وو او وروسته د فرغانه ولایت د یازیابان ولسوالۍ په یوه پټنځای کې ساتل شوي وو، څو د فرغانه په دره کې وپلورل شي.

د چارواکو په وینا، له دغه سوداګر څخه د تېښتې د هڅې پر مهال شاوخوا ۱۴ زره او ۵۰۰ امریکایي ډالر او تر ۶ میلیونو زیات ازبکستاني سوم هم ضبط شوي دي. همدارنګه، د درېیم کس په کور کې چې په دې قضیه کې د همکارۍ شک پرې کېده، شاوخوا ۱۱۰ ګرامه تریاک، ۱۲۰۰ ډالر او ۲۸ میلیونه سوم موندل شوي دي.

د پلټنو په دوام کې، دوه نور کسان چې سره وروڼه دي او ۳۱ او ۳۹ کاله عمر لري، هم د دې شبکې د غړو په توګه پېژندل شوي دي. د بغداد سیمې د جنايي جرمونو محکمې دغه پنځه تنه د ازبکستان د جزا قانون د څو مادو پر بنسټ، چې پکې د نشه يي توکو قاچاق او ناقانونه ساتنه شامله ده، مجرم وپېژندل.

د ازبکستان چارواکو ویلي چې دا قضیه په سیمه کې د نشه يي توکو د قاچاق پر وړاندې د مبارزې د هڅو یوه برخه ده؛ هغه پدیده چې ډېری وخت د افغانستان له لارې د تېرېدونکو لارو سره تړل کېږي. تر دې وړاندې هم د ازبکستان سرحدي ځواکونو د څو کیلوګرامه چرسو د نیولو خبر ورکړی و، چې له افغانستان څخه دغه هېواد ته قاچاق کېدل.

د دغه وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي، د اقلیمي بدلون اغېزو او د هوا پوهېنې د ملي او نړیوالو ادارو د وړاندوینو له‌مخې، په یادو ورځو کې د هېواد په بېلابېلو سیمو کې د نسبتا شدیدو اورښتونو امکان شته او ورسره به د سېلابونو خطر هم لوړ شي.

د معلوماتو له‌مخې، د سېلابونو ډېر خطر د هریرود مرغاب، هلمند، شمال، کابل او امو سیندیزو حوزو او اړوندو سیلبرونو کې اټکل شوی دی.

په خبرپاڼه کې همدارنګه راغلي، چې د هرات، غور، بادغیس، فراه، نیمروز، هلمند، کندهار، ارزګان، زابل، جوزجان، سرپل، فاریاب، بلخ، سمنګان، غزني، لوګر، میدان وردک، کابل، پنجشېر، کاپیسا، پروان، پکتیکا، پکتیا، خوست، ننګرهار، لغمان، کونړ، نورستان، بدخشان، تخار، کندوز او بغلان په سیندونو کې د اوبو د کچې لوړېدو او سېلابونو د راوتلو احتمال شته.

وزارت له هغو خلکو چې د سیندونو پر غاړو او ټیټو سیمو کې ژوند کوي غوښتي، چې احتیاطي تابیاوې ولري، د سېلاب پر مهال د سیندونو له غاړو لرې پاتې شي او د ځان او کورنیو د خوندیتوب لپاره لازمې تابیاوې ولري، څو د احتمالي ځاني او مالي زیانونو مخنیوی وشي.

یاده دې وي چې، په تېرو څو ورځو کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د سختو اورښتونه او سېلابونه له امله لسګونه کسانو ته مرګ‌ژوبله اوښتې او همداراز یو شمېر کورونه، کرنیزې ځمکې او عامه تاسیسات هم زیانمن شوي دي.

له یادې ادارې څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې چې ملا ترابي ویلي: « د ترکیې خیریه بنسټونو تر دې وړاندې هم له افغانانو سره مرستې کړې دي او د هېواد د طبیعي پېښو له ګواښونو سره د مخ کېدو له امله اړتیا ده چې دغه همکارۍ لا پراخې شي». نوموړي له پېښو سره د مبارزې اداره یو غیر سیاسي بنسټ وباله او زیاته یې کړه چې یوازې د پېښو پر وړاندې له زیانمنو سره د همکارۍ لپاره خپل فعالیتونه مخ ته وړي.

د طالبانو په خبرپاڼه کې د ترکیې د سفیر له قوله راغلي چې نوموړي ترکیه د سوداګریزو اړیکو تر څنګ، په تخنیکي او بشري برخو کې هم له افغانستان سره همکاري کوي او ځانګړی تمرکز یې پر تخنیکي همکاریو دی، ځکه دا ډول مرستې اوږدمهاله اغېز لري.

خبرپاڼه زیاتوي چې د ترکیې سفیر له افغانستان سره د مرستو د دوام او همکاریو په برخه کې ډاډ څرګند کړ.

دا ناسته داسې مهال کېږي چې له تېرې ورځې راهیسې په افغانستان کې د ورښتونو او سېلابونو نوې څپه پیل شوې او د طالبانو د هوا پوهنې ادارې په وینا، چې د وري تر ۱۵مې نېټې پورې به دوام ورکړي.

طالبانو خبر ورکړی چې په ۱۹ولایتونو کې بارانونه شوي او سېلابونه راوتي چې له کبله یې ۳کسان مړه او شپاړس زخمیان دي. همدا راز د نږدې ۴سوه کورونو د بشپړ نړېدو او د شاوخوا ۸سوو کورونو د نیمه ویجاړیدو مالومات هم د ټول هېواد په کچه په دغو سېلابونو او ورښتونو کې ثبت شوي دي.

د دغه وزارت له خوا په ایکس تازه خپور شوي راپور کې ویل شوي چې محتسبینو یې په روانه اونۍ کې ۸۴ د ښځو د حقونو قضیو ته رسیدګي کړې، ۱۱ جادوګر یې نیولي، د دښمنیو او شخړو ۶۳ قضیې یې حل کړي او له سوداګرو او صنعتکارانو سره یې ۱۸۹ اصلاحاتي غونډې ترسره کړې دي.

خو د ښځو د حقونو مدافع سازمانونه وایي چې دا شمېرې یوازې د طالبانو د یاد وزارت د فعالیت تبلیغ دی او په عمل کې ښځې لا هم په کورونو پورې محدودې دي، ښوونځیو ته نه ځي، په کار یا سیاسي فعالیت کې برخه نه اخلي او د پارکونو، دفترونو او نورو عامو ځایونو ته لاسرسی نه لري.

د بشري حقونو څارونکي زیاتوي چې د وزارت دغه کړنې د ښځو د ژوند کیفیت ټیټوي، د ټولنیز پرمختګ مخه نیسي او د نړیوالو اړیکو لپاره د افغانستان حیثیت ته زیان رسوي.

په راپورونو کې دا هم ویل شوي چې وزارت دا اقدامات د «اسلامي ارزښتونو د ساتنې» په نوم توجیه کوي، خو دا محدودیتونه د ښځو د حقیقي حقونو خوندي کولو پر ځای د هغوی فعالیتونه ګن شمیر بند کړي دي.

زابل ولایت کې د طالبانو والي وياند صديق الله وثيق ویلي، چې پېښه نن د ربغۍ سیمه کې رامنځته شوې او ټپيان د سیمې روغتون ته لېږدول شوي او د هغوی روغتيايي وضعیت تر څارنې لاندې دی.

په تېرو څو ورځو کې د افغانستان په ګڼو ولایتونو کې شدید بارانونه او سیلابونه را منځته شوي چې د مالي زیانونو ترمنځ یې ګڼو خلکو ته مرګ ژوبله اړولې.

دا پېښې د افغانستان په ۱۸ ولایتونو کې رامنځته شوي، او د سیمې خلک له امنیتي او بشري ستونزو سره مخامخ دي. چارواکي او مرستندویه ادارې هڅه کوي چې زیانمنو کورنیو ته بېړنۍ مرستې برابرې کړي.