د طالبانو مخالفې وسله والې ډلې د افغانستان ازادۍ جبهې ویلي، چې د چارشنبې پر ماښام یې د کابل ښار د ۱۱ مې حوزې په سرای شمالي سیمه کې د طالبانو د تلاشۍ پر یوه پوسته برید کړی او درې طالبان یې وژلي او دوه نور یې ټپیان کړي دي.
یادې جبهې په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په دې پېښه کې ددوی جنګیالیو ته زیان نه دی اوښتی.
د افغانستان د بشري حقونو په برخه کې د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ د ماینونو له امله د ملکي وګړو په ځانګړې توګه د ماشومانو د زیاتي مرګژوبلې په اړه اندېښه ښودلې او په دې برخه کې یې د افغانستان لپاره د بېړنۍ بودجي غوښتنه کړې ده.
بېنېټ د ماینونو په اړه د عامه پوهاوي او د ماین پاکۍ په چارو کې د مرستې نړۍوالې ورځې په درشل کې ویلي، چې افغانستان په نړۍ کې د ځمکنیو ماینونو او د جګړې د پاتې شویو چاودېدونکو توکو له امله تر ډېرو اغېزمن هېواد دی.
نوموړي په تېرو دوو کلونو کې د ماین چادونو له امله د قرباني شویو کسانو شمېر زړه بوږنوونکی بللی او وايي، چې لوی شمېر قربانیان ماشومان دي.
د راپورونو لهمخې، په ۲۰۲۵ کال کې د ماین چاودنو په پېښو د ۴۷۱ کسانو مرګژوبله ثبت شوې، چې له دې ډلې ۶۷ سلنه قربانیان یې ماشومان وو.
بېنېټ زیاته کړې: «دا یوازې شمیرې نه دي، بلکې د قرباني شویو کسانو راتلونکی لنډ شوی یا د تل لپاره بدل شوی دی».
د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ویلي، چې د بودجي کمښت له امله په افغانستان کې د ماین پاکۍ پروګرامونه ټکني شوي دي او په پایله کې یې پراخې سیمې په ماینونو ککړې پاتې او د ماشومانو د مرګژوبلې کچه لوړه شوي ده.
نوموړي پر نړېوالې ټولنې غږ کړی چې په افغانستان کې د ماین پاکۍ پروګرامونو لپاره بودجه زیاته او دوامداره کړي.
د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو وروستی رپوټ ښيي، چې په تېرو پنځو کلونو کې له څلور زرو ډېرو کسانو ته د ناچاودو توکو له امله مرګژوله اوښتې ده.
د رپوټ له مخې، تر ټولو ډېرې پېښې په هغو ولایتونو کې دي، چې د طالبانو د جګړو اصلي مرکزونه پاتې شوي دي. پکتیا، ننګرهار، کونړ، لغمان، سمنګان، میدان وردګ، غزني، هلمند، کندهار، ارزګان، زابل، فراه، فاریاب، کندز، بدخشان او بادغیس په دې وروستیو کې د ناچاودو مرمیو تر ټولو ډېرې پېښې لري.
د افغانستان انټرنشنل-پښتو د څېړنو او پلټنو له مخې، د ماین چاودنو او ناچاودو مرمیو د چاودېدو د قربانیانو تر ټولو ستره برخه ماشومان، په ځانګړې توګه هلکان جوړوي.
د ډېرو ماشومانو عمرونه د شپږو او څوارلسو کلونو ترمنځ دي. هغوی یا له ناچاودو مرمیو سره د لوبو پر مهال، یا د څارويو څرولو، کباړ ټولولو، بوټو راټولولو او یا هم کور ته د مهماتو د انتقال پر وخت د چاودنو ښکار شوي دي.
د ملګرو ملتونو د ماین پاکۍ خدمت ادارې د اړیکو مسوول لي وودیر افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې په افغانستان کې جګړه روانه نه ده او د ماین پاکۍ نادولتي موسسې کولی شي په ټول هېواد کې فعالیت وکړي. خو نوموړی د دغه کار پر وړاندې مهم خنډ نړیوال تمویل ګڼلی و او ویلي و، « یوازینی عامل چې په افغانستان کې د ماین پاکۍ فعالیتونه محدودوي، تمویل دی».
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د چین په غوښتنه له پاکستان سره د متقابل درناوي او رغنده تعامل پر بنسټ خبرې کوي. یاد وزارت ویلي، چې د ارومچي په ناستو کې د متوازن او اصولي دریځ لهمخې ګډون کوي او له پاکستان سره به هر اړخیزې مسوولانه خبرې اترې وکړي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې له پاکستان سره د خبرو لپاره د یادې ډلې د منځنۍ کچې پلاوی چین ته رسېدلی دی.
یاد وزارت ویلي، چې طالب پلاوی به د چین په ارومچي ښار کې د خپل اصولي دریځ لهمخې له پاکستان سره رسمي خبرې اترې وکړي.
په اعلامیه کې راغلي: « دا بهیر د چین په غوښتنه او له دغه هېواد سره د متقابل درناي او رغنده تعامل پر بنسټ مخته وړل کېږي».
طالبانو ویلي، چې د ارومچي په ناستو کې د متوازن او اصولي دریځ لهمخې، ګډون کوي او له پاکستان سره به د ښه ګاونډیتوب، سوداګریزو اړیکو د پیاوړتیا او د امنیتي موضوعاتو د ښه مدیریت په اړه هر اړخیزې مسوولانه خبرې اترې وکړي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویلي، د دواړو هېوادونو ترمنځ د شته موضوعاتو حل په متقابل درناوي، نه مداخلې او رغنده تفاهم کې شوني دي او دا چاره به د سیمې د ثبات او همکارۍ لپاره زمینه برابره کړي.
په ورته مهال د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي هم ویلي، چې د چین ارومچي ښار ته یې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو لپاره پلاوی لېږلی دی.
د دوبۍ په زاړه ښاردوبۍ کریک کې ځینې افغان سوداګر وایي چې د ایران د توغندیو او ډرون بریدونو له امله د دوی سوداګري او ژوند له خطر سره مخ شوي دي. ۳۴ کلن افغان سوداګر محمد انور وویل: «جګړه باید ودریږي چې موږ خپله سوداګري وکړو».
د هغه په وینا، جګړې د دوی د سوداګرۍ راتلونکی ګواښي او د عوایدو کچه یې کمه کړې ده.
مظفر علي غلام څلور کاله وړاندې د خپل تره د بلنې پر اساس دوبۍ ته تللی و، څو په پاکستان کې خپلې کورنۍ ته کور او ژوند ورغوي.
دغه ۲۷ کلن ځوان د موټرچلوونکي په توګه په دوبۍ کې په۱۲ ساعته کارونو بوخت و او د خپلې تنخوا لویه برخه یې خپلې میرمنې او درې ماشومانو ته استوله. کله چې ایران یوه میاشت وړاندې په متحده عربي اماراتو توغندي او ډرون بریدونه پیل کړل، دوی له دوبۍ نه د تښتیدو کوم پلان نه درلود، ځکه وس یې نه درلود.
د مارچ پر۷مه د ایران د یوه توغندي یوه ټوټه د غلام پر موټر ولګېده او هغه سملاسي ووژل شو. د نوموړي تره مسعود وویل: «زه هره ورځ هغه یادوم، او لا مې هم باور نه کیږي، چې هغه نور له موږ سره نشته. کله نا کله داسې احساس کوم چې لا هم له موږ سره دی».
په دغه ښار کې، چې ۴ میلیونه نفوس لري، اوس سړکونه لږ ګڼه ګوڼه لري او د ساحل کلبونه یوازې د معمول نیمایي لیدونکي لري.
محمد شهباز، چې ۱۰ کاله وړاندې له پاکستان نه دوبۍ ته تللی، واشنګټن پوسټ ته وویل چې د ماهي بازار کې یې عواید کم شوي، د توکو بیې دوه برابره شوې او ژوند خورا ګران شوی دی.
په صنعتي سیمه ال کوز کې د کډوال کارګر ژوند ساده او له ننګونو ډک دی، خو دوی هڅه کوي خپلې دندې ترسره کړي او کورنیو ته پیسې واستوي.
د افریقن کویین رستورانت مشر وویل چې دوبۍ د هغه لپاره فرصتونه برابر کړي او د ژوند راتلونکی یې جوړ کړی، خو د ښار د راتلونکې په اړه اندیښمن دی: «دا زموږ کور دی. هر څه چې په دوبۍ کې کیږي، له موږ سره کیږي».
په دوبۍ کې د افغانستان د جمهوري حکومت له مهال راهیسې ګڼ افغان میلیونران اوسیږي او د تېر حکومت ګڼو وزیرانو او چارواکو د دغه ښار په ګرانبیه او لوکسو سیمو کې کورونه پېرلي او ځینې یې سوداګري کوي.
د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویلي، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې په ۱۹ ولایتونو کې د سختو بارانونو او سیلابونو په پایله کې ۳ کسان مړه شوي او ۱۶ نور ټپیان دي.
د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویاند محمد یوسف حماد د پنجشنبې په ورځ، د وريپر ۱۳مه وویل، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې په کابل، پنجشیر، پکتیکا، خوست، لوګر، میدان وردګ، عزني، کندهار، زابل، ارزګان، هرات، فراه، بادغیس، جوزجان، بغلان، بدخشان، ننګرهار او لغمان ولایتونو کې د بارانونو او سېلابونو له امله د ځاني زیان ترڅنګ ۳۴۸ کورونه په بشپړ ډول او ۷۹۸ کورونه په نسبي ډول ویجاړ شوي دي.
طالبانو ویلي، چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د بارانونو او سېلابونو له امله د ۲۴۴ کیلومتره سړکونو ترڅنګ ۳۴۸ جریبه کرنیزې ځمکې او ۵۴۲ باغونه هم زیانمن شوي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د وري میاشتې له ۶مې نېټې راهیسې په افغانستان کې د سېلابونو او بارانونو له امله ۵۱ کسان مړه او ۸۹ کسان ټپیان شوي او ۴۶۲۲ کورنۍ زیانمنې شوې دي.
د چین د بهرنیو چارو وزارت وايي، چې بیجنګ د تاوتریخوالي کمولو او د کابل او اسلام اباد ترمنځ د ستونزو د سوله ییز حل په موخه په فعاله توګه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د منځګړيتوب هڅې کوي. د چین ارومچي ښار دمګړۍ د دواړو اړخونو د خبرو کوربه توب کوي.
د چين د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ماو نینګ په یوه خبري غونډه کې وویل چې افغانستان او پاکستان د چين ګاونډیان دي او چين تل د دواړو هېوادونو ملاتړ کړی چې خپلې شخړې په سمه توګه د خبرو اترو او مذاکرې له لارې حل کړي.
ماو نینګ همدارنګه وویل چې چين په فعاله توګه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د منځګړيتوب هڅې کوي او د دواړو هېوادونو ترمنځ د تاوتریخوالي کمولو او اړیکو د ښه کولو لپاره ګټور رول ته به دوام ورکړي.
د چین په منځګړتوب د طالبانو او پاکستان ترمنځ په ارومچي ښار کې له پرونۍ مقدماتې ناستې وروسته، نن د خبرو اترو دویم پړاو پیل شوی.
د چارشنبې ورځې په ناسته کې د دواړو خواوو ترمنځ پر وروستیو شخړو، دوه اړخیزو غوښتنو او اړوندو نورو مسایلو خبرې شوې دي.