چین د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو اترو د پرمختګ په اړه هیله‌مندي وښوده

د طالبانو ترواک لاندې دغې رسنۍ ویلي، چې د پنجشنبې په ورځ د نيمروز د ورېښمو پله له لارې ۱۰، د ننګرهار د تورخم له لارې ۲۱۲، د هرات د اسلام کلا له لارې ۲۴ او د کندهار د سپين بولدک له لارې ۶۳کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.

طالب چارواکو ویلي، چې د راستنو شويو کورنيو له ډلې څخه ۱۰۲ کورنۍ خپلو اصلي سيمو ته لېږدول شوې او همداراز سلګونو نورو کورنيو ته بېلابېلې بشري مرستې وېشل شوې دي.

تر دې مخکې، د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون ویلي و، چې د چهارشنبې په ورځ ۲۶۹ کورنۍ له ایران او پاکستان نه په جبري توګه افغانستان ته ستنې کړای شوې دي. یاد کمېسیون ویلي، چې په همدې ورځ ۵۴ نورې کورنۍ بیا خپلو سیمو ته لېږدول شوې دي.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني خبر ورکړی، چې د ۱۴۰۴کال په لړ کې له ایران او پاکستان نه ۳مېلیونه او ۱۱۴زره کډوال په خپله خوښه او جبري توګه افغانستان ته ستانه شوي دي.

د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزارت جمعې ورځ، د وري پر ۱۴مه د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې نورالله نوري د یوه پلاوي په مشري ننګرهار ته سفر کړی او د یاد ولایت له دیني عالمانو، قومي مشرانو، د پوهنتون استادانو او ځوانانو سره د طالبانو له نظام څخه د دفاع لپاره غونډه کې یې ګډون کړی دی.
په دې وروستیو اونیو کې ډیری راپورونه خپاره شوي، چې طالبانو عام خلک اړ کړې چې د دغې ډلې په ملاتړ اعلان کړي.

د طالبانو چارواکو په وروستیو اونیو کې په وار وار ادعا کړې چې یاده ډله له پاکستان سره د جګړې پرمهال د عامو خلکو له پراخ ملاتړ څخه برخمن وه.

په ورته مهال د بحران نړۍوالې ډلې په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې طالبانو هڅه کړې چې له پاکستان سره د جګړې څخه په استفاده په کور دننه د ځان په ګټه عامه ملاتړ خپل کړي.

په همدې حال کې ځینې څارونکي په دې باور دي، چې د افغانستان په عصري تاریخ کې د لومړي ځل لپاره د پاکستان سره د تاوتریخوالي په اړه د خلکو په نظرونو کې یوالی راڅرګند شوی دی.

خو د طالبانو مخالف سیاسي حرکتونه بیا په دې باور دي، چې طالبانو د بهرنیو وسله والو په ملاتړ سره د افغانستان په خاوره کې د نفوذ او د هیواد د ملي حاکمیت د سرغړونې لپاره لاره هواره کړې ده.

د ننګرهار ځینو اوسېدونکو نن جمعې په ورځ، د وري پر ۱۴مه ویلي، چې طالبانو د ننګرهار په غني خېلو ولسوالۍ کې هم رواني ناروغ د جاسوسۍ په تور نیولي او له ځان سره وړی دی.

د طالبانو یو شمېر پلویانو هم په ټولنیزو رسنیو کې داسې یو کمپاین په لاره اچولی، چې یو شمېر رواني ناروغان د ځینو هېوادونو له خوا افغانستان ته جاسوسۍ لپاره لېږل شوې دي او باید د دغه ډول کسانو مخه نیول شي.

د طالبانو له لوري په داسې حال کې د رواني ناروغانو راټولو بهیر پیل شوی دی، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ له تېرو څو میاشتو راهیسې شخړه روانه ده.

طالبانو له دې وړاندې اعلان کړی و، چې د دې ډلې د مشر ملا هبت الله په امر یې د رواني ناروغانو د راټولو بهیر پیل کړی دی.

همدارنګه د طالبانو د امر بالمعروف وزارت ( ۱۴۰۴ کال د مرغومی پر۲مه) ویلي و، چې په تېرو درېیو میاشتو کې یې شاوخوا ۵زره او ۷۸۱ افغانان چې له رواني ناروغیو سره مخ وو تر راټولولو وروسته د درملنې لپاره د سرې میاشتې ټولنې ته معرفي کړي دي.

یاد وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي و، چې دغه ګام یې د عامې روغتیا د ساتنې، د رواني ناروغانو د وضعیت د ښه‌والي او د ټولنې د احتمالي ګواښونو د کمولو په موخه اخیستی دی.

چین هڅه کوي، چې جګړه راکمه کړي، سوداګریزې او د ډیورنډر کرښې لارې پرانیزي او د دواړه خواوو ترمنځ اوربند رامنځته کړي. په ورته وخت کې د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند ماو نینګ ویلي، چې طالبان او پاکستان باید خپلې شخړې د خبرو له لارې حل کړي.

په ورته وخت کې طالبانو د پنجشنبې په ورځ ادعا وکړه، چې پاکستان د افغانستان پر درېیو ختیځو ولایتونو توغندیز بریدونه کړي. ورته مهال د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ټینګار کړی، چې د سولې په پروسه کې پرمختګ روښانه، د تایید وړ او په لیکلې بڼه تضمینونو ته اړتیا لري او شفاهي ژمنې په هیڅ ډول بسنه نه‌کوي.

اسلام‌اباد په دوحې، استانبول او ریاض کې د خبرو اترو په تېرو درېیو پړاوونو کې هم په لیکلې بڼه د تضمینونو غوښتنه کړې وه؛ خو طالبانو په لیکلې بڼه له ژمنو ورکولو انکار کړی و. د طالبانو ‌له‌خوا دغه انکار د تېرو خبرو اترو د ناکامۍ یو لامل بلل شوی.

د امریکا او طالبانو ترمنځ د دوحې تړون ته په اشارې سره د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي دغه ډله د خپلو ژمنو په ماتولو تورنه کړې او زیاته کړې یې ده، چې «افغان طالبان نه هوکړه‌لیک ته ژمن دي او نه هم د هغې روح ته».

شنوونکي ټینګار کوي، پاکستان د چین تر فشار لاندې د خبرو اترو په دغه پړاو کې چې په ارومچي کې ترسره شو ګډون وکړ. د پاکستان پخواني استازي اصف دراني هم ویلي، چې اسلام‌اباد د چین په «غوښتنه» په خبرو اترو کې ګډون کړی دی.

بل خوا بیا د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې اعلان وکړ، دوی به د اورمچي په خبرو اترو کې «په متوازن او اصولي دریځ سره» برخه واخلي او اراده لري چې له بل لوري سره د ښه ګاونډیتوب پیاوړتیا، سوداګریزو اړیکو پراختیا او په اغېزمنه توګه د امنیتي مسلو اداره کولو په اړه پراخې خبرې اترې وکړي.

د شنونکو په وینا؛ چین په سیمه کې د خپلو پراخو اقتصادي ګټو له امله د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ثبات ساتلو په لټه کې دی.

یادې محکمې حکومت ته سپارښتنه کړې، چې ژر تر ژر دې د دغه قضیو د تنظیمولو لپاره قانوني تګلاره جوړه کړي. قاضي سید شاهد بهار په یوه پرېکړه کې د هغو درېیو افغان کډوالو د قضیو ملاتړ کړی، چې له دغه هېواده د اېستلو له ګواښ سره مخ دي.
عریضه کوونکو ویلي، چې دوی له لسیزو راهیسې د پاکستان تر ولکې لاندې کشمیر کې د اوسېدو قانوني اسناد لري؛ خو بیا هم پولیسو له کوم قانوني دلیل پرته نیولي او اوس د اېستلو له ګواښ سره مخ دي.

د پاکستان ډان ورځپاڼې په دې اړه په خپل راپور کې د حکومت له قوله ویلي، چې افغان کډوال د احتیاطي اقدام په توګه د یوې پراخې بېرته ستنېدنې پالیسۍ له مخې نیول کېږي. د پاکستان حکومت دا هم منلې، چې پر یادو کسانو کوم ځانګړي جنايي تورونه نه‌دي لګول شوي.

د محکمې په پرېکړه کې راغلي، چې د اېستلو دغه لړۍ باید د ویزو او اسنادو له لغوه کېدو وروسته ترسره شي او دغه بهیر باید له قانون سره سم وي. محکمې زیاته کړې: «پرته له رسمي قانوني پروسې خپلسرې نیول یا غیر رسمي اېستل ناقانونه کړنه ده».

د محکمې په پرېکړه کې ټینګار شوی، چې کورنۍ اړیکې لکه د افغانانو او ځايي خلکو ترمنځ ودونه باید د اساسي قانون له مخې خوندي شي؛ ځکه دا د کورني ژوند د ساتنې برخه ده. محکمې حکومت ته په وړاندیز کې ویلي: «دغه ډول قضیې باید په ډېرې څېرنې او انساني چلند سره وڅېړل شي، نه دا چې په ټولیز ډول دې ټول کډوال بېرته واستول شي».