د روغتیا نړیوال سازمان: افغانستان ته ۷۸،۵ ټُنه بېړني طبي تجهيزات راورسېدل

د هندي رسنیو د راپور له مخې، سوداګر وایي چې د افغانستان د وچو مېوو عرضه د پام وړ کمه شوې او بیې یې له ۷۰تر ۱۰۰سلنې پورې لوړې شوې دي. د ممرا بادامو بیه له ۱۷۰۰ څخه نږدې ۲۸۰۰ روپیو رسېدلې، د ایراني پستو بیه له ۸۰۰ څخه تر ۱۳۰۰هندي کالدارولوړه شوې او د وچو زردالو بیه نږدې دوه برابره شوې ده.

راپور زیاتوي، چې د وارداتو د مسیرونو بندېدل او د ټرانزیټي لارو بدلون د دې وضعیت اساسي لاملونه دي. د پاکستان له لارې د سوداګرۍ مسیر په ځلونو تړل شوی، چې له امله یې سوداګر اړ شوي خپل توکي د ایران یا دوبۍ له لارې وارد کړي، خو دا بدیل مسیرونه خورا زیات لګښت او وخت ته اړتیا لري.

دغه بدلونونه نه یوازې په عمده بازارونو، بلکې په پرچون پلور کې هم اغېز کړی دی. پېرودونکي اوس د پخوا په څېر په زیاته اندازه توکي نه اخلي، چې له امله یې د پلور عمومي حجم کم شوی دی.

همدا راز د خوږو، بیکرۍ، هوټلونو او کټرینګ صنعتونه چې په پراخه کچه پر وچو مېوو تکیه لري، د لوړو بیو له امله له زیات فشار سره مخ دي. سوداګر خبرداری ورکوي چې که د ایران له لارې وارداتي مسیر هم له ستونزو سره مخ شي، نو شته زېرمي به ډېر ژر پای ته ورسېږي او بیې به لا پ لوړې شي.

بلخوا د افغانستان سوداګر د چابهار بندر او هوايي دهلېزونو په څیر د بدیلو لارو په لټه کې دي، خو د لوړ لګښت او لوژستیکي محدودیتونو له امله دا لارې هم دایمي حل نه ګڼل کېږي.

د شانګهای همکارۍ سازمان د ترهګرۍ ضد سیمه ییز جوړښت په تاشکند کې په خپله وروستۍ غونډه کې اعلان وکړ، چې په افغانستان او سوریه کې ترهګریزو ډلو خپل جنګي او عملیاتي وړتیاوې د پام وړ پیاوړې کړې دي.

دا غونډه د جمعې په ورځ، د وري پر ۱۴مه د پاکستان په مشرۍ په تاشکند کې وشوه.

غړو هېوادونو په سیمه کې د افراطي، وسله والو او بېلتون غوښتونکو ډلو له خوا د مخ په زیاتېدونکي ګواښونو په اړه خپله ژوره اندېښنه څرګنده کړه.

ګډونوالو د امنیتي ننګونو سره د مقابلې او د پولو هاخوا د بې ثباتۍ د خپرېدو مخنیوي لپاره د غړو هېوادونو ترمنځ د نږدې همغږۍ اړتیا باندې ټینګار وکړ.

د شانګهای همکارۍ سازمان چې چین، روسیه، هند، پاکستان او د منځنۍ اسیا ځینې هېوادونه پکې شامل دي، په وروستیو کلونو کې د ترهګرۍ ضد همکارۍ د پیاوړتیا لپاره هڅې ګړندۍ کړې دي.

په غونډه کې چارواکو د شانګهای سیمه ایز تروریزم ضد جوړښت رول د غړو هیوادونو ترمنځ د استخباراتو تبادلې او ګډ امنیتي اقداماتو همغږي کولو لپاره د یو مهم پلیټ فارم په توګه روښانه کړ.

پاکستان د تحریک طالبان پاکستان او بلوچ بیلتون غوښتونکو په اړه، روسیې او د مرکزي اسیا هیوادونو د اسلامي دولت خراسان ډلې «داعش» او په مرکزي اسیا کې د سخت دریځو غورځنګونو په اړه او چین د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ وسله‌والې دلې په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

روسیې په ځانګړي ډول ټینګار وکړ چې له منځني ختیځ او سوریې څخه ګڼې ترهګرې ډلې د افغانستان په لور روانې دي.

د طالبانو د خوست او پکتیا ولایتونو والیانو رسنیز دفترونو نن جمعې ورځ، د وري پر ۱۴مه په اېکس پاڼو کې لیکلي، چې د یادو ولایتونو په یو شمیر سیمو کې وروستیو سختو اورښتونو او سېلابونو ځايي خلکو ته مالي او ځاني زیانونه اړولي دی.

په دغو ولایتونو کې د وروستیو سختو اورښتونو او سېلابونو له امله د دوو ښځو په ګډون ۵ کسانو ته مرګ‌ژوبله اوښتې ده.

د لومړنیو معلوماتو پر بنسټ، تر دې مهاله د یادو پېښو له امله د پکتیا ولایت په مرکز کې یو تن مړ شوی او په جاني‌خېلو او وزې ځدراڼ ولسوالیو کې دوه تنه ټپیان شوي دي.

همدارنګه په پکتیکا کې د طالبانو د والي رسنیز دفتر ویلي، چې اړوند ادارې په زیانمنو سیمو کې د متوجې ګواښونو د مخنیوي لپاره چمتو حالت کې دي او هڅې روانې دي، څو زیانمنو ته پر وخت لازمې اسانتیاوې برابرې شي.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت د جمعې په ورځ پر خپلېاېک‌س پاڼې لیکلي، چې د کابل – جلال‌اباد لویه لاره د "تنګي غارو" په سیمه کې د خټو او تیږو د ښویېدو له امله بنده شوې،همدارنګه د پروان – بامیان لاره د سیاه‌ګرد په سیمه کې د سېلابونو د راوتلو له امله د تګ راتګ پر مخ تړل شوې ده.

د یاد وزارت د معلوماتو له‌مخې، د هرات – فراه لویه لاره هم د تېرو څو ساعتونو پرله پسې ورښتونو له امله زیانمنه شوې او ځینې برخې یې د موټرو د تګ راتګ لپاره خطرناکې بلل شوې دي، چې دا مهال یاده لاره هم بنده ده.

د ټولګټو وزارت له ټولو مسافرو او موټر چلوونکو څخه غوښتنه کړې چې د یادو لارو د بیا خلاصون تر رسمي اعلان پورې له سفره ډډه وکړي او یا هم له بدیلو مسیرونو څخه ګټه پورته کړي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ویلي، چې بیجینګ د دواړو لوریو سره نږدې اړیکه لري او د خبرو اترو لپاره یې مناسب چاپېریال چمتو کړ دی.

ماو نینګ ټینګار کړی، چې درې واړه لوري به په مناسب وخت کې د خبرو اترو جزییات شریک کړي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاندې دا څرګندونې په داسې حال کې کړي، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ شخړه په تېر اکتوبر کې پیل شوې او لسګونه کسان پکې وژل شوي دي.

د یادې شخړې لامل ټي‌ټي‌پي ډله کڼل کېږي او اسلام اباد د طالبانو اداره د دغې ډلې په ملاتړ تورنوي.

طالبان دا تورونه ردوي او په پاکستان کې د وسله والو بریدونه "د پاکستان داخلي ستونزه" ګڼي.

چین تازه د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د شخړې هوارۍ لپاره رامخته شوی او دواړه لوري یې د پنجشنبې په ورځ په ارومچي کې د خبرو مېز ته کېنولي دي.

د راپورونو له‌مخې، د طالبانو او پاکستان ترمنځ د روانو خبرو اترو تمرکز پر دوامداره اوربند، د سوداګرۍ او تګ راتګ لپاره د دواړو هېوادونو ترمنځ د لارو په پرانېستلو دی.