قزاقستان په افغانستان کې د کميابو فلزاتو د را اېستلو ارزونه کوي

د افغان ایواک د خبرپاڼې له مخې، په دې بودجه کې د کډوالو د مېشتېدو او ادغام پر ځای د توقیف، شړلو او د کډوالۍ د مخنیوي لپاره ډېره بودجه ځانګړې شوې ده.

افغان ایواک وایي، دا بدلون په داسې حال کې راځي چې د افغان کډوالو د دوسیو پروسس لا له وړاندې ځنډول شوی او د ځانګړو کډوالۍ ویزو لرونکو افغانانو ورتګ هم عملا درېدلی دی.

د خبرپاڼې له مخې، که دا بودجه عملي شي، د افغان متحدینو د انتقال پروګرام «دایمي هرکلی» به په بشپړه توګه وتړل شي او ورته کوم بدیل نه‌دی وړاندیز شوی. د دوی په وینا: «که څه هم قانوني لارې به پاتې وي، خو عملي سیستمونه له منځه وړل کېږي، چې خلک پرې امریکا ته لاړ شي.»

د افغان ایواک د معلوماتو له مخې، په وړاندیز کې د «کډوالو او کډوالي د مرستو» پروګرام لپاره هم صفر بودجه غوښتل شوې، چې د کډوالو د پروسس، د دوسیو د مدیریت او امریکا ته د هغوی د لېږد لپاره مهم بنسټ بلل کېږي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې د کډوالو د مېشتېدو پر پروګرامونو ۷۶۸ میلیونه ډالره کموالی هم د دې لامل کېږي چې د منل شویو کسانو د انتقال ظرفیت راکم شي او «منل کېدل نور د ورتګ ضمانت نه شي کېدای.»

د افغان ایواک په وینا، دا بودجه د بشري مرستو پر ځای د مخنیوي پالیسۍ ته لومړیتوب ورکوي او سرچینې د کډوالو د بېرته ستنولو او د کډوالۍ د مهارولو پر لور اړوي.

د افغان متحدینو په اړه ویل شوي، که څه هم د ځانګړو کډوالۍ ویزو غوښتنلیکونه لا هم تر پروسس لاندې دي، خو ویزې نه‌ورکول کېږي او د خلکو انتقال نه‌ترسره کېږي. خبرپاڼه ټینګار کوي، چې «دا ځانګړې ویزې په قانون کې شته، خو په عمل کې کار نه‌کوي.»

په ټوله کې، افغان ایواک خبرداری ورکوي، چې دا بودجه یوازې پالیسۍ نه‌بدلوي، بلکې د کډوالۍ د سیستم جوړښت بدلوي، داسې چې قانوني لارې په کاغذ کې پاتې کېږي، خو عملي لاسرسی ورته له منځه ځي.

د افغانستان په یو شمېر ولایتونو، په ځانګړي ډول کابل او ننګرهار ولایتونو کې، د ۵.۸ درجې نسبتا قوي زلزلې ټکانونه احساس شوي.

د زلزله پېژندنې نړیوالو ادارو د معلوماتو له مخې، دغه زلزله د کابل پر وخت نن شپه شاوخوا ۸:۴۲ بجې رامنځته شوې، چې مرکز یې د بدخشان ولایت د یمګان ولسوالۍ ښودل شوی او ژوروالی یې د ځمکې په تل کې نږدې ۱۸۶ کیلومتره ثبت شوی دی.

د ننګرهار ولایت د رسنیو دفتر ویلي، چې د جلال‌اباد ښار او شاوخوا سیمو کې د دې زلزلې نسبتا سخت ټکانونه احساس شوي دي. د رسنیو دفتر په وینا، دا زلزله په پرله‌پسې ډول په دوو جټکو کې رامنځته شوې او خلک یې وېرولي دي.

بل‌خوا، د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ویاند ډاکټر شرافت زمان ویلي، چې د رهبرۍ له لوري د کابل او ولایتونو روغتیايي مسوولینو ته د بشپړې چمتووالي سپارښتنه شوې ده. هغه زیاته کړې، که چېرې خلک له دې پېښې زیانمن شوي وي، روغتیايي مرکزونه چمتو دي چې بیړنۍ رسېدنه ورته وکړي.

نوموړي همداراز له خلکو غوښتي، چې د اړتیا په صورت کې د عامې روغتیا وزارت له ۱۰۲ وړیا شمېرې سره اړیکه ونیسي.

تر دې مهاله د تلفاتو او مالي زیانونو په اړه کره معلومات نه‌دي خپاره شوي، خو د پېښو پر وړاندې د مبارزې ولایتي ادارې د معلوماتو د راټولولو په حال کې دي.

یاد سازمان د جمعې په ورځ (د وري ۱۴مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، چې په دې محموله کې د شري د درملنې ځانګړي کېټونه، د سینه‌بغل درمل، د هغو ماشومانو لپاره تغذیوي مواد چې له شدیدې خوارځواکۍ سره مخ دي، جراحي وسایل او نور اړین طبي توکي شامل دي.

د روغتیا نړیوال سازمان زیاتوي، چې دغه حیاتي تجهیزات به له ۴۱۹ زرو څخه زیاتو کسانو ته روغتیايي مرستې برابرې کړي او په ټول هېواد کې به د ۱۳ زرو او ۶۰۰ ژوند ژغورونکو جراحي عملیاتو د ترسره کېدو زمینه برابره کړي.

دغه سازمان د یادو مرستو د لېږد په برخه کې د متحده عربي امارات له همکاریو هم مننه کړې ده.

د هندي رسنیو د راپور له مخې، سوداګر وایي چې د افغانستان د وچو مېوو عرضه د پام وړ کمه شوې او بیې یې له ۷۰تر ۱۰۰سلنې پورې لوړې شوې دي. د ممرا بادامو بیه له ۱۷۰۰ څخه نږدې ۲۸۰۰ روپیو رسېدلې، د ایراني پستو بیه له ۸۰۰ څخه تر ۱۳۰۰هندي کالدارولوړه شوې او د وچو زردالو بیه نږدې دوه برابره شوې ده.

راپور زیاتوي، چې د وارداتو د مسیرونو بندېدل او د ټرانزیټي لارو بدلون د دې وضعیت اساسي لاملونه دي. د پاکستان له لارې د سوداګرۍ مسیر په ځلونو تړل شوی، چې له امله یې سوداګر اړ شوي خپل توکي د ایران یا دوبۍ له لارې وارد کړي، خو دا بدیل مسیرونه خورا زیات لګښت او وخت ته اړتیا لري.

دغه بدلونونه نه یوازې په عمده بازارونو، بلکې په پرچون پلور کې هم اغېز کړی دی. پېرودونکي اوس د پخوا په څېر په زیاته اندازه توکي نه اخلي، چې له امله یې د پلور عمومي حجم کم شوی دی.

همدا راز د خوږو، بیکرۍ، هوټلونو او کټرینګ صنعتونه چې په پراخه کچه پر وچو مېوو تکیه لري، د لوړو بیو له امله له زیات فشار سره مخ دي. سوداګر خبرداری ورکوي چې که د ایران له لارې وارداتي مسیر هم له ستونزو سره مخ شي، نو شته زېرمي به ډېر ژر پای ته ورسېږي او بیې به لا پ لوړې شي.

بلخوا د افغانستان سوداګر د چابهار بندر او هوايي دهلېزونو په څیر د بدیلو لارو په لټه کې دي، خو د لوړ لګښت او لوژستیکي محدودیتونو له امله دا لارې هم دایمي حل نه ګڼل کېږي.

د شانګهای همکارۍ سازمان د ترهګرۍ ضد سیمه ییز جوړښت په تاشکند کې په خپله وروستۍ غونډه کې اعلان وکړ، چې په افغانستان او سوریه کې ترهګریزو ډلو خپل جنګي او عملیاتي وړتیاوې د پام وړ پیاوړې کړې دي.

دا غونډه د جمعې په ورځ، د وري پر ۱۴مه د پاکستان په مشرۍ په تاشکند کې وشوه.

غړو هېوادونو په سیمه کې د افراطي، وسله والو او بېلتون غوښتونکو ډلو له خوا د مخ په زیاتېدونکي ګواښونو په اړه خپله ژوره اندېښنه څرګنده کړه.

ګډونوالو د امنیتي ننګونو سره د مقابلې او د پولو هاخوا د بې ثباتۍ د خپرېدو مخنیوي لپاره د غړو هېوادونو ترمنځ د نږدې همغږۍ اړتیا باندې ټینګار وکړ.

د شانګهای همکارۍ سازمان چې چین، روسیه، هند، پاکستان او د منځنۍ اسیا ځینې هېوادونه پکې شامل دي، په وروستیو کلونو کې د ترهګرۍ ضد همکارۍ د پیاوړتیا لپاره هڅې ګړندۍ کړې دي.

په غونډه کې چارواکو د شانګهای سیمه ایز تروریزم ضد جوړښت رول د غړو هیوادونو ترمنځ د استخباراتو تبادلې او ګډ امنیتي اقداماتو همغږي کولو لپاره د یو مهم پلیټ فارم په توګه روښانه کړ.

پاکستان د تحریک طالبان پاکستان او بلوچ بیلتون غوښتونکو په اړه، روسیې او د مرکزي اسیا هیوادونو د اسلامي دولت خراسان ډلې «داعش» او په مرکزي اسیا کې د سخت دریځو غورځنګونو په اړه او چین د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ وسله‌والې دلې په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

روسیې په ځانګړي ډول ټینګار وکړ چې له منځني ختیځ او سوریې څخه ګڼې ترهګرې ډلې د افغانستان په لور روانې دي.