د ښځو او بشري حقونو د ملاتړ او ودې بنسټ خبرداری ورکړی، چې په ګاونډیو هېوادونو کې د افغان کډوالو وضعیت ورځ تر بلې خرابېږي او زرګونه کسان له جدي امنیتي او بشري ګواښونو سره مخ دي.
دغه بنسټ د شنبې په ورځ (د وري ۱۵مه) په یوې اعلامیه کې ویلي، هغه افغانان چې له وروستیو سیاسي بدلونونو وروسته له هېواده وتلي، لکه خبریالان، مدني فعالان، د بشري حقونو مدافعین، پخواني نظامیان او معترضې ښځې اوس په کوربه هېوادونو کې له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.
یاد بنسټ وایي، ډېری افغان کډوال په کوربه هېوادونو کې د نیول کېدو، جبري اېستلو او بېرته افغانستان ته د ستنولو له خطر سره مخ دي، هغه ځای چې د دوی په وینا، لا هم پهکې د خوندیتوب شرایط برابر نهدي او د ستنولو په صورت کې به له جدي ګواښ سره مخ شي.
یاد بنسټ زیاتوي، دغه وضعیت نهیوازې د کډوالو ژوند له ګواښ سره مخ کړی، بلکې د هغوی انساني کرامت یې هم تر پوښتنې لاندې راوستی دی.
په اعلامیه کې راغلي، سره له دې چې د افغان کډوالو ستونزې پراخې شوي، خو نړیوال غبرګون لا هم د اړتیا وړ کچې ته نهدی رسېدلی.
دغه بنسټ له ملګرو ملتونو غوښتي، چې په دې برخه کې جدي او عملي ګامونه واخلي او د کډوالو د وضعیت څارنه پیاوړې کړي.
همدارنګه یې د کډوالو له عالی کمېشنرۍ څخه غوښتي چې د کډوالو د ثبت او بیا مېشتېدو بهیر ګړندی کړي، څو زیانمن کسان ژر خوندي ځایونو ته ولېږدول شي.
دغه بنسټ ټینګار کړی، چې بشري مرستې لا هم کافي نهدي او باید پراخې شي. په همدې تړاو د کډوالۍ له نړیوالې ادارې غوښتنه شوې، چې د سرپناه، روغتیا او معیشت په برخو کې خپلې مرستې زیاتې کړي.
دوی په اروپایي ټولنې غږ کړی، چې د افغان کډوالو پر وړاندې خپلې پالیسۍ نرمې کړي او د منلو لپاره قانوني او خوندي لارې پرانیزي.
دغه بنست خبرداری ورکړی، چې دا موضوع یوازې سیاسي نه، بلکې ژوره انساني او اخلاقي مسله ده، چې عاجل اقدام غواړي او که نړیواله ټولنه پر وخت اقدام ونه کړي، نو د افغان کډوالو بشري وضعیت به لا پسې بحراني شي.
د احمد په نوم یو افغان چې ۲۴ کاله عمر لري او په ۲۰۲۳م کال کې د پاکستان د سند ايالت له کراچۍ ښار څخه له خپلې کورنۍ سره یو ځای بېرته افغانستان ته ستون کړای شوی و، خو هغه او دوه کوچني وروڼه یې بیا سږ کال بېرته پر قاچاقي لارو کراچۍ ښار ته د مزدورۍ او خوارۍ لپاره راغلي دي.
نوموړي افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي، چې په کراچۍ کې زېږېدلی او همدلته لوی شوی، دلته یې ژوند کاوه او د کورنۍ ګوزاره یې روانه وه. خو د پاکستان حکومت له هغه اعلان سره سم چې افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستنوي، د ده په وينا «دلته راباندې ژوند سخت شو پوليسو به نيولو، پيسې به یې راڅخه اخيستې، زما سپینږیري کاکاګان یې څو ځله ونیول، نو اړ شو چې کډې مو وکړې.»
هغه زیاته کړه، « له ځان سره مې دوه کوچني وروڼه راوستي دي، زه او هغوی په شريکه کار کوو، که څه هم پولیس مو تنګوي، خو چاره نهشته ځانونه پټوو او کار کوو».
یوه بل افغان ځوان چې تازه پر قاچاقي لارو پاکستان ته راغلی وويل، چې کورنۍ یې نږدې ۳۵ غړي لري او افغانستان ته له ستنولو وړاندې یې د کورنۍ دوو یا درېیو غړو په دغه ښار کې کار کاوه، چې د ژوند چاره یې روانه وه.
هغه زیاتوي، کله چې افغانستان ته ستانه شول لږه اندازه کرنیزه ځمکه یې درلوده او بزګرۍ ته یې مخه کړه، خو په کروندګرۍ یې ګوزاره نه کېده او ترڅنګ یې د درندو بارونو د پورته کولو کار کاوه.
هغه په ډیرې خواشینۍ سره وويل، «افغانستان ډېر ښه دی خو کار روزګار په کې نهشته».
په کراچۍ ښار کې د طالبانو کونسل عبدالجبار تخاري، له افغانستان انټرنشنل – پښتو سره په خبرو کې دا منلې، چې په افغانستان کې روزګار کم دی او ځینې افغانان بیا ځلې دغه ښار ته راغلي دي.
د طالب کونسل په وينا، افغانان ځکه کراچۍ ته راځي چې دلته یې ژوند کړی او په دغه ښار کې ډېر کارونه ترلاسه کولی شي.
طالب کونسل عبدالجبار تخاری وايي، چې د هغو افغانانو کره شمېره نهلري چې په دغه ښار کې ژوند کوي او یا د کار په تکل کې راغلي دي، ځکه چې ډیری یې بېرته افغانستان ستانه شوي دي.
طالب کونسل زیاتوي: «دا وخت د کراچۍ په زندانونو کې نږدې ۵۵ افغانان بندیان دي، چې په دوی کې نيمايي د جرمونو په ترسره کولو کې نيول شوي او پاتې نور یې هغه کسان دي چې د قانوني اسنادو د نهلرلو له امله نيول شوي دي.»
د پاکستان د سند ايالت د کراچۍ ښار چې د دغه هېواد د اقتصاد مرکز بلل کيږي، پوليسو یې د تېرې مياشتې (مارچ په ۶مه نېټه) په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ويلي وو: «د کراچۍ پوليسو د ناقانونه بهرنیو وګړو او په ځانګړي ډول د افغان وګړو د موجودیت په اړه د شکايتونو لپاره ځانګړې مرکزي څانګه جوړه کړې او له خلکو غواړي چې د غیرقانوني وګړو په اړه معلومات ورکړي».
بل خوا یو شمېر افغانان وایي، چې پاکستاني پولیس له دوی څخه تر نیولو وروسته بډې (رشوت) اخلي.
په دغه ښار کې مېشت افغان کډوال احمد له افغانستان انټرنشنل – پښتو سره په خبرو کې ویلي، «نږدې هره ورځ د پوليسو په لاس ورځو، په جېب کې چې څومره روپۍ راسره وي پوليس یې راڅخه اخلي او بيا مو پرېږدي.»
له دې وړاندې هم د کراچۍ ښار پر پولیسو دغه ډول تورونه وو، چې د یاد ښار پولیس د افغان کډوالو له نیولو وروسته که له چا سره قانوني اسناد هم وي ورته ارزښت نهلري او د بډو اخیستلو په بدل کې پرېښودل کېږي.
خو د کراچۍ پوليسو دغه تورونه رد کړي او ویلي یې دي، چې د ټولو غير قانوني بهرنیو وګړو پر ضد یو ډول اقدامات کېږي او له چا نه یې بډې نهدي اخیستي.
په همدې حال کې په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (يواېناېچسيار) وياند قیصر اپريدي افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، د پاکستان حکومت له هغه اعلان وروسته چې افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته ستنوي، تر اوسه پورې نزدې ۲،۱ میلیون افغانان له پاکستان څخه افغانستان ته ستانه شوي چې ډېرې یې نيول شوي او بیا اېستل شوي دي.
هغه وويل، په دغو ستانه کړای شویو افغانانو کې د پياوار، ایسيسي کارت لرونکي او هغه کسان چې قانوني اسناد یې نهلرل، ټول شامل دي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالی کمېشنرۍ، طالبانو او د پاکستان د شمېرو لهمخې، په دغه هېواد کې شاوخوا درې میلیونه افغان کډوال مېشت وو، چې ډیره برخه یې له ۲۰۲۱م کال څخه وړاندې په دغه هېواد کې مېشت وو او په لږ شمېر کې یې په افغانستان کې د طالبانو یو ځل بیا واک ترلاسه کولو وروسته دغه هېواد ته کډوال شوي دي.
پاکستان د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ هغه وخت پیل کړه، چې د پاکستاني چارواکو په وینا، په افغانستان کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته په دغه هېواد کې د ناامنۍ پېښې ډیرې شوې او پر طالبانو یې تور پورې کړ، چې په افغان خاوره کې یې د پاکستان ضد وسلهوالو ډلو ته پټنخایونه او مرکزونه برابر کړي او د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد کاريږي، خو طالبانو تل د پاکستان دغه تورونه رد کړي دي.
ملګرو ملتونو، د بشري حقونو سازمانونو او په پاکستان کې د پښتنو ملتپاله سياسي او مذهبي ګوندونو او همداراز طالبانو له پاکستان څخه غوښتي، چې د افغان کډوالو د ستنولو پر پرېکړه دې له سره غور وکړي.