د بې‌ځایه شویو نړۍوال سازمان له پاکستان نه د افغانانو د جبري اېستلو لړۍ درولو غوښتنه کړې

د دې څېړنې له‌مخې، دغه محدودیتونه د زاړه عمر لرونکو کسانو لپاره زیات دي، ځکه د هغو د خولو بهېدو وړتیا کمه ده او په همدې دلیل د خپل بدن تودوخه په سمه توګه نه‌شي تنظیمولای. په دې څېړنه کې د ګرمۍ د زغملو فیزیولوژیکي مطالعات د نړۍ او سیمو له اویا کلونو راټولو شویو معلوماتو سره یوځای شوي، چې د نفوس او تودوخې اړوند دي.

څېړنه ښيي، چې له ۶۵ کلونو پورته عمر لرونکي کسان اوس هر کال نږدې ۹۰۰ ساعته داسې وخت تجربه کوي، چې ګرمي په‌کې د باندې فعالیتونه په سخت ډول محدودوي، حال دا چې دا شمېر په ۱۹۵۰ کال کې شاوخوا ۶۰۰ ساعته وو.

تر ټولو ډېر زیان هغو کسانو ته رسېږي چې په بې‌وزلو هېوادونو یا سیمو کې ژوند کوي. سره له دې چې د اقلیم د بدلون په رامنځته کېدو کې د دوی ونډه د شتمنو مصرف کوونکو پر تله ډېره کمه ده. شتمن خلک د خپل ژوند د بڼې له امله د ګاز، تېلو او سکرو د سوځولو له لارې زیات ګلخانه‌يي ګاز تولیدوي.

په ځینو استوایي او نیمه استوایي سیمو کې، ګرمي د زاړه عمر کسانو بهرني فعالیتونه د کال له یوې څلورمې برخې څخه تر درېیمې برخې پورې محدودوي. تر ټولو سختې ستونزې د اسیا په سوېل لوېدیځ (بحرین، قطر، کوېټ، متحده عربي امارات، عراق، عُمان)، د اسیا په سوېل (پاکستان، بنګله‌دېش، هند، افغانستان) او د افریقا په لوېدیځو برخو کې لیدل کېږي.

دا څېړنه چې د طبیعت د ساتنې د ادارې د پوهانو له‌خوا یې مشري شوې او د «د روغتیا چاپېریالي څېړنو» په علمي مجله کې خپره شوې، د نړۍ د تودوخې د خطرونو په اړه له پخوانیو څېړنو هم وړاندې تللې او د خلکو ټولنیز او فیزیولوژیکي له ګرمۍ سره د چمتووالي وړتیا یې ارزولې ده.

د دې څېړنې لیکوالان وايي، چې پایلې یې دا څرګندوي چې د نړۍ د تودوخې د اصلي سرچینو لکه تېلو، ګاز او سکرو د کمولو لپاره بېړني ګامونه اخیستل اړین دي. هغوی همدارنګه له پالیسي جوړوونکو غوښتنه کړې، چې سرچینې هغو ټولنو او سیمو ته ځانګړې کړي چې تر ټولو ډېر زیان یې لیدلی دی.

د دې څېړنې اصلي لیکوال لوک پارسونز وویل: «سلګونه میلیونه خلک نور نه‌شي کولای د کال په تر ټولو ګرمو میاشتو کې خپل ورځني بهرني فعالیتونه په خوندي ډول ترسره کړي او دا خلک زیاتره په هغو هېوادونو کې ژوند کوي، چې د دې ستونزې په رامنځته کولو کې یې تر ټولو کمه ونډه لرلې ده».

هغه زیاته کړه، چې په لنډمهاله توګه د ګرمۍ د ژر خبرتیا سیستمونو، د یخولو بنسټیزو اسانتیاوو او په زیان‌منو سیمو کې د زاړه عمر کسانو او د باندې کارکوونکو ساتنې لپاره پانګونه ډېره ضروري ده. خو هغه ټینګار وکړ، چې دا سیمه‌ییز اقدامات د نړۍ د تودوخې د کمولو اساسي اړتیا نه‌شي بدلولای.

د پاکستان یوه لوړپوړي چارواکي ډان ورځپاڼې ته ویلي، چې ابوظبۍ له اسلام‌اباده د پور د سمدستي بېرته ستنولو غوښتنه کړې وه او حکومت پرېکړه کړې، چې دا پیسې ژر تر ژره بېرته ورکړي. نوموړي ټینګار کړی، چې «ملي وقار د مالي ملاحظاتو لپاره نه‌شي قرباني کېدای.»

دغه پیسې په ۲۰۱۹ کال کې د متحده عربي امارات له لوري د پاکستان د مالي توازن د ثبات لپاره ورکړل شوې وې او د بېرته ورکړې موده یې هم څو ځلي غځول شوې وه.

د معلوماتو له مخې، د پاکستان د مرکزي بانک مالي زیرمه شاوخوا ۱۶،۳ میلیارده ډالره ده او که دا پور بېرته ورکړل شي، نو شاوخوا ۱۸ سلنه به راکم شي، چې دا به د دغه هېواد د وارداتو د تمویل وړتیا او اقتصادي ثبات ته زیان ورسوي.

د یادونې وړ ده، چې پاکستان لا هم میلیاردونه ډالره پوروړی دی.

د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د جمعې په شپه (د وري ۱۴مه) په خپله وینا کې وویل، چې د پټرول بیه د شپې له ۱۲ بجو راهیسې ټیټه شوې ده. نوموړي زیاته کړه، چې فډرالي حکومت او څلور واړه ایالتي حکومتونه به ګډې هڅې وکړي څو د خلکو پر اقتصادي وضعیت فشار کم کړي او په دې برخه کې به هر اړین ګام پورته کړي.

دا پرېکړه وروسته له هغې شوې چې تېره ورځ د تېلو بیې ناڅاپه لوړې شوې وې، چې د خلکو له سختو اعتراضونو سره مخ شوې. د شهباز شریف په وینا، د پټرول په بیه کې دغه کموالی به لږ تر لږه د راتلونکې میاشتې لپاره پاتې شي.

د پاکستان حکومت تېره ورځ له پټرول سربېره د ډیزل په بیه کې هم څه باندې ۵۴ سلنه ډېروالی راوست او په ترڅ کې یې د یو لیټر ډېزل بیه ۵۲۰ او ۳۵ پیسو ته لوړه شوه، خو د دغه هېواد لومړي وزیر په خپله یاده وینا کې د ډيزل د بیو د څرنګوالي په تړاو څه نه‌دي ویلي.

ثریا دلیل په خپله اېکس‌پاڼه کې ویلي، چې د افغانستان ګڼ شمېر سیمې د سېلابونو له کبله له بشري ناورین سره مخ دي. د هغې په وینا، د خلکو د ژوندانه شرایط خورا خراب شوي، د زیانونو کچه ورځ تر بلې لوړیږي، او په راتلونکو ورځو کې هم د بارانونو او سېلابونو امکان شته.

نوموړې زیاتوي، نړیواله ټولنه او اړوندې ادارې د ژغورنې او بېړنیو مرستو لپاره چمتووالی نیسي، خو د هېواد دننه خلک اوس مهال د خوړو، سر پناه او روغتیایي خدماتو له نشتوالي سره مخ دي.

په افغانستان کې وروستيو سختو بارانونو او سېلابونو ګڼ زیانونه اړولي دي. ګڼو خلکو ته یې مرګ ژوبله اړولې، کورونه او کرنه یې ویجاړه کړې او ډېر خلک بې‌ځایه شوي دي. چارواکي او بشري مرستندویان وايي، چې زیانمنو ته د اړتیا وړ بېړنۍ مرستې تر اوسه په کافي اندازه نه دي رسېدلي.

د بښنې نړیوال سازمان کاناډا څانګې د جمعې په ورځ (د وري ۱۴مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي: «دا اونۍ د افغانستان په ښوونځیو کې د نوي ښوونیز کال د پیل نښه ده، خو د ۱۲ کلنو او پورته نجونو پر زده کړو بندیز لا هم پر خپل ځای دی. دا نجونې له څلورو کلونو راپدېخوا ښوونځيو ته نه دي تللې.»

یاد سازمان له طالبانو غوښتنه کړې، چې خپل تبعیضي او د جنسیت پر بنسټ محدودیتونه ختم کړي او نجونو ته اجازه ورکړي، چې خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړي.

طالبانو په افغانستان کې په ۲۰۲۱ کال کې له بیا واکمنېدو وروسته له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو بندیزو ولګاوه.دا وضعیت له څلورو کلونو زيات وخت کېږي چې دوام لري او د هېواد د زده‌کړې نظام او د نجونو د راتلونکي لپاره جدي ګواښ بلل شوی دی. نړیوالو بنسټونو دا بندیز غندلی او له طالبانو یې په وار وار غوښتي چې دا تبعیضي تګلارې باید ختمې کړي او اجازه ورکړي، چې نجونې زده‌کوونکې خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړي.