نورالدین عزیزي له قرغیزستاني چارواکي سره د سوداګریزو اړیکو پر پراختیا بحث وکړ

د طالبانو امنیه قومندانۍ د دوشنبې په ورځ (د وري ۱۷مه) خبر ورکړی، چې د پچیراګام ولسوالۍ په موسی‌خېلو سیمه کې د یوې خونې د چت نړېدو له امله درې ماشومان مړه شوي او درې تنه نور ټپیان شوي دي. د دوی په خبره، د خوږیاڼو ولسوالۍ احمدخېلو سیمه کې هم د چت پرېوتو له امله درې ماشومان مړه او یوه ماشومه ټپي شوې او د سپین غر ولسوالۍ کهي سیمه کې په یوه ورته پېښه کې درې تنه ټپیان شوي دي.

د طالبانو امنیه قومندانۍ رسنیز دفتر وايي، چې ټپیان روغتیايي مرکزونو ته لېږدول شوي او هڅه کوي زیانمنو کورنیو ته لومړنۍ مرستې ورسوي.

د یادونې وړ ده، چې نن په میدان وردګ کې د سختو ورښتونو او سېلابونو له امله د یوه کور د چت پرېوتو په پېښه کې هم یوه ښځه او دوه ماشومان مړه شوي او دوه نور ټپیان دي.

فطرت د دوشنبې په ورځ (د وري ۱۷مه) ویلي، چې یادې ډلې راستنو شویو کډوالو کورنیو ته د دایمي مېشتېدنې په موخه د ځمکو د ورکړې لړۍ پیل کړې ده. نوموړي زیاته کړې، چې په زابل کې ۲۲۴، په سمنګان کې ۱۵۰، په کندوز کې ۹۳۴ او په سرپل ولایت کې ۱۰۵ راستنو شویو کډوالو ته د سرپناه لپاره ځمکې ورکړل شوې دي.

سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي، خو تازه ستانه شوي کډوال له بې‌کارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي چې بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.

طالبان دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له درېیو هېوادونو څه باندې ۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي.

په میدان وردګ کې د طالبانو د امنیه قومندانۍ ویاند محمد یوسف اسرار ویلي، چې ټپیان روغتیايي مرکز ته لېږدول شوي دي. د نوموړي په خبره، په همدې پېښه کې د یادې کورنۍ لس څاروي هم تلف شوي دي.

ورستیو ورښتونو او سېلابونو په ګڼو ولایتونو کې د ځاني زیان ترڅنګ خلکو ته مالي‌ زیانونه اړولي او په ډېرو سیمو کې یې ان کرنیزې ځمکې هم ویجاړې کړې دي.

دا پېښه داسې مهال رامنځته کېږي، چې دوه ورځې وړاندې په کابل کې هم د ورښتونو او زلزلې له کبله د یوه دېوال د نړېدو په پېښه کې د یوې کورنۍ اته غړي مړه شوي وو.

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارط مشر مطیع‌الحق خالص په دې مراسمو کې چې د یکشنبې په ورځ (د وري ۱۶مه) جوړ شوي وو وویل: «زموږ کړنې باید د چاپېریال د ککړتیا لامل نه‌شي، په هېواد کې صنعتي او اقتصادي کړنې او پرمختګونه باید د چاپېریالي اصولو مطابق ترسره شي».

د چاپېریال ساتنې ادارې په خپرپاڼه کې راغلي، چې په مراسمو کې د طالبانو د کابل ښاروالۍ د سرسبزۍ له کابل مېشتو وغوښتل چې هر یو باید یو- یو نیالګی کېنوي، ساتنه او پالنه یې هم وکړي، څو ښار سمسور شي.

افغانستان په اقلیمي بدلون هېڅ راز ونډه نه‌لري، خو له دغې ښکارندې ډېر اغېزمن دی او د طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم، په دې برخه کې د نړۍوالو مرستې او همداراز کېدونکې مرستې ځنډول شوي او طالبان د چاپېریال ساتنې اړوندو ډېریو نړۍوالو غونډو ته نه بلل کېږي.

د دغه شورا په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، چې افغان کډوال په پاکستان کې له خپلو بنسټیزو بشري حقونو، لکه امنیت او د خوښې له حق څخه بې‌برخې دي او یوازې د کډوالۍ له امله له سخت او نامناسب چلند سره مخامخ کېږي.

شورا زیاته کړې، چې د کډوالو کورنۍ ټوټې ټوټې کېږي او ماشومان په ویره او نامعلوم برخلیک کې ژوند کوي. د دوی په وینا، دا وضعیت نه د بشري حقونو له اصولو سره برابر دی او نه هم د انساني ارزښتونو او دیني لارښوونو سره سمون لري.

د شورا غړو خبرداری ورکړی چې که د پناه غوښتونکو د حقونو ملاتړي بنسټونه د دې «بشري ناورین» پر وړاندې چوپ پاتې شي، نو بیا به د بشري حقونو د دفاع ادعا هېڅ مشروعیت ونه لري.

په اعلامیه کې ټینګار شوی چې دا یو «جدي او نړیوال غږ» دی او له ټولو غوښتنه شوې چې د دې «بې‌عدالتۍ» پر وړاندې ودریږي او د افغان کډوالو غږ پورته کړي.

شورا ویلي: «اوس د اقدام وخت دی، نه د نندارې؛ سبا کېدای شي ډېر ناوخته وي.»

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو سره د پاکستان دکړکېچونو له زیاتېدو وروسته دغه هېواد د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ په بې‌ساري ډول چټکه کړې او په عین وخت کې یې په بېلابېلو ښارونو کې لسګونه افغان کډوال نیولي دي.