په جلاوطنۍ کې د افغانانو شورا: په پاکستان کې له افغان کډوالو سره «غیرانساني» چلند کېږي

په جلاوطنۍ کې د افغانستان د خلکو شورا ویلي، چې په پاکستان کې افغان کډوال له «غیرانساني» چلند سره مخ دي او د نړیوالې ټولنې چوپتیا یې «له ظلم سره هملاسي» بللې ده.

په جلاوطنۍ کې د افغانستان د خلکو شورا ویلي، چې په پاکستان کې افغان کډوال له «غیرانساني» چلند سره مخ دي او د نړیوالې ټولنې چوپتیا یې «له ظلم سره هملاسي» بللې ده.
د دغه شورا په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، چې افغان کډوال په پاکستان کې له خپلو بنسټیزو بشري حقونو، لکه امنیت او د خوښې له حق څخه بېبرخې دي او یوازې د کډوالۍ له امله له سخت او نامناسب چلند سره مخامخ کېږي.
شورا زیاته کړې، چې د کډوالو کورنۍ ټوټې ټوټې کېږي او ماشومان په ویره او نامعلوم برخلیک کې ژوند کوي. د دوی په وینا، دا وضعیت نه د بشري حقونو له اصولو سره برابر دی او نه هم د انساني ارزښتونو او دیني لارښوونو سره سمون لري.
د شورا غړو خبرداری ورکړی چې که د پناه غوښتونکو د حقونو ملاتړي بنسټونه د دې «بشري ناورین» پر وړاندې چوپ پاتې شي، نو بیا به د بشري حقونو د دفاع ادعا هېڅ مشروعیت ونه لري.
په اعلامیه کې ټینګار شوی چې دا یو «جدي او نړیوال غږ» دی او له ټولو غوښتنه شوې چې د دې «بېعدالتۍ» پر وړاندې ودریږي او د افغان کډوالو غږ پورته کړي.
شورا ویلي: «اوس د اقدام وخت دی، نه د نندارې؛ سبا کېدای شي ډېر ناوخته وي.»
دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو سره د پاکستان دکړکېچونو له زیاتېدو وروسته دغه هېواد د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ په بېساري ډول چټکه کړې او په عین وخت کې یې په بېلابېلو ښارونو کې لسګونه افغان کډوال نیولي دي.

د هرات ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر وايي، په هرات کې د «کلتوري ډيپلوماسۍ» د خطاطۍ اثارو درې ورځنۍ نندارتون پرانېستل شو. یاد دفتر وايي، دغه نندارتون د ترکیې د کونسلګرۍ او ټيکا دفتر په همکارۍ جوړ شوی دی.
د هرات ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د یکشنبې په ورځ (د وري ۱۶مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د دغه نندارتون په پرانېستغونډه کې د هرات ولایت لپاره د طالبانو والي او د ترکیې سرکونسل هم حضور درلود.
د هرات لپاره د طالبانو والي په دې مراسمو کې وویل، د خطاطۍ دا لرغونی هنر له محدودو امکاناتو سره سره په هرات کې ګڼ مینهوال لري.
په هرات کې د ترکیې سرکونسل هم د دغه ډول کلتوري نندارتونونو جوړېدل ارزښتناک وبلل او هرات یې د هنرونو په ډګر کې د بډایه تاریخي مخینې لرونکی ښار وباله چې دا کلتوري میراث تر نن ورځې پورې پهکې ژوندی پاتې دی.
د یادونې وړ ده، چې په دې نندارتون کې د هرات د خطاطانو او خوشنویسانو ۱۳۰ هنري اثار د درې ورځو لپاره د بهرنیو چارو وزارت په استازولۍ کې نندارې ته وړاندې شوي دي.
د متحده عربي اماراتو لومړي وزیر او د دوبۍ د حاکم شیخ محمد بن راشد المکتوم په لارښوونه د «دوبۍ بشري سازمان» له افغانستان سره د روغتیا نړیوال سازمان، بېپولې ډاکټرانو او یونېسف د حیاتي طبي مرستو په لېږد کې اسانتیاوې برابرې کړې دي.
د دوبۍ د رسنیو دفتر د یکشنبې په ورځ (د وري ۱۶مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د دوبۍ د حاکم شیخ محمد بن راشد المکتوم په لارښوونه، د «دوبۍ بشري سازمان» ۹۶ ټُنه حیاتي درمل او طبي تجهیزات د هوا له لارې کابل ته ولېږدول.
خبرپاڼه کاږي، دغه مرستې به د درېیو میاشتو په موده کې ۲۵۰ زره افغانانو ته روغتیايي خدمات برابر کړي.
د «دوبۍ د بشري سازمان» اجراییوي رییس جوزیپي سبا وویل: «افغانستان ته دا هوايي لېږد په سیمه کې د چټکو بدلېدونکو واقعیتونو پر وړاندې د مرستو د رسولو په برخه کې د بشري ټولنې د تطابق وړتیا ښیي. زموږ لومړیتوب دا دی چې ډاډ ترلاسه کړو چې حیاتي درمل او مرستندویه توکي زیانمنو ټولنو ته رسېږي».
د «دوبۍ بشري سازمان»د ملګرو ملتونو د ادارو، نړیوال سازمانونو او غیر انتفاعي بنسټونه په ګډون د خپلو ۸۰ غړو ملاتړ کوي.
دغه سازمان په تېرو دوو اونیو کې لبنان، غزې او افغانستان ته د ۱۴۰ ټُنو څخه د ډېرو مرستندویه توکو په لېږد کې اسانتیاوې برابرې کړې دي.
د هرات ولایت د طالبانو والي نور احمد اسلامجار ویلي، چې دولتي او خصوصي پوهنتونونه باید ځانونه له نړیوالو معیارونو سره عیار کړي،څو د متخصصو او ژمنو کدرونو د روزنې زمینه برابره شي. په داسې حال کې چې د طالبانو واک ته رسېدو وروسته ډیری کدرنه په کور ناست دي او یا هم له هېواده وتلي دي.
د هرات ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د یکشنبې په ورځ (د وري ۱۶مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، نوراحمد اسلامجار په یاده غونډه کې وویل، پوهنتونونه باید د ټولنې اړینو څانګو لکه صنعت، کرنې، مالدارۍ او ټکنالوژۍ ته لا زیات تمرکز وکړي؛ هغه برخې چې د هېواد په اقتصادي ودې او ځان بسیاینې کې اساسي رول لري.
هغه د دیني او عصري علومو پر اهمیت له ټينګار سربېره وویل، چې علمي او اکاډمیک بنسټونه باید پر خپلو تعلیمي جوړښتونو بیاکتنه وکړي او د خپلو تحصیلي پروګرامونو علمي او کیفي کچه د وخت له اړتیاوو سره سمه لوړه کړي.
د طالبانو دغه والي څرګنده کړه: «دولتي او خصوصي پوهنتونونه باید ځانونه له نړیوالو معیارونو سره عیار کړي، څو د متخصصو، نخبه او ژمنو کدرونو د روزنې زمینه برابره شي او د دغو بنسټونو فارغان وکولای شي په اغېزمن ډول د کار بازار ته داخل شي».
طالبانو پر کابل له بیا واکمنېدو شاوخوا یو کال وروسته د ۲۰۲۲ کال په ډسمبر کې په پوهنتونونو کې د نجونو پر زدهکړو بندیز ولګاوه او د افغانستان انټرنشنل- پښتو د موندونو پر بنسټ که طالبان نهوای، اوس به شاوخوا ۱۱۴ زره نجونې لږ تر لږه له پوهنتونونو فارغې وای.
د تېر جمهوري نظام پر مهال د چارو ادارې مشر فضل محمود فضلي وايي، یوازې په تېرو ۶نیمو اونیو کې د پاکستان له لوري ۷۶۱ افغانان وژل شوي دي. هغه د ملګرو ملتونو د بشري حقونو له شورا وغوښتل چې دغه موضع راپورته، ثبت او پر وړاندې یې اقدام وکړي.
فضل محمود فضلي د یکشنبې په ورځ (د وري ۱۶مه) په خپله اېکسپاڼه ویلي، د افغانانو لپاره حقیقت هېڅکله د شک وړ نهوو، خو پاکستان او د هغوی د «تبلیغاتو ماشین» ان په کابل کې د روږدود درملنې پر یوه مرکز برید هم رد کړی دی.
فضلي زیاته کړې: «اوس حقیقت نور د انکار وړ نهدی. ملګرو ملتونو او نورو نړیوالو ادارو دا تایید کړې ده. دا د بشریت پر وړاندې یو جنایت دی».
د تېر جمهوري نظام دغه چارواکي پر افغانستان د پاکستان د بریدونو او په ځانګړې توګه د ملګي وګړو د وژنې په تړاو د بشري حقونو د اړوندو بنسټونو پر چوپتیا په نیوکو سره وویل: «نړۍ نهشي کولای سترګې پټې کړي».
هغه د ملګرو ملتونو د بشري حقونو له اړوندو ادارو وغوښتل، چې د یادو مسایلو پر وړاندې اقدام وکړي او زیاته یې کړې یې ده، «دا موضوع باید د ملګرو ملتونو د بشري حقونو په شورا کې راپورته، ثبت او پر وړاندې یې اقدام وشي».
د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت د یکشنبې په ورځ (د وري ۱۶مه) وویل، چې د روان ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ له ۲۲مې د اپرېل تر ۴مې پورې د افغانستان پر نهو ولایتونو د پاکستان په بریدونو کې ۷۶۱ ملکي وګړي وژل شوي او ۶۲۶ نور بیا ټپیان شوي، خو طالب وسلهوالو ته د اوښتې مرګژوبلې په تړاو څه نهدي ویلي.
طالبانو همداراز ویلي، په دې موده کې د پاکستان په بریدونو کې ۱۱۴۰ کورونه، ۳ کلینیکونه، ۱۳ مدرسې، ۲۵۶ هټۍ، ۳۴ جوماتونه او ۱۳ ښوونځي یا په بشپړ ډول ویجاړ شوي او یا هم په نسبي ډول زیانمن شوي او همداراز ۲۷ زره او ۴۰۷ کورنۍ له خپلو مېنو او سیمو بېځایه شوې دي.
له دې سره سم، د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاالله تارړ د طالبانو د یاد راپور د خپرېدو په غبرګون کې د یکشنبې په ورځ (د وري ۱۶مه) ادعا کړې، چې د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ د نښتو له پیل راهیسې تر اوسه، ۷۹۹ طالب جنګیالي وژل شوي او لږ تر لږه ۱۰۳۴ نور ټپیان شوي دي.
پاکستان: د نښتو له پیل راهیسې مو ۷۹۹ طالبان وژلي او ۱۰۳۴ نور مو ټپیان کړي | افغانستان انټرنشنل پښتو
هغه زیاته کړې، په دې موده کې د طالبانو ۲۸۶ پوستې لهمنځه تللي او د ۴۴ نورو پوستو د نیولو ادعا وکړه، خو پاکستاني عسکرو ته د اوښتې مرګژوبلې د شمېر په اړه څه نهدي ویلي، په داسې حال کې چې طالبانو په دې موده کې د ډیورند کرښې په اوږدو کې د پاکستاني پوځ د پوستو او همداراز د بېپيلوټه الوتکو په وسیله په اسلاماباد، راولپېنډۍ او خیبر پښتونخوا کې د نظامي مرکزونو له په نښه کولو خبر ورکړی دی.
دغه ادعاوې په داسې حال کې دي، چې د پاکستان او طالبانو تر منځ د روغې جوړې لپاره چین په اورومچي کې دواړه خواو خبرو ته کېنولي، خو لا تر اوسه یې څه پایله نهده ورکړې، ځکه همدا نن شپه هم د خوست د ټڼیو ولسوالۍ اړوند ډيورند کرښې ته څېرمه د طالبانو او پاکستاني ځواکونو تر منځه نښته شوې ده.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) ویلي، چې په افغانستان کې د ماینونو پاکولو او د ګواښونو په اړه یې د عامه پوهاوي لپاره ۱۴،۵میلیون ډالره بودیجه اړینه ده.
اوچا زیاته کړې، چې میلیونونه خلک په افغانستان کې د ځمکني ماینونو د چاودنو له ګواښ سره ژوند کوي. د راپور له مخې، د هېواد شاوخوا دوه پر درېمه برخه د ناپوخته چاودیدونکو توکو ( یو ایکس او) له امله ککړه شوې ده.
دغه سازمان ویلي، چې هره میاشت له ۵۰څخه زیات کسان، چې ډېری یې ماشومان دي، د دې خطرونو قرباني کېږي.
له دې وړاندې، د افغانستان د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکونکي، ریچارډ بینېټ، نړیواله ټولنه هڅولې وه چې په افغانستان کې د ماین پاکولو پروګرامونو کې پانګونه وکړي.
همدارنګه، د سور صلیب نړیوال کمیټې راپور ورکړی چې په ۲۰۲۵کال کې په افغانستان کې شاوخوا ۲۱۷د ماین چاودنې پېښې شوې، چې له امله یې ۴۶۷کسان ټپیان یا وژل شوي دي.