اورشلیم‌پوسټ: د ایران پر ضد د اسراییل او امریکا د احتمالي برید 'ستراتیژیکې موخې' وټاکل شوې

وانګ يي ویلي چې پر هرمز تنګي د تګ راتګ ستونزو د حل اساسي لاره دا ده چې ژر تر ژره اوربند وشي. هغه زیاته کړې چې چین تل د خبرو اترو او ډیپلوماسۍ له لارې د نړیوالو شخړو د حل ملاتړ کړی دی.

دغه ټیلیفوني خبرې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له راتلونکې غونډې مخکې شوې دي، چې ټاکل شوې د هرمز تنګي د سوداګریزو بېړیو د ساتنې په اړه پکې د بحرین پر یوه پرېکړه لیک رایه ورکړل شي.

چین ټینګار کړی چې د امنیت شورا دایمي غړي لکه چین او روسیه باید متوازن او بې پرې دریځ خپل کړي او د نړیوالې ټولنې ملاتړ ترلاسه کړي.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت هم ویلي چې دواړو لوریو د ژر اوربند او د سیاسي او ډیپلوماټیکو خبرو د پیل پر لارو چارو بحث کړی دی.

چین مخکې هم څو ځله د منځني ختیځ او خلیج په سیمه کې د اوربند غوښتنه کړې او ویلي یې دي چې روانه جګړه چې له یوې میاشتې زیاته موده یې کېږي، د هرمز تنګي مهمه سوداګریزه لاره هم تر ډېره تړلې ده.

د ژغورنې بنسټونو د معلوماتو له مخې، دغه کښتۍ له لیبیا څخه د اروپا پر لور روانه وه او د ایسټر د رخصتیو په ورځو کې له پېښې سره مخ شوې ده.

ژغورل شوي کسان وايي چې په کښتۍ کې ټولټال ۱۰۵ کسان سپاره وو، چې ډېری یې په سمندر کې له منځه تللي دي.

ژغورل شوي کسان او د مړو دوه جسدونه د ایټالیا سمندرساتو ځواکونو لامپېدوسا ټاپو ته لېږدولي دي.

سهیل اپریدي د یکشنبې په ورځ په باجوړ کې د امن جرګې په نامه یوه لویه غونډه کې د وینا پرمهال وویل، چې پښتانه او د قبایلي سیمو اوسېدونکي د پاکستان د دفاع په لومړۍ کرښه کې پاتې شوي، خو نور اجازه نه ورکوي، چې د ډالرو او پردیو ګټو لپاره د جګړې قرباني شي.

نوموړي ویلي، چې له دې ورسته به پښتانه د پاکستان دفاع کوي، خو په هېڅ صورت به د ډالري جګړو لپاره قرباني نه ور کوي.

سهیل اپريدي په قبایلي سیمو کې د پاکستان د پوځ پالیسیو ته په په اشاره زیاته کړې:« له ۷۸ کلونو راهیسې په دوامداره توګه د دوی همدا مفکوره ده، چې پښتانه او قبایلو ته خوشحالي نه ورکوو، تعلیم نه ورکوو. دوی ته به تل همدا وايو چې پر پاکستان سخته ده، ټوپک راواخله، پر پاکستان سخته ده ځان شهید کړه. ځان قربان کړه. زه نن هم انکار نه کوم، نن هم چې پر پاکستان سخته راشي، زه به ټوپک اوچتوم. زه به قرباني ورکوم، خو زه ستا د ډالرو لپاره نور خپل ځان نه قرباني کوم، نه قرباني کوم...».

نوموړي ویلي، چې د خیبر پښتونخوا په قبایلي سیمو کې د طبیعي کانونو د لټولو په موخه دا سیمې ناامنه شوې او قبایل نور باید په پردیو جګړو کې برخه وا نخلي.

دا په داسې حال کې ده، چې څه موده وړاندې د پاکستان حکومت په باجوړ کې د پوځي عملیاتو په نامه زرګونه کسان کډې کولو ته اړاېستل. ایالتي حکومت د مرکزي حکومت له دغې پریکړې سره مخالفت ښودلی و او ویلي یې وو، چې عملیات د ستونزې حل نه دی.

هغه زیاته کړې: «خوښ یم چې تاسو ته اعلان کوم، هغه اوس په بشپړ امنیت کې دی؛ هغه ټپي شوی، خو بېرته به روغ شي». هغه وویل: «دغه زړور سرتېری د دښمن تر شا د ایران په خطرناکو غرونو کې و، په داسې حال کې چې زموږ دښمنانو څارلو او هر ساعت ورنږدې کېدل؛ خو هغه هېڅکله یوازې نه و، ځکه چې د پوځ اعلی قوماندان، د دفاع وزیر، د پوځ لوی درستیز او نورو ملګرو یې ۲۴ ساعته د هغه موقعیت څاره».

ټرمپ همداراز په ایران کې د بل امریکایي پیلوټ د ژغورنې خبره هم تایید کړه او ویې ویل: «دا د پوځي عملیاتو په تاریخ کې لومړی ځل دی، چې دوه امریکایي پیلوټان په جلا، جلا ډول د دښمن په خاوره کې ژغورل کېږي».

د امریکا ولسمشر زیاته کړه: «دا چې موږ وکولای شوای دغه دواړه عملیات پرته له دې چې یو امریکایي سرتېری ووژل شي یا ټپي شي ترسره کړو، یو ځل بیا ښيي چې موږ د ایران پر فضا په بشپړه توګه کنټرول ترلاسه کړی دی».

دغه پرېکړه داسې مهال کېږي، چې هغه د ایران له حکومت سره د جګړې د سیاسي پایلو له امله ناراضه دی. د سرچینو په وینا؛ که کابینه بدلېږي دا به یوه هڅه وي، چې د سپینې ماڼۍ اوسنی حالت د راتلونکو سختو سیاسي حالاتو لپاره «بېرته برابر او منظم» شي.

د راپور له مخې؛ هغه جګړه چې پنځه اوونۍ مخکې پیل شوې، د تېلو بیې یې لوړې کړې، د ټرمپ محبوبیت یې کم کړی او د نومبر د منځ‌مهاله ټاکنو نه مخکې یې د جمهوري غوښتونکو لپاره اندېښنې زیاتې کړې دي.

سرچینو ټینګار کړی، لاتراوسه دا روښانه نه‌ده چې د کابینې کوم غړي به په نږدې راتلونکې کې ګوښه شي؛ خو یوشمېر لوړپوړي چارواکي د دندو د له لاسه ورکولو له ګواښ سره مخ دي. ځینو سرچینو ویلي، چې د ملي استخباراتو مشره تولسي ګبرد او د سوداګرۍ وزیر هاورډ لوټنیک هغه کسان دي چې ښايي له دندو ګوښه شي.

دغه اقدام وروسته له هغه کېږي، چې ټرمپ په وروستیو اوونیو کې پام بونډي او د کورني امنیت وزیره کریستي نوم هم له دندو ګوښه کړي دي. د سپینې ماڼۍ یوه لوړپوړي چارواکي ویلي، چې ټرمپ په وروستیو میاشتو کې د ګبرد له کار کولو خوښ نه و.
یوې بلې سرچینې هم ویلي، چې هغه له خپلو نږدې کسانو څخه د ملي استخباراتو د مشرتابه لپاره د بدیلو کسانو په اړه نظرونه هم غوښتي دي.