د افغانستان انټرنشنل - پښتو مشر ایډیټر
کله چې موږ له فضا څخه د سټیلایټ پر مټ ځمکې ته وګورو، یو حیرانوونکی انځور مو مخې ته راځي؛ یوه ښکلې، شنه او نیلي سیاره، داسې لکه یو ژوندی موجود چې ساه اخلي. دا منظره انسان ته د فکر کولو لپاره ژور پیغام هم ورکوي او له دې لوړ او بېطرفه لید څخه ځمکه هېڅ سرحدونه نه لري.
نه دیوالونه ښکاري، نه سیم خاردار، نه هغه کرښې چې موږ یې په نقشو کې وینو. نه کوم هېواد له بل څخه جلا ښکاري، نه د بډای او غریب ترمنځ کوم فزیکي توپیر لیدل کېږي. دا ټول هغه مفاهیم دي چې یوازې د انسانانو په ذهنونو او سیاسي جوړښتونو کې انسانانو په خپله جوړ کړي دي.
په حقیقت کې ځمکه یوه واحده سیاره ده؛ د انسانانو ګډ کور. هغه کرښې چې انسانان یې د نړۍ د وېش لپاره کاروي، د طبیعت له خوا نه دي جوړې شوې؛ بلکې د انسانانو له خوا رسم شوې دي. په طبیعي انځور کې نړۍ نه ټوټې - ټوټې ده او نه وېشل شوې.
تصور وکړئ! که یو داسې هوښیار مخلوق چې له ځمکې هېڅ خبر نه لري، له فضا څخه دې سیارې ته وګوري، هغه به هېڅکله ونه وايي چې دا امریکا ده، دا افغانستان دی، دا ایران دی یا دا کوم بل هېواد؛ بلکې هغه به یوازې یو حقیقت وویني: دا د انسانانو ګډ کور دی.
دلته یوه مهمه پوښتنه راپورته کېږي: که طبیعت سرحدونه نه پېژني، نو ولې انسانان پرې جګړې کوي؟
د تاریخ په اوږدو کې زیاتره جګړې، شخړې او سیاسي کړکېچونه د همدې مصنوعي کرښو پر سر رامنځته شوي دي. هغه کرښې چې له فضا څخه نه ښکاري، خو د ځمکې پر مخ یې اغېزې ډېرې دردناکې دي. همدا کرښې دي چې انسانان سره بېلوي، ټولنې وېشي او کله ناکله د زرګونو انسانانو ژوند اخلي.
له فضا څخه د ځمکې دا لید موږ ته یو روښانه حقیقت راښيي؛ طبیعت موږ نه یو وېشلي، بلکې موږ پخپله ځانونه وېشلي دي. سرحدونه د ځمکې په بدن کې نه، بلکې د انسانانو په ذهنونو کې جوړ شوي دي.
که انسانان له دې ذهني محدودیتونو راپورته شي او نړۍ د فضا له ستر لید څخه وویني، نو ډېر اختلافات، سیاسي کرښې او قومي وېشونه به خپل ارزښت له لاسه ورکړي. هغه څه چې پاتې کېږي، یوازې یوه شنه او نیلي سیاره ده؛ یوه ګډه ځمکه او یو ګډ کور دی چې ټول انسانان پکې اوسیږي.
ساینس ښيي چې د انسان د موجودیت تاریخ نږدې ۳۰۰ زره کاله پخوانی دی، خو په دې اوږده موده کې انسانانو د یووالي پر ځای د بېلتون کرښې زیاتې کړې دي. هغه څه چې په پیل کې یوازې د پېژند او نظم لپاره وو، ورو - ورو د جګړو او دښمنیو په وسیله بدل شول. انسانان چې یو وخت د همدې سیارې د بقا لپاره یو ځای ولاړ وو، نن خپله ګډه ځمکه په ټوټو وېشلې ده.
دا حقیقت موږ ته دا درس راکوي چې وېش طبیعي نه دی، بلکې انسانانو جوړ کړی دی. سرحدونه فزیکي نه دي، بلکې فکري دي، چې وروسته موږ په خپله فزیکي کړي دي.
د جګړو او کړکېچونو څخه په دې ډکه نړۍ کې باید په څو پوښتنو فکر وشي؛ که انسانان رښتیا هم د دې سیارې اوسېدونکي وي، نو ولې باید د هغو کرښو لپاره سره ووېشل شي چې په اصل کې وجود نه لري؟ او ولې باید هغه څه موږ جلا کړي چې طبیعت هېڅکله نه دي جلا کړي؟
نو اړتیا دا ده چې انسانیت له جغرافیې پورته شي، له قوم، نژاد او سیاست څخه وړاندې فکر وکړي او د دې ګډ کور د یووالي احساس بیا ژوندی کړي.
ځکه په دې سیاره کې انسانان ټول شریکان دي، نه سیالان.
