طالبان: ماینونه او ناچاوده توکي د هېواد لپاره یو جدي ګواښ دی

د طالبانو په ولکه کې باختر خبري اژانس د راپور له مخې، دغه پېښه د بدخشان په جرم ولسوالۍ کې رامنځته شوې ده. د طالبانو د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې ریاست رییس اکرم اکبري ویلي چې د پېښې له قربانیانو څخه د یوه جسد موندل شوی، خو بل تن لا هم نادرکه دی.

د راپور پر بنسټ، د یوه قرباني هویت نورمحمد ښودل شوی چې د بغلان اوسېدونکی و.

چارواکي وایي چې د بل مړي د موندلو لپاره هڅې روانې دي.

په همدې حال کې، د بدخشان په کوف‌اب ولسوالۍ کې د واورې ښویېدنې (برف‌کوچ) له امله څلور نور کسان هم مړه شوي دي.

راپور زیاتوي چې دا سیستم اوس د طالبانو د نوې جزایي اصول‌نامې له لارې لا پراخ شوی او د ښځو پر وړاندې فشارونه قانوني شوي دي. ملاله فنډ وايي، د نړیوال عدالت لپاره هڅې هم زیاتې شوي او د مدني ټولنو رهبرۍ، حقوقي ستراتیژۍ او ګډو هڅو ته اړتیا شته.

په راپور کې راغلي چې د انسانیت ضد جرمونو تړون د نړیوالو بحثونو مهمه مرحله ده. د ملګرو ملتونو شپږم کمیټې سږکال په نیویارک کې د دې تړون د طرحې لپاره غونډه وکړه او دولتونو خپل دریځونه روښانه کړل. اوس دا بهیر له اصولو عملي پړاو ته داخل شوی او هېوادونه باید وښيي چې د جنسیتي توپیر قانوني پېژندنه ملاتړ، اصلاح یا مخالفت کوي.

راپور د حقوقي او سیاسي بحثونو ترڅنګ د دولتونو دریځونه هم ارزولي دي. ځینې هېوادونه د قانون پراخې تفسیر ته لېوال دي، نور بیا محتاط یا نامعلوم دریځ لري، او ځینې د حقوقي چوکاټ پراخېدو ته مقاومت ښيي.

ملاله فنډ له مدني ټولنې، حقوقي کارپوهانو او نړیوالو بنسټونو غوښتنه کړې چې د عدالت لپاره هڅې او همغږي لا پیاوړې کړي. راپور ټینګار کوي چې حساب ورکونه یوازې په انزوا کې نه، بلکې د دوامدارې همکارۍ او هڅو له لارې رامنځته کېږي. د افغان نجونو او ښځو د حقونو خوندیتوب لپاره دا راپور مهم ګڼل شوی دی.

د یاد سازمان مشرې ستفاني لوس ویلي، ډېری افغان ښځې او نجونې چې بېرته خپل هېواد ته ستنیږي، له ټولو موجودو محدودیتونو او بندیزونو خبر نه وي. هغې خبرداری ورکړی چې دا وضعیت ښځې لا نور له جدي خطرونو سره مخ کوي. لوس زیاته کړې چې د دې ښځو د تطابق او خوندیتوب لپاره پراخې برنامې پیل شوې دي.

د ملګرو ملتونو اداره وایي، هڅه کوي افغان ښځو او نجونو ته د محدودیتونو په شرایطو کې د ژوند کولو مهارتونه ور زده کړي او همدارنګه د هغوی د حقوقي، ټولنیز او اقتصادي وضعیت د ښه والي لپاره کار وکړي. چارواکو ټینګار کړی چې دغه مېرمنې باید د خپلو حقوقو او موجودو قوانینو په اړه بشپړ معلومات ولري.

د طالبانو له واکمنۍ وروسته، ښځې او نجونې له ښوونځیو، پوهنتونونو او ډېرو دولتي دندو منع شوې دي، او د کار او عامه ژوند په برخو کې ورته پراخ محدودیتونه لګول شوي دي. د بشري حقونو نړیوالو سازمانونو څو ځله د دغو محدودیتونو پر ضد غږ پورته کړی او له نړیوالې ټولنې یې د جدي اقدام غوښتنه کړې ده.

د ملګرو ملتونو د استوګنې پروګرام چارواکي په خبره، دا پروګرام به تر هغې دوام ولري چې افغان ښځې او نجونې وکولی شي له نویو شرایطو سره ځان عیار کړي او له خطرونو خوندي پاتې شي. همدارنګه، ادارې ژمنه کړې چې د ښځو د حقونو ملاتړ ته به دوام ورکړي.

د طالبانو د معیار او کیفیت ادارې د چهارشنبې په ورځ (د غويي۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د اسلام‌کلا بندر د معیار او کیفیت امریت تخنیکي کارکوونکو د ودانیزو توکو د ارزونې پر مهال، یوه محموله بې‌کیفیته نبشي اوسپنه چې ټولیز وزن یې ۳۳ اعشاریه ۵ کیلوګرامه وو، تر پېژندنېوروسته او بېرته صادرونکي هېواد ته مسترد کړي دي.

له دې سره سم، دغه اداره زیاتوي، د معیار او کیفیت ادارې د ودانیزو توکو د کیفیت تضمین په موخه، د شیخ ابونصر فراهي (فراه ۷۸ میل) بندر له لارې د بې‌کیفیته ۳ اعشاریه ۶ ټُنه بې‌کیفیته کاشي هم بېرته ایران ته مسترده شوې ده.

دغه اداره زیاتوي: « د دې ادارې تخنیکي کارکوونکو د دقیقو ارزونو په لړ کې د ۳.۶ټُنه بې‌کیفیته کاشي یوه محموله وڅېړله او کیفیت یې تثبیت کړ، په پایله کې یې جوته شوه چې یاد توکي له کورنیو معیارونو سره مطابقت نه لري او له اړین کیفیت څخه برخمن نه دي.

دغې ادارې ټینګار کړی، چې د هېواد په ټولو بندرونو کې د وارداتي توکو د کیفیت د کنټرول او تثبیت پروسه په شفافه، منظمه او قاطع توګه دوام لري او د هغو بې‌کیفیته او غیرمعیاري توکو پر وړاندې چې د هېوادوالو سلامتیا ګواښي، هیڅ ډول نرمښت د منلو وړ نه‌دی.

یادې استازولۍ پر اېکس یوه پوسټ هیله ښودل شوې چې پر ډیورنډ کرښه پرتو نورو اغېزمنو سیمو ته هم باید لارې پرانېستل شي او اړمنو سیمو ته ژر مرستې ورسول شي.

په دې وروستیو کې، د نورستان ولایت ګڼې سیمې د جګړې له امله د خوراکي او روغتیایي توکو له کمښت سره مخ شوې وې. د راپورونو له مخې، د سړکونو بندښت او ناامنۍ د مرستو رسونه ټکنۍ کړې وه، خو اوس دغه مرستې بېرته پیل شوې دي.

برېټانیا ویلي چې بشري مرستې باید له سیاسي شرایطو او شخړو بېلې وي او نړیوالې ټولنې ته یې غږ کړی چې د افغانستان اړمنو سیمو ته د مرستو رسولو لپاره همغږي او ګډ کار ته دوام ورکړي. د نورستان کامدېش او برګمټال هغه ولسوالۍ وې چې پاکستاني عسکرو یې د ډزو له کبله لارې تړلې وې او هلته د خوراکي توکو لېږد ستونزمن شوی و. د دغه سیمې قومي مشرانو له پآکستاني پوځ سره یو تړون وکړ چې له مخې به یې خپلو سیمو کې د ټي‌ټي‌پي غړي‌ نه پرېږدي او پاکستان به لارې خلاصوي.

د سیمې خلک او مدني فعالان هم د مرستو بیا پیل هرکلی کوي او له نړیوالو بنسټونو غواړي چې د بشري اړتیاوو پوره کولو ته لومړیتوب ورکړي. د یادونې وړ ده چې افغانستان دا مهال له جدي بشري بحران سره مخ دی او د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، میلیونونه کسان بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.