طالبانو په ټول افغانستان کې د ډرون کامرو پر استعمال او واردولو بندیز لګولی

د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني تره رسنیو ته ډېر کم راڅرګندیږي.

په حاجي ابراهیم مشهور د حقاني شبکې دغه غړی د طالبانو په واکمنۍ کې دنده نه لري خو د شخړو د حل یو کمېسیون یې جوړ کړی دی او له دې لارې یې په ځینو ولایتونو کې استازي ټاکلي دي.

د طالبانو له بیاځلي واکمنېدو سره د ځینو پخوانیو چارواکو کورونه ددې ډلې غړو ونیول او په لومړیو کالونو کې د پخواني ولسمشر محمد اشرف غني ورور حشمت غني ادعا وکړه، چې د هغه د ورور کور ابراهیم حقاني نیولی او پکې مېشت دی.

د سراج الدین حقاني یو بل تره چې د طالبانو په روانه واکمنۍ کې د کډوالو وزیر و، د داعش خراسان وسله والې ډلې په یوه ځانمرګي برید کې ووژل شو.

د طبیعت په ښکلو درو شتمنه اورکزۍ ولسوالۍ د وروستو میاشتو امنیتي پېښو له امله د سیلانیانو د سیل او سیاحت له نوملړه غورځېدلې ده.

سیمه‌ ییز خلک وایي هر کال دلته د سیمه‌ییزې ادارې له لوري د سیلانیانو د اسانتیا لپاره بېلابېل ترتیبات کېدل خو سږکال هغه ترتیبات هم ونه لېدلی شول. د دولتي کارکوونکو په وینا، د تېر کوچني اختر پر مهال د اورکزو ولسوالۍ ټولې سیمې پرانستې وې، په تګ راتګ کې هېڅ ډول ستونزه نه وه چې له کبله یې سلګونه زره سیلانیانو غرنیو سیمو ته مخه کړه. خو سږکال د سیلانیانو شمېر په نشت برابر و.

د اورکزو ولسوالۍ په درېو تحصیلونو وېشل شوې ده چې پکې د پاس اورکزو تحصیل، منځنۍ او کوزه اورکزۍ تحصیلونه شامل دي.

د اورکزو یوه دولتي کارکوونکي افغانستان انټرنشنل ته وویل چې په پاس اورکزو کې له تېرو شپږو میاشتو راهیسې د امنیت وضعیت خورا خراب شوی چې اغېزې یې اوس پر ټولې ولسوالۍ پرېوځي.

هغه وویل چې په منځنۍ او کوزه اورکزۍ کې امنیتي وضعیت نن هم د نورو سیمو په پرتله لږ څه ښه دی خو په سیمه کې وېره او ترهه ډېره زیاته ده او د اوازو بازار هر وخت تود وي چې له کبله یې سیلانیان له ورتګه ډډه کوي.

د اورکزو ولسوالۍ نږدې څلور سوه زره وګړي لري او ښایسته سیمه ده. د دې ولسوالۍ پولې له شمالي وزیرستان، کورمې، هنګو، کوهاټ او خیبر ولسوالیو سره نښتي دي.

د منخنۍ اورکزو د مشتي مېلې یو اوسېدونکي محمد عامر افغانستان انټرنشنل ته وویل، « له تېرو پنځو شپږو کلونو راهیسې اورکزو ته هر کال د دوبي په موسم کې سیلانیان په لکونو کې راتلل او همداسې د دوو لویو اخترونو په موقعو کې له درېو تر څلورو لکو سیلانیانو لرې پرتو سیمو ته راتګ کاوه».

د اورکزو یو استاد ثاقب سالار وویل چې پنځه کاله مخکې ټولې سیمې پرانېستې وې، له اورکزو څخه پورته کورمې، خیبر او ان تر شمالي وزیرستان پورې په اسانۍ سفر کېدای شو خو اوس حالت بشپړ بدل شوی دی.

هغه وویل، « د سیلانیانو د کموالي له کبله پر ځايي اقتصاد ډېر بد اغېز شوی او له دې سره بې‌روزګاري هم زیاته شوې ده».

هغه وویل چې په سیمه کې له شپږو میاشتو راهیسې انټرنیټ پرې شوی، چې له امله یې په ځانګړې توګه زده کوونکي له ګڼو ستونزو سره مخ دي.

د ثاقب سالار په وینا، انټرنېټ نن سبا یوه مهمه اړتیا ده خو له بده مرغه د احتجاجونو او غوښتنلیکونو باوجود د اورکزو خلک له دې مهمې اړتیا څخه محروم دي.

په پاس اورکزو کې له تېرو شپږو میاشتو راهیسې حالات خورا ترینګلي دي. سیمه‌ییزې ادارې په تازه ورځو کې خپل ټولو دولتي کارکوونکو ته لارښوونه کړې چې د پاس اورکزو خواته له تګ څخه ډډه وکړي. سیمه‌ییز خلک وایي چې په په دې سیمه کې پولیس د ماښام پر وخت له تاڼو دباندې نه شي وتلای چې له کبله یې هلته خلک له سختې ناامنۍ سره مخ دي.

څو تنو، چې ددې خندقونو د کیندلو په چاره کې ښکیل دي، د یکشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې طالبان دا چاره خپلو پوستو ته د خوندي اکمالاتو لارو په موخه کوي، ځکه په دې وروستیو کې یې امنیتي پوستې د اکمالاتي ستونزو له امله زیانمنې شوې او حتا تخلیه شوې وې.

طالبانو د خندقونو د کیندلو چارې د لاسباړې په بدل کې عامو کاریګرو ته سپارلې دي.

ددغو خندقونو د کیندلو له چارې سره نږدې یوې سرچینې له نومښودنې پرته افغانستان انټرنشنل ته وویل، « په لومړي ګام کې پلان دادی، چې دغه خندقونه د شاوخوا یو متر بر په درلودو ووهل شي، چې جنګیالي او د وسلو او اکمالاتو لپاره کارېدونکي څاروي ( خر، اس او کچره) پکې ازاد تګ او راتګ وکړای شي».

د سرچینې په وینا، اوس به وسله او خوراکي توکي له امنیتي پوستو نه لرې تخلیه کیږي او له هغه ځایه به پوستو ته لېږدول کیږي.

سرچینه وايي، چې په دویم ګام کې ټاکل شوې په اوارو سیمو کې دوه متره او شل سانتي خندقونه جوړ شي، چې موټر هم پکې په خوندي توګه تګ او راتګ وکړای شي.

د پوستو کمزوری جوړښت

د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې جوړې شوې ډېری امنیتي پوستې له کانکریټ، تقویه شوي کانکریټ او په ځینو برخو کې له فلزي ترکیباتو جوړې شوې دي.

د افغانستان په جنوب ختیزو او جنوب لویدیزو ولایتونو کې طالبانو له سلو ډېرې پوستې جوړې کړې، خو د ډېری پوستو په اړه ویل کیږي، چې کم کیفیته توکي پکې کارول شوي او د هاوان او توپ د مرمیو پر وړاندې مقاومت نه لري.

طالبان او پاکستاني ځواکونه څو ځله د پوستو د جوړولو او اغزن سیم غځولو پر سر سره نښتي دي او وروستۍ نښتې یې د ۲۰۲۶ کال په فبروري میاشت کې وشوې، چې دواړو خواوو پکې الوتکې، ډرونونه او درندې وسلې وکارولې.

پاکستان د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې له ۱۴۰۰ ډېرې سترې او وړې امنیتي پوستې جوړې کړې، چې په کمرو، ډرون او رادارونو سمبال دي. پر دې سربېره، دغه هېواد پر ډیورنډ کرښه اغزن تار هم غځولی.

د ۲۰۲۵ کال په اپرېل کې پاکستاني چارواکو اعلان وکړ، چې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې پرمختللې زغره‌والې امنیتي پوستې جوړوي، چې په ریموټ کنټرول ماشینګڼو، شپې لید وسایلو او ۳۶۰ درجې څارنې سیسټمونو به مجهزې وي.

افغانستان، چې په تاریخي توګه ډیورنډ کرښه د سرحد په توګه نه مني، په تېرو لسیزو کې یې د پاکستان په څېر پر دې کرښه فزیکي حضور کمرنګه او نظامي تاسیسات محدود دي.

د افغانستان د پوستو شمېر شاوخوا ۳۰۰ ګڼل کیږي، چې یو شمېر یې په دې وروستیو کې طالبانو جوړې کړې دي.

د ۲۰۲۵ کال په مارچ کې پاکستاني چارواکو له طالبانو غوښتنه وکړه، چې په تورخم کې پر دوو امنیتي پوستو پیل کړی کار بند کړي، خو طالبانو د اسلام اباد غوښتنه ونه منله او د دواړو خواوو ترمنځ نښتې پیل شوې.

د سیمې د خلکو په وینا، طالبانو په نورستان او کونړ کې د نښتو پرمهال خپلې ځینې پوستې د اکمالاتي لارو نه درلودو له امله پرېښودې، چې د خلکو غبرګونونه یې را وپارول.

په خوست کې د کیندل کېدونکو خندقونو په چاره کې بوخت یو تن وویل، چې اوس پر پوستو د پاکستاني ځواکونو د بمبارۍ او یا هم توپچي بریدونو د دوام پرمهال د طالبانو جنګیالي په خوندي ډول په خندقونو کې ځای پرځای کېدای شي او په دې توګه به د تېر په څېر امنیتي پوستې خالي نه پاتې کیږي.

خندق کېندل په اسلام کې پر پنځم هجري کال په مدینه منوره کې پر مسلمانانو د بني نضیر او څو نورو قبیلو د برید پرمهال پیل او بریالي شول او له همدې امله په ګڼو جهادي جنګیالیو ډلو کې د جګړې د یوه تاکتیک په توګه محبوبیت لري.

د طالبانو امربالمعروف او نهې عن المنکر او شکایتونو اورېدو امریت نن یکشنبه د غبرګولي پر ۱۰مه ویلي، چې دا توکي د بند سردې د عمومي مسلم پارک دننه له سېلانیانو نیول شوي دي.

طالبانو په دې پارک کې ۱۴ دریاوې، ۸ ام پي تري او د لاډو لوبې اړوند توکي نیولي دي.

په همدې حال کې ځینو افغانانو نیوکې کړې چې له ولایتونو ورغلي ښځینه سېلانیانې بند ته نه دي پرېښودل شوې.

په پنجشیر کې د طالب مسوولینو په خبره، شاوخوا ۸۸ زره سیلانیان د دغه ولایت شنو او تفریحي سیمو ته د تفریح لپاره ورغلي وو.

د یادو ادارو په وینا، سیلانیانو د کاپیسا ولایت د صیاد، ریګ‌ روان غر، د غوث درې ابشار او کوهبند ولسوالۍ او د پنجشیر ولایت له تفریحي سیمو څخه لیدنه کړې ده.

طالبانو له خپلې واکمنۍ راهیسې په پلازمېنه او ولایتونو کې تفریحي سیمو او پارکونو ته د کورنیو او ښځو پر ورتګ محدودیتونه لګولي دي. د دوی د مقرراتو له مخې، یوازې نارینه اجازه لري چې له دغو تفریحي ځایونو څخه لیدنه وکړي.

کابل ښاروالۍ د یکشنبې په ورځ د غبرګولي په ۱۰مه ویلي، چې د تنظیف مامورینو د غبرګولي میاشتې له پنځمې تر اتمې نېټې پورې د کابل په بېلابېلو ناحیو کې ۴۶۵۳ ټنه کثافات راټول کړي اوپه ځانګړو وسایطو کې یې له ښار څخه لرې د ګزک سیمې ته لېږدولي دي.

کابل ښاروالۍ له ښاریانو څخه غوښتنه کړې، چې د ښار د پاکوالي، ښکلا او ټولنیز نظم په ساتلو کې ورسره مرسته وکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې د اختر په ورځو کې په ځانګړې توګه د لوی اختر په ورځو کې ډېری کسان خځلې او د قربانیو پاتې شوني له کومې پاملرنې پرته په غیر مناسبو ځایونو کې پرېږدي.

نړیوالو سازمانونو د افغانستان د استوګنې چاپیریال په اړه په دې وروستیو کې اندېښنې ښودلې، چې ښايي د کافي بودجې په نشتوالي کې له لا ډېرو ستونزو سره مخ شي.

د اقلیمي او نورو چاپیریالي ستونزو ترڅنګ، د کثافاتو مدیریت هم د افغانستان د ښارونو او استوګنې چاپیریال تر ټولو ستره ستونزه ګڼل کیږي او د طالبانو په واک ته رسېدو سره دغه ستونزه لا ډېره شوې ده.