طالبانو او روسیې په کابل کې د دوه اړخیزو اړیکو او سیمه‌ییز امنیت په اړه خبرې کړي

 د سرچینې په وینا، دغه چاودنه کې څوک مړه شوي ندي خو ټپیان د درملنې لپاره د علي‌اباد روغتون ته لېږدول شوي او روغتیايي وضعیت یې د ډاډ وړ بللی.

دا په داسې حال کې ده چې تېره شپه له کابل څخه عیني شاهدانو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي و، چې د جمعې په شپه شاوخوا اته بجې د کابل پوهنتون په لیليه کې چاودنه شوې ده. سرچینو د دغې چاودنې ډول لاسي بم ښودلی و.

سرچینې ویلي وو چې له چاودنې وروسته طالبانو له زده کړیالانو په کلکه غوښتي وو چې د باندې ونه لیدل شي.

همداراز هغو ویډیوګانو کې چې له پېښې لږ وروسته خپرې شوې وې، د پوهنتون د لیلیې شاوخوا یې څو امبولانسونه ښودل چې ټپیان یې لېږدول.

 طالبانو تر اوسه د یادې چاودنې په اړه څه ندي ویلي.

 د د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په خپره کړې خبر پاڼه کې ویلي چې په دې کتنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د دوه اړخیزو اړیکو د پراختیا، په ځانګړې توګه د سوداګریزو او اقتصادي اړیکو د ودې پر لارو چارو خبرې شوې دي.

دخبرپاڼې له مخې، متقي د افغانستان او بنګله‌دېش ترمنځ د سوداګرۍ موجود ظرفیتونه مهم بللي او ټینګار یې کړی چې باید له دې فرصتونو څخه د دواړو هېوادونو د اقتصادي پرمختګ لپاره ګټه واخیستل شي.

بلخوا، د بنګله‌دېش د پارلمان ریس د دواړو هېوادونو اړیکې تاریخي بللې او ویلي یې دي چې د افغانستان د اقتصادي بیا رغونې ترڅنګ د سوداګریزو اړیکو پراختیا د دواړو هېوادونو لپاره مهم او ګټور فرصت دی.

د ننګرهار د طالبانو عامې روغتیا ریاست په وینا، په دې مرسته کې د سیمه‌ییز روغتون لپاره ۶۴ قلمه او د ولسوالیو روغتیايي مرکزونو لپاره ۶۲ قلمه درمل شامل دي.

چارواکي وایي، دغه درمل به د ناروغانو په درملنه کې وکارول شي او د یونیسف ادارې ژمنه کړې چې پاتې درمل به هم ژر ننګرهار ته ولېږدول شي.

د ننګرهار د طالبانو دعامې روغتیا رییس، مولوي امین‌الله شریف، د دغه مرستې هرکلی کړی او مسولینو ته یې لارښوونه کړې چې درمل بې له ځنډه اړوندو روغتیايي مرکزونو ته ورسوي.

خو د دې مرستې سربېره، یو شمېر ناروغان او د هغوی کورنۍ وایي، په دولتي روغتونونو کې لا هم ډېری وخت ډاکټران ناروغان اړ باسي چې د اړتیا وړ درمل له خصوصي درملتونونو وپېري.

د دوی په وینا، د درملو کمښت او د روغتیايي امکاناتو محدودیتونه لا هم د ناروغانو پر وړاندې مهمې ستونزې دي.

بلخوا، بېکاري، بېوزلي او د مناسبو خوړو نشتوالی د دې لامل شوی چې د خلکو ډېره برخه د درملنې لپاره دولتي روغتونونو ته مخه کړي، چې ورسره په دغو روغتیايي مرکزونو کې د ناروغانو ګڼه‌ګوڼه هم زیاته شوې ده.

په داسې حال کې چې چارواکي د درملو د نوې مرستې خبر ورکوي، ناروغان ټینګار کوي چې د روغتیايي خدماتو د ښه کېدو لپاره یوازې د مرستو اعلان بسنه نه کوي، بلکې د درملو دوامداره موجودیت، د روغتیايي خدمتونو څارنه او د ناروغانو اړتیاوو ته عملي رسېدنه هم اړینه ده.

د یاد وزارت په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې بغلان ګې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رییس له یادو رسنیزو کارکوونکو سره د همغږۍ د پیاوړتیا او د معلوماتو د رسولو د بهیر د ښه والي په موخه دغه غونډه ترسره کړې ده.

د اعلامیې له مخې، د یاد ولایت د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست له رسنیو ملاتړ اعلان کړی او له مسولینو یې غوښتنه کړې چې د پېښو معلومات پر وخت له رسنیو سره شریک کړي.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې پر رسنیو محدودیتونه او سانسور لا هم دوام لري، او هېڅ رسنۍ نه شي کولای چې د طالبانو له خوښې پرته کومه منځپانګه تولید یا خپره کړي.

همدارنګه د طالبانو له واکمنۍ راهیسې لسګونه خبریالان نیول شوي، او اوس هم یو شمېر رسنیز فعالان او خبریالان د هغوی په بند کې دي.

تازه څو ورځې وړاندې دغې ډلې پر تمدن ټلوېزیون چاپه وهلې، نشرات یې بند کړي او د دغه ټلوېزیون مسول اوس هم د دوی په بند کې دی.

د رسنیو پر وړاندې د بندیزونو او خنډونو په اړه نړیوالو بنسټونو په وار وار نیوکې کړې دي او په افغانستان کې یې د رسنیو د وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده، خو طالبان بیا د بیان ازادۍ د تامین او د رسنیو د ښه وضعیت ادعا کوي.

اصف دراني په خپل ایکس‌پاڼه کې لیکلي چې طالبان د تحریک طالبان پاکستان، بلوچ لېبریشن ارمي، د اسلامي دولت خراسان څانګه، ترکستان اسلامي تحریک، اسلامي حرکت ازبکستان او له دوه درجنو څخه زیاتو نورو ډلو ته د پناه په ورکولو سره د ۱۱ سپتمبر له پېښو وړاندې د وضعیت د بیا تکرار له خطر سره مخ دي.

هغه ویلي: «طالبان باید درک کړي چې دوی محدود نړیوال مشروعیت لري. د ترهګرو ډلو ته د پناه ورکولو له امله دوی د ۹/۱۱ له وړاندې خطرناک سناریو د بیا تکرار له ګواښ سره مخ دي، چې پایلې به یې د ټولې سیمې لپاره نه اټکل کېدونکې وي.»

اصف دراني همدارنګه د هند له لوري د ځینو وسله‌والو ډلو د مالي ملاتړ ادعا کړې او ویلي یې دي چې دا وضعیت د سیمې د امنیت لپاره نور هم خطرناک شوی دی.

هغه ټینګار کړی چې که دا تګلارې دوام وکړي، نو هم کابل او هم د نوي ډیلي سیاسي مشران به له خطرناک وضعیت سره مخ شي، ځکه د هغه په وینا د نیابتي جګړو پالنه په پای کې د هماغو ملاتړکوونکو لپاره هم جدي زیانونه رامنځته کوي.

په همدې حال کې، په سیمه کې د ترهګرو ډلو د ملاتړ او شتون په اړه بېلابېل متضاد تورونه هم مطرح دي. هند پر پاکستان تور پورې کوي چې د ځینو وسله‌والې ډلو ملاتړ کوي، طالبان بیا ادعا کوي چې پاکستان د داعش خراسان ډلې غړو ته پناه ځایونه ورکړي، او په پاکستان کې ځینې سیاسي او قومي تحریکونه هم ادعا کوي چې اسلام‌اباد ځینې وسله‌والې ډلې روزي او ملاتړ یې کوي.

دغه ټولې ادعاوې تر اوسه د بېلابېلو اړخونو له لوري رد یا تایید شوې نه دي او د سیمې د اوږدمهاله سیاسي او امنیتي اختلافاتو برخه ګڼل کېږي.

شنونکي وایي چې د دې ډول تورونو او ضد ادعاوو دوام د سیمه‌ییزو اړیکو د لا خرابېدو او د باور د کمزورۍ لامل کېږي، په داسې حال کې چې د ترهګرۍ پر ضد همغږي لا هم د سیمې له لویو ننګونو څخه ګڼل کېږي.