محمد اشرف غني: له ایران سره د هلمند د اوبو تړون د بدلون وړ نه دی
د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني ویلي، له ایران سره د هلمند د اوبو شوی تړون د بدلون وړ نه دی او افغانستان حق لري چې له خپلو اوبو د ملي ګټو لپاره استفاده وکړي.نوموړي ټینګار کړی چې د اوبو پر سر د شخړو د هواري یوازینۍ لار د نړیوالو قوانینو پر بنسټ همکاري او سیمهییز تفاهم دی.
اشرف غني په خپل تازه پوډکاسټ کې، چې د هلمند سیند، د سیستان تاریخي وېش او د انګریزانو د منځګړیتوب پایلو ته ځانګړی شوی، وویل د سیستان د ژوند، کرنې او تمدن بنسټ د هلمند سیند دی او د دې سیند ارزښت په سیمه کې له دجلې او فرات پرته له بل هېڅ سیند سره د پرتلې وړ نه دی.
پخواني ولسمشر د هلمند د اوبو د تړون په اړه وویل: «دا یوازینۍ معاهده ده چې زموږ د اوبو حقوق یې په اساسي ډول ټاکلي دي او هر افغان باید پوه شي چې دا معاهده د بدلون وړ نه ده.»
غني ټینګار وکړ چې د ایران د حقابې تر ورکړې وروسته، افغانستان د نړیوالو قوانینو له مخې حق لري د خپلو اوبو د مهار، بندونو او پراختیایي پروژو چارې پر مخ یوسي. د هغه په وینا، د کمال خان، بخشاباد او نورو بندونو د جوړولو موخه هم د هېواد کرنیز او اقتصادي پرمختګ و.
هغه د ایران د اعتراضونو په اړه وویل چې د هلمند د اوبو اندازه په نړیوال تړون کې په څرګند ډول ټاکل شوې او د وچکالۍ پړه پر افغانستان نه شي اچول کېدای. د هغه په خبره، د اقلیمي بدلونونو له امله د وچکالۍ دوره لنډه شوې او دا طبیعي وضعیت د دواړو هېوادونو لپاره ګډه ننګونه ده.
غني د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکاریو پر پراختیا هم ټینګار وکړ او ویې ویل: «ایران که اوبه غواړي، که کرنیز محصولات؟ افغانستان کولای شي هغه محصولات چې ایران یې له لرې هېوادونو واردوي، د ګډې پانګونې له لارې په افغانستان کې تولید کړي.»
پخواني ولسمشر د تاریخي اسنادو د مطالعې پر اهمیت هم خبرې وکړې او ویې ویل، د دې بحث موخه دا ده چې افغانان د خپلې خاورې او اوبو له حقوقو خبر شي او د تېر تاریخ په رڼا کې راتلونکې پالیسۍ تنظیم کړي. هغه زیاته کړه، «له سیمهییزې همکارۍ پرته افغانستان پرمختګ نه شي کولای، خو دا همکاري باید د ملي ګټو او متقابل احترام پر بنسټ وي.»
غني د خپلو خبرو په پای کې پر نوي نسل غږ وکړ چې د اوبو، نړیوالو حقوقو، ډیپلوماسۍ او تاریخ په برخو کې تخصص ترلاسه کړي او ویې ویل: «موږ پوهې ته اړتیا لرو. زموږ ځوانان باید داسې وروزل شي چې د هېواد له ملي ګټو په لنډمهاله، منځمهاله او اوږدمهاله کچه دفاع وکړای شي.»
افغانستان د تېرو لسیزو په اوږدو کې د جګړې، سیاسي بدلونونو او نړیوالو مداخلو مرکز پاتې شوی دی.
خو د ملګرو ملتونو له نظره، د افغانستان حل یوازې له امنیتي او سیاسي خبرو نه شي راتللی، بلکې بشري حقونه، ښځې، نجونې، تعلیم او ټولنیز مشارکت هم د دې معادلې مهم عناصر دي.
د دریو ښځینه استازو پرلهپسې ټاکنه ښايي دا پیغام ولري چې نړیواله ټولنه غواړي د افغانستان د راتلونکې په اړه په خبرو کې د قدرت د کړیو ترڅنګ د ټولنې د هغو برخو غږ هم شامل کړي چې تر ټولو ډېرې اغېزمنې شوې دي.
رباب فاطمه له پراخې نړیوالې تجربې او پیاوړي دیپلوماتیک شالید سره دغه ماموریت ته راځي، خو د افغانستان اوسنی واقعیت به د هغې لپاره له خپلو پخوانیو دندو څخه تر ټولو پېچلو ازموینو یوه هغه وي. د جګړې له میراث، سیاسي بېباورۍ، بشري اړتیاوو او د ښځو حقونو له موضوعاتو سره هممهاله تعامل به د هغې د ماموریت تر ټولو لویه ننګونه وي.
اصلي پوښتنه دا ده چې ایا نړیواله ډیپلوماسي به د افغانانو، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د حقونو لپاره له سیاسي دریځونو عملي پایلو ته ورسېږي او که دا ټاکنه به یوازې د نړیوالې ټولنې د اندېښنو او دریځونو یوه سمبولیکه نښه پاتې شي؟
د ملګرو ملتونو لپاره تر ټولو لویه ننګونه دا ده چې له یوې خوا له طالب چارواکو سره د تعامل لارې خلاصې وساتي او له بلې خوا د بشري حقونو، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د حقونو په اړه خپل اصولي دریځ وساتي. د رباب فاطمې پخوانۍ تجربې ښيي چې نوموړې د مذاکراتو، نړیوالو ایتلافونو او د بشري موضوعاتو په مدیریت کې پراخه تجربه لري.
احتمال دی، چې د هغې د ماموریت په لومړیو پړاوونو کې تمرکز به د افغانانو لپاره د بشري مرستو د دوام ډاډمنول وي. دغه راز د نړیوالې ټولنې او افغانستان ترمنځ د اړیکو د چینلونو ساتل، په نړیواله اجنډا کې د ښځو او نجونو د حقونو موضوع ژوندۍ ساتل او د داسې سیاسي ټولشموله حل لارو لټول به هم د نوموړې د کار اصلي برخه وي، چې د افغانستان د ثبات لپاره زمینه برابره کړي.
دا چې د افغانستان په اړه د نړۍ تر ټولو مهم سیاسي ماموریت درې ځله پرلهپسې ښځو ته سپارل کېږي، د شنونکو له نظره، ناڅاپي انتخاب نه دی.
