نصیر احمد فایق: د یوناما د نوې ځانګړې استازې بریا د طالبانو په همکارۍ پورې تړلې ده

د یادې سرچینې په وینا، د ملګرو ملتونو امنیت شورا تر اوسه په‌دې اړه خپل رسمي ځواب نه دی وړاندې کړی، خو تمه کېږي چې د شورا غړي به په راتلونکو ۲۴ ساعتونو کې خپل نظر څرګند کړي.

د امنیت شورا د پرېکړې په صورت کې به مېرمن فاطمه په افغانستان کې د یوناما مشري پر غاړه واخلي او د روزا اوتونبایوا ځای ناستې به شي.

د اوتونبایوا دنده د تېر کال په وږې میاشت کې پای ته رسېدلې وه. هغې تېر کال د امنیت شورا په ناسته کې د افغانستان پر بشري بحران، د ښځو پر حقونو او د افغانانو پر بیړنینو اړتیاوو ټینګار کړی و او له نړیوالې ټولنې یې د مرستو د زیاتولو او له طالبانو یې د سیاستونو د بدلولو غوښتنه کړې وه.

د راپورونو له‌مخې، د یوناما نوې استازې رباب فاطمه په ډیپلوماټیکو چارو کې اوږده سابقه لري. هغې تر دې وړاندې د یونیسف د اجراییه پلاوي د مشرې، د ملګرو ملتونو د ښځو د برخې د اجراییه پلاوي د مشرې او د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام د مرستیالې په توګه دندې ترسره کړې دي.

د افغانستان لپاره د یوناما نوې مشره داسې مهال ګومارل کېږي چې د ملګرو ملتونو امنیت شورا د غبرګولي په ۲۵مه نېټه، د چین له لوري د وړاندې شوي پرېکړه لیک پر بنسټ، په افغانستان کې د یوناما ماموریت په ۱۵ موافقو رایو سره د یوه بل کال لپاره تمدید کړ.

د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف په کوېټه کې د یوې لوړپوړې امنیتي ناستې پرمهال له پولې ها خوا ترهګرۍ په اړه اندیښنې شریکې کړي دي.

نوموړي ویلي، چې د بلوچستان د وروستیو بریدونو تر شا د هند لاس دی او په وینا یې، د پاکستان خلاف د بریدونو د تنظیم لپاره د افغانستان خاوره کارول کېږي.

شریف زیاته کړه:«دښمن د پاکستان د ډیپلوماټیکو لاسته راوړنو د زغملو وړتیا نه لري. موږ باید د فتنه الخوارج شومې موخې شنډې کړو. دا جګړه به په پاکستان کې د وروستي ترهګر تر له منځه وړلو پورې دوام وکړي».

که څه هم تردې مهاله افغان طالبانو او هند د شهباز شریف د یادو تازه ادعاوو په تړاو کوم غبرګون نه دی ښودلی، خو تردې وړاندې طالبانو او هند تل د پاکستاني چارواکو دغه ډول اعاوې رد کړې دي.

د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف او د دغه هېواد د پوځ مشر فیلډ مارشال عاصم منیر وروسته له هغه د بلوچستان مرکز کوټې ته سفر کړی، چې د تېرو څلورو ورځو په موده کې په دغه ایالت کې څلور لوی خونړي بریدونه شوي دي. پاکستاني چارواکو ویلي، چې په دغو بریدونو کې د څه باندې ۴۰ پاکستاني سرتېرو په ګډون تر ۵۰ ډېر وسله‌وال هم وژل شوي دي.

د قزاقستان د لومړي وزیر دفتر ویلي، چې سیریک ژومانګارین د افغانستان د غضنفر بانک له رییس محمد اسماعیل غضنفر سره په ناسته کې د قزاقستان او افغانستان ترمنځ د سوداګریزو او اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا پر ځانګړی اهمیت ټینګار کړی دی.

د هغه په وینا، د دوه اړخیزې سوداګرۍ د لا ودې لپاره یو مهم شرط دا دی چې د دواړو هېوادونو د اقتصادي بنسټونو ترمنځ د پیسو د راکړې ورکړې لپاره خوندي، شفافه او باوري بانکي زیربنا رامنځته شي.

اوس مهال د قزاقستان له ۲۳ بانکونو څخه دوه بانکونه د افغانستان له بانکونو سره د استازولۍ اړیکې لري.

د ۲۰۲۵ کال تر پایه د دواړو هېوادونو ترمنځ د پولې هاخوا تادیاتو او د پیسو د لېږد حجم ۲۹۸میلیونه امریکايي ډالرو ته رسېدلی، چې د ۲۰۲۴ کال په پرتله ۲۶ سلنه زیاتوالی ښيي. همدارنګه، د توکو او خدماتو د تادیاتو حجم په همدې موده کې پنځه برابره زیات شوی دی.

دواړو لوریو د بانکونو ترمنځ د استازولۍ اړیکو د پراختیا، د مستقیمو بانکي لارو برابرولو، د پولې هاخوا تادیاتو د میکانیزمونو د ښه والي او د بهرنۍ سوداګرۍ د مالي ملاتړ په اړه هم بحث کړی دی. د یاد دفتر په وینا، دمګړۍ یو بل قزاقستانی بانک هم له غضنفر بانک سره د استازولۍ حسابونو د پرانیستلو بهیر بشپړوي.

د افغانستان او قزاقستان ترمنځ سوداګري د پام وړ وده کړې ده. د ۲۰۲۶ کال د جنوري او اپرېل ترمنځ دغه سوداګري ۳۴۲،۴ میلیونه ډالرو ته رسېدلې، چې د ۲۰۲۵ کال د همدې مودې د ۱۵۰،۶ میلیونه ډالرو په پرتله ۲،۳ برابره زیاتوالی ښيي.

د دې ودې لویه برخه د قزاقستان د صادراتو له امله دهه. د دغه هېواد صادرات ۳۳۸،۵ میلیونه ډالرو ته رسېدلي، چې دا هم د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۲،۳ برابره زیاتوالی ښيي.

د تیومن سیمې د حکومت د معلوماتو مرکز په وینا، د دغه نوي سوداګریز مرکز مهمې ګټې له افغان شریکانو سره شفافه بانکي راکړه ورکړه، چمتو لوژستیکي اسانتیاوې، د سړک، اورګاډي او د امو سیند له لارې سمندري لېږد رالېږد، د پېرودونکو په موندلو کې مرسته، د مخکېنۍ تادیې تضمین او د سوداګریزو معاملو قانوني خوندیتوب دي.

د تیومن سیمې د سوداګرۍ او صنایعو خونې مرستیال ولادیمیر دولګوشین روسي رسنیو ته ویلي چې اوس هر روسی صادروونکی کولای شي د دغه نوي سوداګریز مرکز له لارې په ډاډ سره د افغانستان بازار ته داخل شي.

هغه زیاته کړې، « دا یوازې په سرحد کې یو دفتر نه دی، بلکې له روسیې څخه افغانستان ته یو بشپړ صادراتي دهلېز او لوژستیکي مرکز دی».

د طالبانو تر واک لاندې یادې ادارې د پنجشنبې په ورځ وویل، چې مطیع الحق خالص د یوناما له مرستیال سره د لیدنې پرمهال په افغانستان کې د اقليمي بدلون له امله د ګواښونو او زیانونو په اړه خپلې اندېښنې شریکې کړې دي.

خالص ویلي، چې د اقلیمي بدلون له امله طبعي کنګلونه ویلې شوي، نیزونه، بې وخته ورښتونه، د تودوخې درجې لوړوالی، د وچکالۍ له امله داخلي کډوالي هغه ستونزې دي چې افغانان یې زیانمن کړي او له بشري ناورین سره مخ دي.

نوموړي زیاته کړې:«له بده مرغه نړۍوالو چاپېریالي موضوعات سیاسي کړي دي او په دې برخه کې یې د افغانستان په حقوقو سترګې پټې کړي او مالي ملاتړ یې نه کوي؛ په داسې حال کې چې افغانستان د نړیوالو چاپېریالي کنوانسیونونو رسمي غړیتوب هم لري».

همدارنګه د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې رییس له یوناما څخه غوښتنه کړي، چې د افغانستان د ځنډول شویو چاپېریالي پروژو په بیا پیلولو، په نړیوالو غونډو کې د ګډون، تخنیکي همکاریو او ظرفیت لوړونې په برخه کې د دوی ملاتړ وکړي.

یادې ادارې ویلي، چې د یوناما مرستیال د افغانستان د چاپېریالي ستونزو په اړه د هڅو د دوام ژمنه کړې ده.